Thương mại điện tử và bài toán nhân lực mới

Sinh viên Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh doanh tham gia phiên livestream thực tế, quảng bá, giới thiệu sản phẩm địa phương trên nền tảng số.

Yêu cầu mới từ thị trường

Một góc nhỏ tại nhà, chiếc điện thoại được đặt trước những dụng cụ thể thao đã chuẩn bị sẵn. Chỉ ít phút sau, chị Đặng Thu Huệ, ở tổ 3, phường Tích Lương bắt đầu phiên livestream quen thuộc, vừa giới thiệu sản phẩm, vừa đọc bình luận và trao đổi với khách hàng.

Công việc bán hàng trực tuyến hiện mang lại cho chị nguồn thu tương đối ổn định. Tuy nhiên, trước khi bắt đầu công việc này, chị chưa từng được đào tạo bài bản về TMĐT. “Tôi đến với công việc này từ đam mê kinh doanh. Những kỹ năng như livestream, giới thiệu sản phẩm hay tương tác với khách hàng chủ yếu đều do bản thân tự học, vừa làm vừa rút kinh nghiệm” - chị Huệ chia sẻ.

Câu chuyện của chị Huệ là một ví dụ khá phổ biến trong hoạt động kinh doanh trực tuyến hiện nay. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh và tài khoản trên nền tảng số, nhiều cá nhân, hộ kinh doanh đã có thể tiếp cận khách hàng, mở rộng thị trường.

Hội thảo khoa học VECOM 2026 được tổ chức tại Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông (Đại học Thái Nguyên).

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của TMĐT đang kéo theo những yêu cầu cao hơn đối với người làm nghề. Người bán không chỉ cần hiểu sản phẩm và có kỹ năng giao tiếp với khách hàng, mà còn phải biết xây dựng nội dung, vận hành gian hàng, quảng bá sản phẩm, xử lý dữ liệu và thích ứng với sự thay đổi của nền tảng. Trí tuệ nhân tạo tác động tới nhiều khâu của TMĐT như sáng tạo nội dung, marketing, bán hàng, chăm sóc khách hàng, phân tích dữ liệu và vận hành. Điều này đặt ra yêu cầu mới về khả năng ứng dụng, khai thác và làm chủ công nghệ đối với nguồn nhân lực trong lĩnh vực này.

Đào tạo nguồn nhân lực như thế nào để theo kịp tốc độ thay đổi cũng là một trong những vấn đề được đặt ra tại Hội thảo khoa học VECOM 2026, tổ chức mới đây tại Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông (Đại học Thái Nguyên). Là một trong những trường đại học đầu tiên tại Việt Nam đào tạo ngành TMĐT, Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông Thái Nguyên hiện có gần 1.500 sinh viên ngành này. Nếu tính cả các ngành gắn với kinh tế số, truyền thông và thiết kế, quy mô khoảng 5.000 sinh viên.

Theo TS. Vũ Xuân Nam, Trưởng Khoa Kinh tế và Quản trị, Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông Thái Nguyên, yêu cầu quan trọng hiện nay là rút ngắn khoảng cách giữa kiến thức trong nhà trường với công việc thực tế. Nhà trường tăng cường các hoạt động học thuật, kết nối chuyên gia, doanh nghiệp, tạo điều kiện để sinh viên được thực hành, trải nghiệm các mô hình thực tế.

Một trong những hướng được nhà trường triển khai là đưa môi trường kinh doanh thực tế vào quá trình đào tạo. Trong đó, kế hoạch xây dựng “công xưởng livestream” sẽ tạo không gian để sinh viên trực tiếp sáng tạo nội dung, livestream, bán hàng và trải nghiệm các khâu của TMĐT ngay trong quá trình học. Cách tiếp cận này cho thấy đào tạo TMĐT đang chuyển mạnh theo hướng tăng thực hành, trải nghiệm và kết nối với doanh nghiệp, thay vì chủ yếu trang bị kiến thức.

Nhà trường gắn kết với doanh nghiệp

Ở góc độ thị trường, ông Trần Văn Trọng, Phó Chủ tịch Hiệp hội TMĐT Việt Nam, cho rằng: Nguồn nhân lực là một trong những yếu tố quan trọng để TMĐT phát triển bền vững. Đặc thù của lĩnh vực này là công nghệ và mô hình kinh doanh thay đổi nhanh. Vì vậy, người học không chỉ cần kiến thức nền tảng mà còn phải có khả năng cập nhật công nghệ, nắm bắt xu hướng và hình thành tư duy đổi mới sáng tạo.

“Chúng tôi mong muốn đưa những vấn đề thực tiễn, những khó khăn, thách thức và nhu cầu sử dụng nhân lực của doanh nghiệp vào trong trường đào tạo, để sinh viên có thể sớm tiếp cận hoạt động kinh doanh trên môi trường thực tế. Khi ra trường, các em sẽ bớt bỡ ngỡ và nhanh chóng hòa nhập với công việc” - ông Trần Văn Trọng chia sẻ.

Chị Đặng Thu Huệ trong một phiên livestream giới thiệu, bán các sản phẩm dụng cụ thể thao trên nền tảng số.

Hiện, mạng lưới các cơ sở đào tạo do Hiệp hội TMĐT xây dựng có trên 50 thành viên là các trường đại học, học viện. Cùng với đào tạo trong trường, nhiều hoạt động kết nối doanh nghiệp với sinh viên đang được triển khai như các cuộc thi, chương trình kiến tập, thực tập, tuyển dụng và tập huấn cho giảng viên. Riêng Hội thảo khoa học VECOM 2026 thu hút hơn 100 bài báo khoa học từ 22 trường đại học, hơn 60 bài được lựa chọn trình bày và công bố.

Sự gắn kết giữa nhà trường và doanh nghiệp cũng tạo điều kiện để yêu cầu của thị trường được phản ánh rõ hơn trong chương trình đào tạo. Sinh viên có cơ hội tiếp cận công nghệ, mô hình kinh doanh và quy trình vận hành thực tế, qua đó hình thành kỹ năng phù hợp với công việc ngay trong quá trình học.

TMĐT sẽ tiếp tục thay đổi cùng công nghệ, trí tuệ nhân tạo và những mô hình kinh doanh mới. Trong dòng chuyển động đó, đào tạo nguồn nhân lực không chỉ là câu chuyện cung cấp lao động cho thị trường, mà còn là quá trình chuẩn bị cho người học năng lực học hỏi, thích ứng và tạo ra những giá trị mới.

Khi nhà trường, doanh nghiệp và các tổ chức nghề nghiệp ngày càng kết nối chặt chẽ, quá trình đào tạo có thêm điều kiện tiến gần hơn tới nhịp vận động thực tế của nền kinh tế số. Đây là nền tảng quan trọng để nguồn nhân lực TMĐT đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường, góp phần thúc đẩy lĩnh vực này phát triển theo chiều sâu và bền vững.