Tọa đàm 'Hành trang và kỹ năng của đại biểu dân cử trong kỷ nguyên mới': ĐBQH phải sâu sát với thực tiễn, đưa hơi thở cuộc sống vào chính sách, pháp luật

Chia sẻ về những kỹ năng ĐBQH cần trang bị để tham gia hiệu quả vào quá trình xây dựng pháp luật, đại biểu Đồng Ngọc Ba cho rằng, ĐBQH phải bám sát các chức năng, nhiệm vụ của Quốc hội: lập pháp, giám sát tối cao, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.

Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Đồng Ngọc Ba phát biểu tại tọa đàm

Trong đó, về xây dựng pháp luật, ngoài những kỹ năng chung thì cũng có những yếu tố riêng gắn với đặc thù của hoạt động lập pháp, nhất là phải nhận diện thêm về bối cảnh, những vấn đề mới, những đặc thù của yêu cầu lập pháp trong giai đoạn hiện nay và thời gian sắp tới.

Theo đại biểu Đồng Ngọc Ba, hiện nay, công tác lập pháp đã có rất nhiều đổi mới. Trong đó, tư duy lập pháp phải chuyển từ quản lý sang kiến tạo để khơi thông các nguồn lực cho phát triển bền vững đất nước. Vì vậy, tới đây, nhiệm vụ lập pháp của Quốc hội bên cạnh việc tháo gỡ các điểm nghẽn thì phải tập trung đưa thể chế pháp luật thực sự trở thành nguồn lực cho phát triển, thành lợi thế cạnh tranh của quốc gia cũng như của các địa phương; pháp luật phải tạo được niềm tin, động lực để định hướng sự phát triển dài hạn của đất nước.

Trong bối cảnh đó, đại biểu Đồng Ngọc Ba cho rằng, việc xây dựng pháp luật phải chủ động, bám rất sát thực tiễn, có tính đi trước mở đường.

Mỗi đạo luật không chỉ là kết quả của quá trình phản biện sâu sát hay xuất phát ở thực tiễn mà phải đi vào thực tiễn và phải có trách nhiệm giải trình của các cơ quan liên quan để phát huy hiệu quả. Có thể nói, lập pháp trong thời gian tới phải có tính tiên liệu cao, sát thực tiễn; tránh tình trạng chạy theo những vấn đề mang tính sự vụ. Do đó, ĐBQH phải có sự trang bị những kỹ năng cần thiết để đáp ứng yêu cầu đó.

Cho rằng, lập pháp là cả một quá trình mang tính tập thể, tính hệ thống rất cao và dựa trên trí tuệ xã hội nên kỹ năng của ĐBQH cũng phải gắn với những đặc thù như vậy, đại biểu Đồng Ngọc Ba nêu4 vấn đề về năng lực và kỹ năng cơ bản đối với ĐBQH trong hoạt động lập pháp:

Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Đồng Ngọc Ba phát biểu tại tọa đàm

Thứ nhất, ĐBQH phải có năng lực, kỹ năng phân tích chính sách. Nói khái quát là, ĐBQH phải đặt ra được những câu hỏi và phân tích, làm rõ những vấn đề cốt lõi như: chính sách, quy định đó tác động đến những ai, chi phí tuân thủ, lợi ích và rủi ro có thể xảy ra như thế nào?...

"Các quy định, chính sách thường có hai mặt là lợi ích và rủi ro. ĐBQH phải trang bị tư duy để dựa trên sở cứ, dữ liệu thực, chuẩn xác và đánh giá ưu tiên về định lượng; chỉ có trường hợp không thể đánh giá được bằng định lượng thì mới phải đánh giá định tính", đại biểu Đồng Ngọc Ba nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, theo đại biểu, ĐBQH phải có kỹ năng đọc luật, nghiên cứu luật có hệ thống. ĐBQH không phải ai cũng là chuyên gia pháp luật nhưng nghiên cứu luật phải đặt trong hệ thống và có khả năng phát hiện ra những xung đột, chồng chéo, khoảng trống pháp lý, rủi ro có thể phát sinh trong quá trình thực thi. Một quy định không chỉ cần đúng về kỹ thuật, đúng về quy trình mà cuối cùng phải đi được vào cuộc sống và phát huy hiệu quả, tiết kiệm được cả thời gian và chi phí.

Khi phản biện chính sách, đề xuất các giải pháp chính sách thì phải có ĐBQH phải có khả năng phân tích, thảo luận, phản biện, tranh luận; phải có khả năng bảo vệ quan điểm, tranh luận và bảo vệ đến cùng quan điểm của mình. "ĐBQH phải cầu thị, lắng nghe, tiếp thu nhưng cũng phải bảo vệ quan điểm của mình. Nhiều khi kiến thức rất nhiều, hiểu rất rõ nhưng không bảo vệ được quan điểm thì cũng là một bất lợi khi chúng ta muốn thuyết phục, bảo vệ chính sách, nhất là tại diễn đàn nghị trường Quốc hội", đại biểu Đồng Ngọc Ba chia sẻ.

Đại biểu Đồng Ngọc Ba cũng cho rằng, khi ĐBQH tranh luận hay phản biện thì đều phải dựa trên những bằng chứng, lập luận chuẩn mực và phải có văn hóa lắng nghe, trách nhiệm xây dựng chính sách vì cái chung.

Một điều rất quan trọng nữa là ĐBQH phải có kỹ năng, khả năng nhận diện, phòng ngừa các xung đột lợi ích, bảo đảm được tính liêm chính trong xây dựng chính sách pháp luật.

Thứ hai, ĐBQH cần phải có năng lực sử dụng hệ thống hỗ trợ. Hoạt động của Quốc hội ngày càng chuyên nghiệp thì đại biểu phải có khả năng sử dụng, huy động được hệ thống hỗ trợ để có kiến thức, sử dụng hiệu quả các nguồn tri thức, thông tin trong những lĩnh vực mà mình quan tâm.

Qua đó, bảo đảm mỗi một sự lựa chọn của đại biểu về mặt chính sách, pháp luật phải có nền tảng về kiến thức, có nền tảng về thông tin, về thực tiễn xã hội. "ĐBQH phải làm tốt trách nhiệm đại diện chứ không phải chỉ lý trí cá nhân, phải sâu sát với thực tiễn và đưa hơi thở cuộc sống vào chính sách pháp luật", đại biểu Đồng Ngọc Ba nhấn mạnh.

Thứ ba, năng lực của ĐBQH trong kỷ nguyên số, theo đại biểu cũng rất cần thiết. Nếu ĐBQH không sử dụng được hiệu quả của công cụ số trong xây dựng chính sách pháp luật thì sẽ rất khó khăn.

Thứ tư, một điều rất quan trọng nữa là ĐBQH cần theo sát, bám sát quá trình luật đi vào cuộc sống, thực thi pháp luật trong cuộc sống. Đại biểu phải có kỹ năng phát hiện để thông qua chức năng, nhiệm vụ của mình có thể đề xuất hoặc yêu cầu các cơ quan chức năng xử lý, qua đó có một hệ thống pháp luật chất lượng, đồng bộ, khả thi, bền vững, đáp ứng được yêu cầu xây dựng và phát triển đất nước.

Minh Trang; Ảnh: Quang Khánh