Thích ứng kê khai thuế: Từ nghĩa vụ đến nâng cao lợi thế cạnh tranh

Minh bạch hóa, bước ngoặt tất yếu của kinh tế số

Trên thực tế, việc chính thức xóa bỏ thuế khoán và chuyển sang cơ chế tự kê khai được xem là một trong những cải cách quan trọng trong quản lý thuế đối với hộ kinh doanh. Đây không chỉ là thay đổi về phương thức thu thuế, mà còn là bước chuyển về tư duy quản trị trong bối cảnh nền kinh tế số đang phát triển mạnh mẽ.

Trong nhiều năm, thuế khoán từng là giải pháp phù hợp với mô hình kinh doanh nhỏ lẻ, phân tán. Tuy nhiên, khi thương mại điện tử bùng nổ, dòng tiền ngày càng minh bạch và giao dịch không còn bó hẹp trong không gian vật lý, mô hình thuế khoán dần bộc lộ những hạn chế, đặc biệt trong việc đảm bảo công bằng và minh bạch.

Việc Chính phủ ban hành Nghị định 68/2026/NĐ-CP ngày 5/3/2026 quy định về chính sách thuế và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh và Thông tư 18/2026/TT-BTC ngày 5/3/2026 quy định về hồ sơ, thủ tục quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, trên nền tảng các luật thuế mới đã tạo hành lang pháp lý đồng bộ, hướng tới chuẩn hóa hoạt động của hộ kinh doanh. Đáng chú ý, chính sách miễn thuế đối với hộ có doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm tiếp tục là điểm tựa quan trọng, giúp bảo vệ nhóm kinh doanh nhỏ và giảm áp lực chuyển đổi.

Cùng với đó, yêu cầu sử dụng tài khoản thanh toán riêng, mã QR gắn với đăng ký kinh doanh, hóa đơn điện tử… đang từng bước đưa hộ kinh doanh tiến gần hơn tới mô hình quản trị hiện đại.

Hộ kinh doanh phải sử dụng tài khoản thanh toán và mã QR gắn với giấy đăng ký kinh doanh, thay vì nhận tiền qua tài khoản cá nhân như trước. Ảnh: Mai Linh

Thực tế cho thấy, những hộ chủ động thích ứng sớm đã bắt đầu nhìn thấy lợi ích. Chị Từ Thị Hoa, chủ cửa hàng tạp hóa tại Cầu Giấy (Hà Nội) cho biết, việc sử dụng hóa đơn điện tử và kê khai qua ứng dụng giúp gia đình chị kiểm soát tốt hơn dòng tiền, chi phí và hiệu quả kinh doanh. “Mọi thứ rõ ràng hơn, không còn làm theo cảm tính như trước”, chị Hoa chia sẻ.

Theo số liệu của Bộ Tài chính, hiện cả nước có khoảng 3,6 triệu hộ và cá nhân kinh doanh, đóng góp ngày càng lớn cho ngân sách. Việc chuyển sang kê khai không chỉ giúp cơ quan quản lý minh bạch hóa nguồn thu mà còn tạo điều kiện để hộ kinh doanh nâng cao năng lực quản trị.

Đại diện nhiều doanh nghiệp nhận định, minh bạch tài chính sẽ giúp hộ kinh doanh dễ dàng tiếp cận tín dụng, mở rộng quy mô, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng và thị trường chính thức.

Áp lực thích ứng: “Nút thắt” trong giai đoạn chuyển đổi

Bên cạnh những lợi ích thiết thực, theo ghi nhận của phóng viên Báo Công Thương tại nhiều cơ sở kinh doanh tại Hà Nội hiện nay cho thấy, quá trình chuyển đổi không diễn ra một cách dễ dàng. Nhiều hộ kinh doanh, đặc biệt là nhóm nhỏ lẻ hoặc người lớn tuổi, đang gặp không ít khó khăn trong việc tiếp cận công nghệ và thay đổi phương thức quản lý. Việc lập sổ sách, sử dụng hóa đơn điện tử, kê khai thuế trực tuyến… đòi hỏi kỹ năng và thói quen hoàn toàn mới.

Theo đó, nhiều hộ kinh doanh cho rằng, việc thực hiện cần lộ trình phù hợp và có biện pháp hỗ trợ để vừa nâng cao hiệu quả quản lý thuế, vừa không tạo áp lực quá lớn cho các hộ kinh doanh nhỏ.

