Tp.HCM định hình đô thị đa cực, lấy giao thông công cộng làm động lực phát triển

Phát triển đô thị gắn với mạng lưới giao thông

Ngày 23/10, UBND Tp.HCM phối hợp với Hội đồng Thành phố Đối tác Kinh tế Osaka tổ chức Hội nghị Bàn tròn các Thành phố Đối tác Kinh tế (BPC) năm 2026 với chủ đề "Đổi mới sáng tạo và Phát triển bền vững: Thúc đẩy tăng trưởng và hợp tác quốc tế giữa các Thành phố BPC".

Tại Hội nghị bàn tròn các Thành phố đối tác kinh tế BPC năm 2026, trong phiên thảo luận về phát triển bền vững, bài tham luận về phát triển đô thị đa cực xanh và bền vững theo định hướng giao thông công cộng tại Tp.HCM đã đề cập định hướng tổ chức lại không gian phát triển đô thị gắn với hệ thống giao thông đa phương thức, trong đó đường sắt đô thị giữ vai trò quan trọng.

Theo ông Nguyễn Vĩnh Toàn, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Tp.HCM, thành phố định hướng phát triển theo mô hình siêu đô thị đa cực, đa tâm, đa tầng, kết nối các cực động lực bằng hệ thống hạ tầng đa phương thức.

Phương án quy hoạch đang được nghiên cứu, lấy ý kiến và hoàn thiện, xác định 5 cực động lực gồm lõi trung tâm quốc tế; cực đổi mới sáng tạo phía Đông; cực công nghiệp, công nghệ cao và logistics phía Bắc; cực cảng biển, thương mại tự do, logistics quốc tế và năng lượng phía Nam, cực đô thị, giáo dục và y tế phía Tây.

Ông Nguyễn Vĩnh Toàn, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Tp.HCM.

Các cực động lực được định hướng bổ trợ lẫn nhau, kết nối với mạng lưới trung tâm vệ tinh nhằm phân bố hợp lý dân cư, việc làm, dịch vụ và nguồn lực phát triển. Trong đó, TOD được xem là một định hướng tổ chức không gian đô thị gắn với các tuyến đường sắt đô thị, kết nối thuận tiện nơi ở với nơi làm việc và các dịch vụ thiết yếu.

Theo vị đại diện Sở Xây dựng, phát triển TOD cần được tính toán đồng bộ giữa giao thông, quy hoạch sử dụng đất và nhu cầu đi lại; đồng thời bảo đảm khả năng chi trả của người dân, hiệu quả tài chính dự án, giảm phát thải và thích ứng biến đổi khí hậu. Việc phát triển quanh nhà ga không đồng nghĩa tự động tăng mật độ xây dựng mà phải căn cứ vào năng lực hạ tầng, điều kiện môi trường và yêu cầu an toàn.

Hệ thống giao thông Tp.HCM đang hướng tới kết nối đa khu vực.

Việc tổ chức không gian đô thị theo hướng này đòi hỏi hệ thống giao thông phải được quy hoạch đồng bộ, đáp ứng nhu cầu đi lại giữa nơi ở, nơi làm việc và các trung tâm dịch vụ. Trong đó, các hệ thống đường bộ, đường sắt, đường thủy và những đầu mối cảng biển, hàng không cần được kết nối phù hợp với chức năng của từng khu vực.

Đáng chú ý, định hướng phát triển TOD không chỉ tập trung vào việc xây dựng các tuyến đường sắt hay nhà ga, mà còn đặt ra yêu cầu tổ chức không gian đô thị xung quanh các đầu mối giao thông. Việc lựa chọn tuyến, vị trí ga và phạm vi phát triển quanh ga cần căn cứ vào dòng đi lại thực tế, mối liên hệ giữa các khu vực và hiệu quả của toàn mạng lưới.

TOD mang lại lợi ích thiết thực cho người dân

Ông Nguyễn Vĩnh Toàn, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Tp.HCM khẳng định, một trong những yêu cầu cốt lõi của mô hình TOD là tổ chức thuận tiện toàn bộ hành trình đi lại của người dân, kết nối với đi bộ, xe đạp, xe buýt và đường thủy, tạo điều kiện để hành khách tiếp cận nhà ga, chuyển tuyến và đến điểm cuối thuận lợi.

Điều này cho thấy hiệu quả của TOD không thể chỉ được đánh giá qua số lượng nhà ga, chiều dài đường sắt hay quy mô các dự án phát triển đô thị quanh ga.

