Thiếu tài xế xe tải, Nhật Bản chuyển tàu cao tốc sang chở hàng

Theo dữ liệu của Bộ Lao động Nhật Bản, số vị trí tuyển dụng tài xế chưa có người làm cao gấp 2,5 lần số hồ sơ ứng tuyển. Quy định mới có hiệu lực từ năm 2024 giới hạn giờ làm việc của tài xế càng khiến các công ty vận tải khó tìm đủ nhân lực, đẩy chi phí vận chuyển tăng cao và gây áp lực lớn lên hệ thống logistics.

Tàu cao tốc Shinkanshen của Nhật Bản đang tìm hướng đi mới trong bối cảnh số lượng hành khách suy giảm. Nguồn: The Traveler

Trong khi đó, hệ thống đường sắt của Nhật Bản lại có công suất dư thừa do dân số và số lượng hành khách đi tàu sụt giảm. Tuyến đường sắt chính giữa Tokyo và Osaka hiện có tỷ lệ lấp đầy ghế trung bình chỉ khoảng 53%, theo Viện Nghiên cứu Nomura.

“Dân số Nhật Bản đang giảm, nên chỉ dựa vào doanh thu vận chuyển hành khách là rất khó,” Kei Yazaki, chuyên gia tư vấn cao cấp tại Viện Nghiên cứu Nomura, cho biết.

Trong bối cảnh đó, tàu cao tốc Shinkansen đang được chuyển đổi một phần sang vận chuyển hàng hóa.

JR East, đơn vị vận hành các tuyến tàu cao tốc phía bắc Tokyo, dự kiến triển khai dịch vụ tàu cao tốc chuyên chở hàng đầu tiên của Nhật Bản, trong khi JR Central đã hợp tác với tập đoàn logistics Nippon Express để vận chuyển hàng hóa trên các chuyến tàu chở khách.

Ban đầu, tàu cao tốc sẽ vận chuyển các loại hàng hóa có giá trị cao và cần giao nhanh như thực phẩm tươi, mẫu y tế, linh kiện máy móc và hàng thương mại điện tử. Các công ty kỳ vọng sẽ mở rộng dịch vụ hàng hóa khi chi phí vận chuyển bằng đường sắt trở nên cạnh tranh hơn so với vận tải đường bộ.

Theo các nhà vận hành, vận chuyển bằng tàu cao tốc có thể tiết kiệm tới 80% giờ lao động và chỉ tạo ra một phần nhỏ lượng khí thải carbon so với xe tải. Điều này khiến tàu cao tốc trở thành một phần của chiến lược logistics xanh khi các doanh nghiệp ngày càng chịu áp lực phải giảm phát thải trong chuỗi cung ứng.

Yosuke Mitsui, người phụ trách dự án vận chuyển hàng hóa tại JR East, cho biết hoạt động này có thể có lãi trong vòng ba năm, do chi phí cải tạo tàu để chở hàng không quá lớn trong khi chi phí vận tải đường bộ đang tăng.

“Trong 5 năm tới, tình trạng thiếu tài xế xe tải sẽ trở nên rất nghiêm trọng. Nếu chúng tôi có thể duy trì hoạt động và giảm dần chi phí, thì chi phí logistics bằng xe tải sẽ tăng lên,” Yosuke Mitsui nhận định.

Ngoài việc giải quyết tình trạng thiếu tài xế, tàu cao tốc chở hàng còn phù hợp với nhu cầu logistics tốc độ cao phục vụ thương mại điện tử và mô hình sản xuất just-in-time, trong đó linh kiện được giao đến nhà máy đúng thời điểm cần sản xuất để giảm tồn kho.

Các công ty logistics đang xây dựng mô hình vận tải đa phương thức, trong đó tàu cao tốc đảm nhiệm chặng vận chuyển chính giữa các thành phố, xe tải đảm nhiệm khâu giao nhận và vận tải hàng không phục vụ các tuyến quốc tế. Mô hình này giúp giảm phụ thuộc vào vận tải đường bộ đường dài.

Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng tàu hỏa vẫn có thể gặp khó khăn về lợi nhuận do hệ thống bốc dỡ hàng chưa hiệu quả và cần phương tiện vận chuyển ở hai đầu tuyến, trong khi các nhà ga vốn được thiết kế ưu tiên hành khách.

“Đây không đơn giản là việc chuyển từ xe tải sang tàu cao tốc” - Yazaki đồng thời cho rằng, câu hỏi quan trọng là nhu cầu vận chuyển hàng hóa có đủ lớn để biện minh cho việc đầu tư mở rộng công suất và nâng cao hiệu quả hay không.

Hiện nay, khối lượng hàng hóa vận chuyển bằng tàu cao tốc vẫn chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng lượng hàng hóa vận chuyển mỗi ngày tại Nhật Bản. Tuy nhiên, việc tàu cao tốc chuyển sang chở hàng cho thấy nền kinh tế Nhật Bản đang thích nghi với tình trạng dân số già hóa và thiếu lao động.

Các công ty đường sắt, logistics và vận tải đang tái cấu trúc hệ thống vận chuyển theo hướng tích hợp đường bộ, đường sắt và hàng không, trong đó tàu cao tốc có thể trở thành một phần quan trọng của mạng lưới logistics tốc độ cao trong tương lai.

Nhiều chuyên gia cho rằng sự thay đổi này không chỉ là một sáng kiến vận tải, mà phản ánh sự chuyển dịch rộng lớn hơn của nền kinh tế Nhật Bản khi dân số giảm buộc các ngành phải sử dụng hạ tầng hiện có hiệu quả hơn và thay đổi mô hình kinh doanh truyền thống.

Ngọc Lâm