Theo chân chủ nhà ra giọt nước

Các cô gái Jrai trên đường ra giọt nước của làng Ia Nueng trong buổi ra mắt sản phẩm du lịch cộng đồng, chiều 31.10.2026. Ảnh: Hoàng Ngọc/Báo Gia Lai

Chuyện kể dọc đường

Khách có thể theo con đường trong ảnh mà tìm được chỗ lấy nước. Nhưng nếu đi một mình, ngang qua những tán vú sữa ven đường, khách biết hỏi ai vì sao người làng quý loài cây ấy? Trong lần trò chuyện với phóng viên Báo Gia Lai hồi tháng 4, ông Hyun chỉ lên tán cây và kể rằng vú sữa đã bén rễ ở đây từ những năm 1960. Người Ia Nueng trồng cây trước ngõ, sau vườn. Thứ khách qua đường nhìn thấy là bóng mát, thứ người ở đó nhìn thấy còn là của để dành.

Với bà Rcom H’Myữ, giọt nước, cây đa và nhà mồ đều có chỗ trong đời sống tinh thần của làng Jrai. Từ năm 2023, Ia Nueng đã phối hợp đón học sinh vào dịp cuối tuần. Các em đến thăm cây đa, ra giọt nước, nghe kể chuyện rồi học nấu cơm lam. Trước khi doanh nghiệp lữ hành đưa những địa chỉ ấy vào chương trình tham quan, làng đã biết cách giới thiệu quê mình cho những người khách nhỏ tuổi.

Có lẽ đó là phần đáng quý nhất mà người làng mang vào nghề du lịch. Họ biết chỗ nào đáng dừng dù ở đấy chẳng có biển chỉ dẫn; biết cùng là gốc cây ấy, kể chuyện gì cho trẻ con và chuyện gì để người lớn hiểu thêm về làng. Hiểu biết đó đáng được tính là công của người dẫn đường.

Tên gọi của chỗ trọ

Chị Phạm Thị Nguyệt chọn trở về Ia Nueng mở homestay. Giải thích vì sao đặt tên chỗ trọ là Hơ Đơng, chị nói hai chữ ấy có nghĩa là “bình yên”. Điều khiến chị quay về làm ăn là môi trường trong lành và tính tình hiền hòa của người dân. Cũng trong ghi nhận hồi tháng 4, Báo Gia Lai cho biết hoạt động du lịch ở đây do cộng đồng tự quản, chính quyền hỗ trợ; tỉnh đã mở hai lớp đào tạo về du lịch cho phụ nữ trong làng.

“Bình yên” nghe như lời hứa với người thuê phòng, nhưng trước hết là lý do để người mở cửa phòng chọn sống ở đây. Hai việc ấy liên quan đến nhau. Nếu khách yêu Ia Nueng vì làng còn giữ được nếp sống riêng, thì người đón khách cũng cần được giữ nếp sống đã khiến mình muốn trở về. Quyền làm chủ đôi khi bắt đầu từ việc rất thường: nhận đoàn vào buổi nào, đưa khách đến đâu, lúc nào nên để lối ra lấy nước dành cho sinh hoạt của bà con.

Phần việc phía sau chuyến đi

Đến buổi ra mắt ngày 31.10, bà con đã tổ chức các nhóm lo bữa ăn, chỗ nghỉ, thuyết minh và được hướng dẫn thực hành đón khách. Tại nhà rông, đại diện bên cung cấp dịch vụ du lịch cộng đồng ký hợp tác với doanh nghiệp lữ hành để xây dựng chương trình và đưa khách về làng. Điều có thể ghi nhận đến lúc này là người làm dịch vụ đã có đối tác để bàn chuyện đón đoàn. Việc ký kết chưa cho biết mỗi nhà sẽ có thêm bao nhiêu thu nhập.

Một đêm trọ có giá phòng, bữa cơm có giá theo mâm. Khó nhìn thấy hơn trên bảng giá là công người thu xếp buổi đón, quãng thời gian người dẫn đường dành để kể chuyện, trả lời cho đến khi khách hiểu vì sao dân làng quý giọt nước. Khi bàn giá chuyến đi, chính những người làm các việc ấy cần được ngồi cùng bàn. Bởi nếu chỉ phần dễ đếm mới được trả công, người hiểu làng nhất có khi lại nhận phần ít nhất.

Trong bức ảnh của Hoàng Ngọc, điều giữ mắt người xem là dáng chân trần rất tự nhiên của những cô gái đi dưới tán cây, tay vẫn mang bầu nước. Khách muốn biết đường thì bước theo họ. Mong rằng khi chuyến đi được bàn bạc ở nhà rông, người làng cũng được đi trước như thế: tự chọn điều muốn chia sẻ, được hưởng phần xứng đáng từ công việc của mình, và sau buổi tiễn khách, vẫn thong thả ra giọt nước trên con đường của làng.