Tôi bỏ việc văn phòng, chi 1 tỷ đồng làm bình mua cà phê giảm giá

Tôi từng làm công sở với thu nhập không tệ. Nhưng làm lâu, tôi nhận ra điều khiến mình bức bối không phải cuộc sống bàn giấy, mà là không tạo ra được giá trị mình tin tưởng.

Tôi rẽ hướng bằng một quán cà phê ở Cộng Hòa Séc - dự án khởi nghiệp đầu tiên, cũng là con đường gần như hiển nhiên khi gia đình tôi nhiều năm làm F&B. Nhưng càng đứng trong quán, tôi càng hiểu rõ nỗi vất vả của ngành dịch vụ.

Một câu hỏi bắt đầu hình thành: liệu có cách nào vẫn làm F&B, nhưng không nhất thiết gắn với một quán cà phê?

Tôi là Trịnh Quỳnh Mai, 32 tuổi, đến từ Hà Nội, hiện sống tại TP.HCM. Cùng cộng sự Pierre Rault, chúng tôi sản xuất Nopa - bình nước thông minh gắn chip, dùng để mua cà phê với ưu đãi tại hơn 100 cửa hàng ở TP.HCM.

Tôi xây dựng dự án khởi nghiệp bền vững dựa trên tính cách, tư duy và sở thích cá nhân.

Thay đổi người khác không dễ

Nopa bắt đầu từ hai điều rất cá nhân: một là mối liên hệ chưa bao giờ dứt giữa tôi với ngành F&B, hai là nỗi ám ảnh của tôi về rác thải nhựa dùng một lần. Tôi không tin vào việc bài trừ nhựa một cách cực đoan, nhưng tôi tin vào việc tái sử dụng nếu đủ tiện lợi và có động lực.

Ý tưởng bình nước rất đơn giản với một con chip gắn dưới đáy. Khi mua đồ uống tại các quán đối tác, người dùng được giảm giá, nâng size hoặc nhận ưu đãi nhỏ. Một cách "trò chơi hóa" hành vi: tôi giảm nhựa, bạn giảm giá.

Mô hình này không quá mới trên thế giới. Ở nhiều thị trường, các hệ thống ly tái sử dụng theo dạng mượn - trả hoặc tích điểm đã xuất hiện, đặc biệt tại châu Âu và Bắc Mỹ. Nhưng bài toán ở Đông Nam Á khác hơn, bởi người dùng ít có thói quen mang theo đồ cá nhân và hệ sinh thái F&B phân mảnh hơn.

Vì vậy, Nopa được tạo ra như một cầu nối. Tôi không cố gắng thay đổi hệ thống vốn đã ổn định, mà chọn cách bước vào thói quen sẵn có của người dùng, nhẹ nhưng rõ. Từ một lợi ích đủ cụ thể, người dùng sẽ sẵn sàng mang theo bình nước.

Nghe đơn giản, nhưng khi bắt tay vào làm, tôi vỡ lẽ rằng mọi thứ chỉ dễ trong suy nghĩ.

Bình nước thông minh được thiết kế dành riêng cho văn hóa và thói quen của Đông Nam Á.

Tôi bắt đầu bằng trái tim đỏ lửa nhiệt huyết, nhưng khó khăn về ngân sách, kinh nghiệm. Khi mới sản xuất, tôi gần như học lại về vật liệu, nguyên lý và cả sự kiên nhẫn.

Thời khắc đổ nước vào chiếc bình đầu tiên, hào hứng dập tắt khi nhựa nứt, nước chảy. Một sai lầm rất cơ bản, nhưng đủ để tôi nhận ra mình quá non. Mất gần 3 năm để chiếc bình nước thông minh ra đời, dù nhìn như bao chiếc bình khác trên thị trường. Cuối cùng, tôi rút ra một nguyên tắc: không phải cái gì cũng cần khác biệt, quan trọng là lợi ích về mặt sử dụng.

Nhưng khó hơn cả sản xuất là thay đổi thói quen.

Khi đi thuyết phục các quán cà phê, câu hỏi tôi nhận được nhiều nhất: "Tại sao một chiếc bình nhìn bình thường lại phải được giảm giá?".

Tôi muốn mọi người bảo vệ môi trường bằng chính vật dụng quen thuộc hàng ngày.

Tôi mất 3 tháng để có 3 đối tác đầu tiên. Sau đó, bằng cách mang sản phẩm đến tận nơi, giải thích từng chút một, con số đó dần tăng lên hơn 100.

Khoảng năm 2024, khi sản phẩm ra thị trường, phản ứng gần như ập đến cùng lúc, cả ủng hộ lẫn hoài nghi.

Đầu tiên là giảm nhựa, nhưng bình nước lại là nhựa. Với tôi, đó là một hiểu lầm phổ biến, không dễ giải thích trong vài câu. Nhựa vẫn ổn, nếu nó được tái sử dụng đủ lâu trong đời sống. Vấn đề nằm ở thói quen dùng một lần rồi bỏ một cách vô thức.