Quan trọng hơn, hệ thống phải giúp người dân tiếp cận việc làm, trường học, cơ sở y tế và các dịch vụ thiết yếu thuận tiện hơn.

Chia sẻ tham luận tại hội nghị, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Tp.HCM cho hay, mục tiêu đến năm 2030 triển khai 8 tuyến, đoạn tuyến ưu tiên với tổng chiều dài 201 km đường sắt đô thị, cùng 54 km đường sắt tốc độ cao Bến Thành – Cần Giờ. Định hướng đến năm 2035 là phát triển mạng lưới khoảng 532 km, bao gồm việc đẩy nhanh nghiên cứu, chuẩn bị đầu tư các tuyến tiếp theo.

Bên cạnh đó, quy hoạch TOD tại một số tuyến, đoạn tuyến như Tham Lương - Củ Chi dài 49,24 km; Bến Thành - Tham Lương dài 11,042 km; và Bến Thành - Thủ Thiêm dài 5,91 km.

Các tuyến đường sắt đi qua khu dân cư, khu đô thị để phục vụ nhu cầu của người dân.

Đối với các khu vực quanh nhà ga, việc lập và hoàn thiện quy hoạch TOD cần được thực hiện gắn với quá trình chuẩn bị dự án đường sắt, bảo đảm thống nhất giữa phương án mạng lưới, phân kỳ đầu tư và nguồn lực của từng dự án.

Tuy nhiên, các mục tiêu phát triển đường sắt đô thị quy mô lớn cũng đặt ra yêu cầu cao về năng lực tổ chức thực hiện. Theo tham luận, nền tảng thể chế và tiềm năng phát triển chưa đủ để tự bảo đảm tiến độ nếu những khó khăn về nguồn vốn, giải phóng mặt bằng và phối hợp triển khai không được giải quyết đồng bộ.

Ông Nguyễn Vĩnh Toàn, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Tp.HCM cho biết, Tp.HCM định hướng thúc đẩy hợp tác quốc tế về phát triển TOD, tập trung vào quy hoạch và thiết kế khu vực quanh nhà ga, tài chính và chuẩn bị dự án, công nghệ kết nối và vận hành, thích ứng khí hậu, đào tạo và trao đổi kinh nghiệm quản trị.

Chia sẻ tại hội nghị bàn tròn, lãnh đạo Sở Xây dựng, Tp.HCM mong muốn trong việc phát triển TOD điển hình, các nước có kinh nghiệm tới Tp.HCM để cùng nghiên cứu và đưa ra hình mẫu, để thành phố có thể đưa ra cơ chế đầu tư, phát triển TOD thực tiễn, phục vụ người dân và lợi ích lâu dài cho nhà đầu tư.

Các nội dung hợp tác được đề cập gồm nghiên cứu lựa chọn nhà ga, cụm ga trên các tuyến ưu tiên; khảo sát đất đai, nhu cầu đi lại và cộng đồng; chuẩn bị phương án tài chính, phân bổ rủi ro và nguồn vốn xanh; phát triển hệ thống thông tin hành trình tích hợp, vé liên thông, quản lý tài sản và bảo trì.

Thành phố cũng hướng đến việc nâng cao năng lực phối hợp liên ngành, tham vấn cộng đồng, quản lý tiến độ và tổ chức tái định cư thông qua trao đổi chuyên gia, đào tạo tại dự án và nghiên cứu chung.

Với định hướng phát triển đô thị đa cực gắn với giao thông công cộng, bài toán đặt ra đối với Tp.HCM không chỉ là mở rộng mạng lưới đường sắt đô thị, mà còn là tổ chức lại không gian sống, việc làm và dịch vụ theo hướng kết nối thuận tiện, phát triển xanh và bền vững.

Có thể nói, phát triển TOD là quá trình kết hợp giữa quy hoạch đô thị, đầu tư hạ tầng giao thông và tổ chức lại không gian sống theo hướng bền vững.

Để hiện thực hóa định hướng này, Tp.HCM cần bảo đảm sự đồng bộ giữa tiến độ phát triển đường sắt đô thị, quy hoạch khu vực quanh nhà ga, nguồn lực tài chính và năng lực phối hợp triển khai.

Tp.HCM mong muốn ghi nhận những đóng góp, chia sẻ về kinh nghiệm, định hướng phát triển và hợp tác trong quá trình phát triển TOD, đường sắt đô thị để trong tương lai nâng cao chất lượng môi trường sống. Đây cũng là cơ sở để Tp.HCM từng bước hình thành mạng lưới đô thị kết nối hiệu quả, xanh và bền vững.