Tối ưu hóa hiệu quả của từng đồng ngân sách
Việc xây dựng Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) được kỳ vọng sẽ khắc phục sự giao thoa, trùng lặp giữa hai quy trình, hình thành khuôn khổ quản lý thống nhất, xuyên suốt và lấy hiệu quả kinh tế - xã hội làm thước đo trong phân bổ, sử dụng từng đồng ngân sách.
Sáng 19/8, trong đợt 2 của Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội sẽ nghe tờ trình, báo cáo thẩm tra và thảo luận về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước trên cơ sở hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công.
Khắc phục tình trạng 2 quy trình quản lý một nguồn vốn
Đây là một dự án luật có phạm vi rộng, liên quan trực tiếp đến toàn bộ chu trình quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn lực tài chính công của quốc gia. Trong đó, yêu cầu quan trọng nhất là xử lý được tình trạng một khoản vốn đầu tư công từ ngân sách nhà nước hiện đồng thời phải tuân thủ quy trình ngân sách và quy trình đầu tư công, làm phát sinh sự giao thoa về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự, thời hạn và trách nhiệm.
Định hướng xây dựng Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) đặt trọng tâm vào đổi mới cơ chế phân bổ, quản lý và sử dụng nguồn lực công theo hướng hiệu quả, gắn với kết quả kinh tế - xã hội. Ảnh: Đức Thanh
Theo Chính phủ, Luật Ngân sách nhà nước điều chỉnh quá trình lập, phân bổ, chấp hành, kiểm toán, quyết toán, công khai và giám sát ngân sách, bao gồm cả chi ngân sách nhà nước cho đầu tư công. Trong khi đó, Luật Đầu tư công điều chỉnh toàn bộ quá trình quản lý, sử dụng vốn đầu tư công, từ lập, thẩm định, quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư, lập và giao kế hoạch vốn, triển khai thực hiện đến nghiệm thu, bàn giao và quyết toán vốn dự án.
Sự tồn tại song song của hai quy trình khiến các cơ quan, đơn vị phải thực hiện nhiều thủ tục trùng lặp, xin ý kiến nhiều cơ quan, cấp, ngành. Bởi vậy, hợp nhất hai luật trước hết nhằm xây dựng một cơ chế quản lý thống nhất, đồng bộ, xuyên suốt từ kế hoạch tài chính, dự toán ngân sách đến chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư, phân bổ vốn, giải ngân, quyết toán và đánh giá hiệu quả dự án.
Chuyển trọng tâm sang hiệu quả đầu ra
Một điểm mới trong định hướng xây dựng Luật là yêu cầu thực hiện hạch toán hiệu quả kinh tế - xã hội trong phân bổ, quản lý và sử dụng mọi nguồn lực. Các bộ, cơ quan trung ương và địa phương phải chịu trách nhiệm đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của chương trình, dự án đầu tư công từ khâu đề xuất, xây dựng dự án đến quá trình tổ chức thực hiện, giải ngân vốn theo dự toán được giao.
Dự kiến, Luật Ngân sách nhà nước mới sẽ quy định việc lập, chấp hành, kiểm toán, quyết toán, công khai, giám sát ngân sách nhà nước; quản lý nhà nước về đầu tư công; nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân có liên quan trong lĩnh vực ngân sách nhà nước và hoạt động đầu tư công.
Dự thảo cơ bản kế thừa kết cấu của Luật Ngân sách nhà nước năm 2025. Các nội dung của Luật Đầu tư công được đưa vào những chương, điều, khoản tương ứng; riêng nội dung mang tính đặc thù về chương trình, dự án đầu tư công được quy định tại một chương riêng.
Hợp nhất tư duy quản trị, quy trình quản lý và trách nhiệm
Một trong những định hướng quan trọng nhất là tích hợp kế hoạch đầu tư công 5 năm vào kế hoạch tài chính 5 năm; tích hợp kế hoạch đầu tư công hằng năm vào quy trình lập, phân bổ, giao dự toán chi đầu tư công hằng năm. Nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên từ nguồn ngân sách nhà nước cũng được nghiên cứu tích hợp trong một nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Cách tiếp cận này được kỳ vọng sẽ khắc phục tình trạng lập và trình đồng thời nhiều kế hoạch có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, giảm bớt các tầng nấc thủ tục và bảo đảm nguồn vốn đi liền với nhiệm vụ, chương trình, dự án cụ thể.