Chị Phạm Thu Hoài, chủ hộ kinh doanh văn phòng phẩm tại Hà Nội cho biết, không ít người “chấp nhận nộp thuế cao hơn trước” chỉ để tránh rủi ro sai sót khi kê khai. “Không phải ai cũng biết làm sổ sách. Nếu sai một bước có thể bị phạt vài triệu đồng, nên nhiều người khá lo lắng”, chị Hoài cho hay.

Nỗi lo này không phải là cá biệt. Với nhiều hộ kinh doanh, việc chuyển sang kê khai đồng nghĩa với việc phải đối mặt với nguy cơ bị xử phạt nếu không tuân thủ đúng quy định, từ lập hóa đơn sai đến kê khai thiếu chính xác.

Bên cạnh đó, những vướng mắc liên quan đến hóa đơn đầu vào, đặc biệt là chi phí thuê mặt bằng, cũng là một “điểm nghẽn” lớn. Trong nhiều trường hợp, chủ nhà không cung cấp hóa đơn hợp lệ hoặc thông tin hóa đơn không đúng quy định, khiến hộ kinh doanh không thể khấu trừ thuế giá trị gia tăng, dẫn đến chi phí tăng lên đáng kể.

Điều này cho thấy, thách thức của việc tự kê khai không chỉ nằm ở khâu kỹ thuật mà còn ở sự thiếu đồng bộ trong toàn bộ chuỗi giao dịch kinh doanh.

Ở góc độ pháp lý, trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, luật sư Trần Xuân Tiền, Trưởng Văn phòng Luật sư Đồng Đội nhấn mạnh rằng, nếu vượt qua được giai đoạn “làm quen”, cơ chế tự kê khai sẽ mang lại nhiều lợi ích hơn là áp lực cho các hộ kinh doanh. Tuy nhiên, chuyển đổi sang kê khai thuế số hóa cần được triển khai đồng bộ với các giải pháp hỗ trợ.

Theo đó, luật sư Trần Xuân Tiền chỉ ra, cần tăng cường tập huấn, hướng dẫn cụ thể cho hộ kinh doanh; ưu tiên cơ chế “nhắc nhở, hỗ trợ” thay vì xử phạt ngay đối với các lỗi kỹ thuật trong giai đoạn đầu. Đồng thời, bản thân hộ kinh doanh cũng cần chủ động nâng cao ý thức tuân thủ, từ đăng ký kinh doanh, kê khai trung thực đến lưu trữ chứng từ đầy đủ.

“Việc tuân thủ không chỉ giúp tránh rủi ro pháp lý mà còn tạo nền tảng cho hoạt động kinh doanh minh bạch, bền vững và có khả năng cạnh tranh cao hơn”, luật sư Trần Xuân Tiền nhấn mạnh.

Để tạo thuận lợi thích ứng cho các cơ sở kinh doanh, về phía cơ quan quản lý, Cục Thuế cho biết sẽ triển khai các giải pháp hỗ trợ theo hướng “cầm tay chỉ việc”, tăng cường hướng dẫn trực tiếp tại địa phương, đồng thời mở rộng các kênh tư vấn trực tuyến để đồng hành cùng hộ kinh doanh trong giai đoạn chuyển đổi.

Trước những cơ hội và thách thức đang đặt ra, theo các chuyên gia kinh tế, việc xóa bỏ thuế khoán và chuyển sang tự kê khai là xu thế tất yếu trong quá trình hiện đại hóa nền kinh tế. Dù còn nhiều thách thức trong ngắn hạn, nhưng về dài hạn, đây là bước đi cần thiết để xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và bền vững.

Trong “cuộc chơi” mới, hộ kinh doanh không chỉ đối mặt với yêu cầu tuân thủ, mà còn đứng trước cơ hội nâng cấp chính mình. Từ chỗ làm ăn theo kinh nghiệm, cảm tính, họ buộc phải chuyển sang quản trị bằng dữ liệu, bằng con số và bằng chiến lược.

Khi minh bạch trở thành tiêu chuẩn chung, những ai thích ứng nhanh sẽ không chỉ tồn tại, mà còn tạo dựng được lợi thế cạnh tranh rõ rệt trên thị trường.

Mai Linh, Đỗ Nga