Thương mại số làng nghề Thủ đô: Từ phong trào 'lên sóng' đến bài toán chuỗi giá trị

Triển khai các chỉ tiêu về phát triển kinh tế số theo Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22-12-2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Luật Thủ đô 2026, hoạt động đưa sản phẩm địa phương lên nền tảng số đã được nhiều xã, phường như Tây Phương, Phú Xuyên, Nam Phù chủ động thực hiện.

Phiên livestream giới thiệu, quảng bá và bán sản phẩm OCOP làng nghề xã Nam Phù với sự đồng hành của chính quyền địa phương. Ảnh: Khánh Huy

Tuy nhiên, thực tế tại xã Nam Phù cho thấy các sản phẩm như bánh kẹo Nội Am (OCOP 3 sao) hay bánh chưng Tranh Khúc (OCOP 4 sao) dù có uy tín lâu năm nhưng vẫn gặp rào cản lớn là kênh phân phối bị phụ thuộc vào thương lái, tiêu thụ mang tính thời vụ và thiếu kênh tiếp cận trực tiếp khách hàng nội thành. Về phía người tiêu dùng Hà Nội, nhu cầu đối với thực phẩm truyền thống rất cao, song rào cản tâm lý lớn nhất khi mua qua mạng lại là nỗi lo an toàn thực phẩm và độ tươi ngon.

Thấu hiểu điều này, các hộ làm nghề đã chủ động chuẩn hóa quy trình chế biến để đáp ứng yêu cầu thị trường. Anh Nguyễn Duy Thành, chủ cơ sở sản xuất bánh chưng OCOP 4 sao chia sẻ: "Sản phẩm của chúng tôi là bánh tươi, hoàn toàn không dùng chất bảo quản. Bánh được hút chân không túi PE và phối hợp chuỗi cung ứng với giò chả Ước Lễ để giao tươi trong ngày. Việc chính quyền tập huấn an toàn thực phẩm và đồng hành quảng bá trên các kênh truyền thông giúp gia tăng niềm tin cho khách hàng, đưa đơn hàng cung ứng đều đặn mỗi ngày chứ không còn thụ động chờ dịp lễ, Tết".

Chứng nhận sản phẩm OCOP 4 sao - bánh chưng làng Tranh Phúc, xã Nam Phù. Ảnh: Khánh Huy

Nhìn trên diện rộng toàn thành phố, khi việc lên sóng bán hàng đã trở thành phổ biến, "điểm nghẽn" thực sự của thương mại số làng nghề đã bộc lộ rõ. Vướng mắc lớn nhất hiện nay không nằm ở kỹ năng đứng trước camera hay thao tác công nghệ, mà nằm ở khâu hậu cần (logistics) và bảo quản sản phẩm.

Khác với hàng hóa khô, các mặt hàng thực phẩm tươi như bánh chưng, bánh giầy có hạn sử dụng ngắn. Nếu chốt được đơn trên sóng nhưng khâu giao vận chậm trễ khiến bánh bị hư hỏng hay lại gạo, thì không chỉ người mua thất vọng mà uy tín lâu năm của cả làng nghề cũng bị sụt giảm.

Phó Chủ tịch UBND xã Nam Phù Nguyễn Văn Sung trực tiếp lên sóng giới thiệu, quảng bá sản phẩm OCOP địa phương. Ảnh: Khánh Huy

Nêu rõ vướng mắc này, Phó Chủ tịch UBND xã Nam Phù Nguyễn Văn Sung, nhận định: "Livestream chỉ là kênh kết nối ban đầu. Điểm nghẽn cốt lõi nằm ở việc hình thành chuỗi khép kín từ sản xuất, kiểm soát an toàn thực phẩm, dán tem truy xuất đến bao bì đóng gói và kết nối đơn vị vận chuyển hỏa tốc. Nếu không làm chủ được cả chuỗi này, việc lên sóng sẽ khó tạo ra giá trị bền vững".

Để đưa chính sách phát triển làng nghề của Luật Thủ đô đi vào đời sống một cách thực chất, ranh giới trách nhiệm giữa chính quyền địa phương và người sản xuất cần được phân định rõ ràng. Về phía chính quyền cơ sở và các đoàn thể địa phương, vai trò "bảo chứng" được xác định là trách nhiệm quản lý nhà nước như kiểm tra an toàn thực phẩm, hỗ trợ dán tem truy xuất nguồn gốc, kết nối cơ sở sản xuất với các sàn thương mại điện tử và doanh nghiệp giao vận.

Sự đồng hành này nhằm minh bạch thông tin, củng cố niềm tin thị trường chứ không làm thay trách nhiệm chất lượng của nhà sản xuất. Ngược lại, các hộ làm nghề chịu trách nhiệm trực tiếp về nguồn nguyên liệu sạch, quy trình chế biến an toàn và giữ đúng cam kết với người tiêu dùng.

Hình thức livestream mộc mạc, gần gũi với sự bảo chứng từ chính quyền cơ sở. Ảnh: Khánh Huy

Việc chính quyền cơ sở trực tiếp đồng hành cùng các cơ sở sản xuất trên nền tảng số là một cách rất cụ thể để đưa các chính sách của Luật Thủ đô 2026 vào cuộc sống. Luật đã mở ra cơ chế phát triển thương mại, văn hóa trên cơ sở các làng nghề, trong đó có sự tham gia của chính quyền cơ sở và hoạt động quảng bá sản phẩm; đồng thời cho phép thành phố có chính sách hỗ trợ cao hơn đối với phát triển thị trường tiêu thụ, chuỗi liên kết, chuỗi giá trị, làng nghề, làng có nghề, cũng như ưu đãi đầu tư đối với các dự án phát triển làng nghề truyền thống.

Xã Nam Phù xác định rõ, vai trò của chính quyền thời gian tới không chỉ là tổ chức các phiên livestream, mà phải kết nối cơ sở sản xuất với nền tảng thương mại điện tử, đơn vị logistics; hỗ trợ chuẩn hóa bao bì, truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm và nâng cao kỹ năng số cho bà con. Khi cả chuỗi cùng được nâng lên thì livestream mới thực sự trở thành một kênh tiêu thụ bền vững chứ không chỉ là một hoạt động quảng bá theo phong trào.