Theo định hướng của Chính phủ, Luật cũng sẽ bổ sung một chương riêng về phân loại dự án; thẩm quyền, trình tự, hồ sơ, điều kiện quyết định chủ trương đầu tư và quyết định đầu tư; điều chỉnh, theo dõi, kiểm tra, đánh giá chương trình, dự án đầu tư công. Các hành vi bị cấm liên quan đến quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư, báo cáo sai lệch, gây thất thoát, lãng phí được bổ sung; nội dung công khai, minh bạch và giám sát đầu tư công của cộng đồng cũng được quy định rõ hơn.
Tuy nhiên, như Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, việc sửa đổi lần này “không chỉ là hợp nhất luật”, mà phải “hợp nhất tư duy quản trị, quy trình quản lý và trách nhiệm”.
Đây cũng là mục tiêu được Chính phủ hướng tới khi xây dựng dự thảo. Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, dự thảo bám sát Nghị quyết số 66-NQ/TW với các nguyên tắc cơ bản là loại bỏ trùng lắp và bất cập trong thực tiễn, đơn giản hóa thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền, dựa trên kết quả đầu ra và đặc biệt là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong việc quản lý ngân sách.
Đặc biệt, dự thảo thực hiện nghiêm quy định của Kết luận số 18-KL/TW là phải đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của từng chương trình, dự án, áp dụng không chỉ trong chi đầu tư, mà cả chi thường xuyên.
Vì vậy, kỳ vọng lớn nhất đối với lần sửa đổi này không phải ở việc giảm từ hai luật xuống còn một luật. Ý nghĩa thực chất là thiết kế lại chu trình quản lý nguồn lực tài chính công theo hướng thống nhất, đồng bộ, minh bạch và lấy hiệu quả làm thước đo.
Quốc hội thảo luận về định hướng sửa đổi Luật Đất đai
Cũng trong phiên họp ngày 19/8, Quốc hội sẽ nghe tờ trình, báo cáo thẩm tra và thảo luận tại tổ về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024.
Theo Chính phủ, Luật Đất đai năm 2024 và các văn bản quy định chi tiết thi hành Luật sau gần 2 năm thi hành đã đạt nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai vẫn phát sinh khó khăn, vướng mắc; một số quy định chưa đồng bộ với tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và các luật mới được sửa đổi, bổ sung.
Bên cạnh đó, sau khi Luật Đất đai năm 2024 được ban hành, Trung ương, Bộ Chính trị đã ban hành nhiều nghị quyết, kết luận mới về phát triển kinh tế tư nhân, khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, phân cấp, phân quyền và hoàn thiện thể chế, đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện pháp luật đất đai để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Việc sửa đổi Luật vì vậy nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương mới của Đảng, bảo đảm sự thống nhất của hệ thống pháp luật, tháo gỡ các điểm nghẽn trong quản lý, sử dụng đất, khơi thông và phát huy hiệu quả nguồn lực đất đai phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và tổ chức chính quyền địa phương hai cấp.
Một trong những nội dung quan trọng của dự thảo Luật là đổi mới cơ chế tài chính đất đai theo hướng chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị phát triển về đất đai. Giá đất do Nhà nước quyết định phải được dựa trên dữ liệu đầy đủ, công khai, minh bạch; trong đó có dữ liệu đất đai, thuế, công chứng, ngân hàng, bất động sản. Cơ chế này nhằm điều tiết địa tô chênh lệch, điều tiết hợp lý giá trị tăng thêm từ đất đai, phòng, chống đầu cơ, thao túng giá.
Dự thảo cũng đặt mục tiêu xây dựng cơ sở dữ liệu số đối với toàn bộ các thửa đất vào năm 2026 và hoàn thành công tác đo đạc, cấp giấy chứng nhận vào năm 2027, đưa dữ liệu đất đai trở thành tài nguyên chiến lược vận hành thông suốt từ trung ương đến địa phương, minh bạch hóa hoàn toàn thị trường quyền sử dụng đất.