Có người cho rằng giá bán hơn 500.000 đồng là quá cao. Họ có quyền đưa ra lựa chọn. Bởi lúc này, bài toán tôi đang giải không chỉ là sản phẩm, mà làm sao để người dùng cảm thấy "đáng" để rời bỏ một thói quen đã quá tiện và chuyển sang lựa chọn mới.

Ở chiều ngược lại, tôi nhận được sự ủng hộ từ một cộng đồng nhỏ nhưng rất gắn kết: những người quan tâm đến lối sống bền vững. Những lời nhắn "tôi đã theo dõi bạn từ lâu" đôi khi đủ để kéo tôi qua những giai đoạn khó nhất.

Tôi không dám xưng mình thành công

Nhìn vào dự án, một số người cho rằng tôi giỏi. Ít ai biết, sau lời khen, số lượng người dùng bình nước chưa đủ để mang lại lợi ích rõ rệt cho các đối tác, thói quen dùng đồ nhựa một lần vẫn chưa xoay chuyển như kỳ vọng. Với tôi, chừng nào sự thay đổi chưa thật sự xảy ra, hai chữ "thành công" tôi vẫn dè dặt giữ lại.

Đi đến hôm nay, tôi thừa nhận mình và cộng sự cứng đầu. Lãi từ việc bán bình nước không nhiều, nhưng bài học rất lớn. Giờ đây, tôi buộc tôi phải nhìn thẳng vào giá trị thật mình đang làm và trả lời những câu hỏi như "làm sao điều chỉnh giá để người tiêu dùng muốn ủng hộ", "tại sao họ có thể mua bình nước vài chục nghìn đồng, mà lại chọn sản phẩm của mình"...

Tôi không ngờ mình khởi nghiệp để thay đổi người khác, nhưng chính tôi lại có nhiều thay đổi.

Kể ra nghe vô lý, nhưng khi mới khởi nghiệp, tôi từng nhận "cú tát" mạnh khi "bay" mất 158 triệu đồng chỉ vì tin vào lời hứa thiết kế website của một nhà thiết kế tự do. Hóa ra, sai lầm vẫn có thể mắc, dù không phải khởi nghiệp lần đầu. Giờ tôi đã bớt ngây thơ. Về bản chất, tôi vẫn tin người, nhưng sau nhiều va chạm thực tế, niềm tin đó cũng trở nên thận trọng.

Khả năng quản lý căng thẳng và cảm xúc của tôi cũng tốt lên. Khi khởi nghiệp, tôi buộc quen với việc bị từ chối, rồi nhanh chóng bước tiếp. Tiếp nhận tin tốt hay tin xấu, tôi luôn giữ trạng thái tinh thần ổn định, khi mọi thứ quay lưng sẽ không quá tiêu cực, còn khi thuận lợi cũng không quá hưng phấn.

Tôi nghĩ khởi nghiệp là sự đa dạng trải nghiệm cho bản thân.

Trong bối cảnh khởi nghiệp, theo quán tính, tôi bắt đầu quản lý chặt chẽ, chi tiết mọi thứ, kể cả nhân sự, thay vì trao quyền cho họ. Điều này tôi không xem là tích cực, nhưng lại cần thiết.

Trước đây, tôi không hiện diện trên mạng xã hội, ảnh đại diện không đổi suốt 10 năm, như thể tôi chưa từng có nhu cầu bước ra khỏi vùng an toàn. Nhưng rồi đến một lúc phải xuất hiện. Mỗi tuần, tôi đều đứng trước ống kính cùng chiếc bình. Tôi phát hiện ra mình lên hình không tệ và việc truyền tải bằng lời nói mang lại hiệu ứng tốt hơn nhiều cho sản phẩm và cả tôi.

Tôi cũng phát hiện ra mắt mình khá nhạy với các chi tiết. Trước đây chỉ làm việc với máy tính, tôi hoàn toàn không để ý điều này.

Và tôi cũng nhận ra một điều quan trọng rằng sản phẩm không phải là lời giải duy nhất.

Nếu không thể thay đổi người dùng bằng một chiếc bình, có lẽ phải thay đổi cách tiếp cận. Hướng đi tiếp theo của tôi là mở nền tảng: người dùng có thể dùng bất kỳ bình nào, miễn là gắn chip của Nopa. Không còn giới hạn ở một sản phẩm, mà trở thành một hệ sinh thái kết nối người dùng và các quán.

Tôi học tốt nhất thông qua thực tế, Nopa chính là một cách học như vậy. Dù dự án thành công hay thất bại, ít nhất tôi đã thử. Cảm giác đó chắc chắn tốt hơn rất nhiều so với việc không dám thử, để rồi mãi không biết mình có thể đi được đến đâu.