TP.HCM nuôi dưỡng thế hệ công dân mới cho 'siêu đô thị'

Nhà văn, đại sứ văn hóa đọc Phương Huyền trong buổi giao lưu với các em nhỏ về văn hóa đọc ở TP.HCM. Ảnh: Khương Nguyễn.

Từ ngày 18/4 đến 25/4, TP.HCM bước vào Tuần lễ hưởng ứng Ngày hội Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ 5 - năm 2026 với một tâm thế mới sau cuộc đại sáp nhập.

Điểm nhấn của chương trình năm nay là sự tập trung mạnh mẽ vào đối tượng thiếu nhi thông qua 31 sự kiện trọng tâm và hàng chục workshop tương tác như trao thẻ thư viện miễn phí, hội sách tại chung cư và các sân chơi STEM. Ngoài ra, có 27 hoạt động được tổ chức khắp 168 xã/phường trong địa bàn thành phố để đảm bảo người dân được thụ hưởng đồng đều các giá trị văn hóa - tinh thần.

Trao đổi với Tri Thức - Znews, ông Nguyễn Ngọc Hồi - Phó giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao TP.HCM - và ông Lê Hoàng - Giám đốc Công ty TNHH Đường sách TP.HCM - nói về chiến lược xây dựng "hạ tầng tri thức" từ gốc, nuôi dưỡng một thế hệ công dân mới biết yêu sách và có năng lực tự học suốt đời.

Mở rộng không gian văn hóa đọc khắp TP.HCM mới

2026 là năm đầu tiên TP.HCM tổ chức Ngày hội Sách và Văn hóa đọc sau cuộc đại sáp nhập lịch sử. Tháng 3, Ban Bí thư Trung ương Đảng cũng ban hành Chỉ thị 04 về phát triển xuất bản và văn hóa đọc Việt Nam.

Điểm đáng chú ý của Ngày hội năm nay là ra mắt mô hình Hội sách Khuyến đọc tại chung cư. Đây là lần đầu thành phố triển khai, đưa sách và các hoạt động giao lưu đến tận nơi sinh sống của người dân. Cách làm này hướng đến nhóm độc giả ít có điều kiện tham gia các sự kiện lớn, đồng thời biến việc đọc thành một phần của đời sống thường nhật.

Nhắc đến mô hình này, ông Nguyễn Ngọc Hồi bày tỏ sự trân trọng trước sự đồng hành của Ban quản trị các chung cư và cộng đồng trong việc lan tỏa văn hóa đọc. Ông kỳ vọng mô hình này sẽ trở thành nếp sống văn minh thường nhật.

"Chúng tôi đánh giá rất cao tâm huyết của cộng đồng cư dân trong việc mang sách về không gian sống để truyền lửa tri thức cho thế hệ con em. Tôi mong muốn tinh thần này sẽ được lan tỏa mạnh mẽ đến các khu chung cư khác, giúp trang sách thực sự hiện diện ở mọi ngóc ngách của siêu đô thị", ông nhận định.

Ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao TP.HCM, phát biểu tại lễ khai mạc Hội sách Khuyến đọc ở chung cư. Ảnh: Khương Nguyễn.

Còn ở Đường sách TP.HCM, không gian được thiết kế lại theo hướng “trường học mở” với nhiều khu trải nghiệm chuyên biệt. Bên cạnh các khu trưng bày tài liệu quý, sách đoạt giải thưởng, còn có khu STEM với robot, mô hình nhà thông minh, các workshop sáng tạo hay lớp tập huấn ứng dụng AI dành cho người khiếm thị. Những yếu tố này tạo ra một cách tiếp cận mới, nơi việc đọc gắn với trải nghiệm thay vì chỉ là hành vi cá nhân.

Là người trực tiếp vận hành, ông Lê Hoàng cho rằng việc làm mới là yêu cầu bắt buộc sau hơn 10 năm hoạt động. “Đường sách sau hơn 10 năm đã trở thành điểm đến quen thuộc, không chỉ với người dân mà còn với du khách quốc tế. Tuy nhiên, để giữ chân độc giả lâu hơn, chúng tôi buộc phải thay đổi cách trưng bày và tổ chức hoạt động. Khi giữ được trẻ em ở lại, người lớn cũng sẽ ở lại với sách”, ông nói.

Ông cho biết các đơn vị tham gia Ngày hội năm nay đã chuyển từ cách bày sách ngẫu nhiên sang trưng bày theo chủ đề, đồng thời tăng cường các hoạt động mang tính tương tác. Công nghệ cũng được đẩy mạnh như một công cụ hỗ trợ. Việc gắn mã QR cho các đầu sách, xây dựng danh mục ảo hay ứng dụng AI trong hỗ trợ người khiếm thị cho thấy cách ngành xuất bản đang thích nghi với hành vi đọc mới.

Nhiều triển lãm, workshop, cuộc thi về phát triển văn hóa đọc được tổ chức ở Đường sách TP.HCM trong khuôn khổ Ngày hội Sách và Văn hóa đọc. Ảnh: Duy Hiệu.

Đưa TP.HCM thành “Thủ đô sách Thế giới”

Chương trình Tuần lễ hưởng ứng Ngày hội Sách và Văn hóa đọc 2026 tại TP.HCM được xem như một bước cụ thể hóa tinh thần Chỉ thị 04 vừa được Ban Bí thư ban hành vào tháng 3.

Ông Lê Hoàng cho rằng Chỉ thị 04 mang ý nghĩa như một “cú hích” nền tảng, mở ra cơ hội để ngành xuất bản bứt phá sau nhiều năm. Việc đưa tiết đọc sách vào trường học và đặt người đọc làm trung tâm, theo ông, sẽ tạo ra thay đổi dài hạn, đặc biệt với thế hệ trẻ.

“Tôi ví Chỉ thị 04 như ‘Khoán 10’ của ngành xuất bản. Khi thói quen đọc được hình thành từ nhỏ và lặp lại trong môi trường học đường, nó sẽ tạo ra nền tảng bền vững cho cả xã hội. Đó là điều mà những người làm sách chúng tôi chờ đợi từ rất lâu”, ông nói.

Trên tinh thần này, chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc tại TP.HCM năm nay được thiết kế theo hướng mở rộng khả năng tiếp cận sách, từ không gian trung tâm đến trường học, gia đình và cộng đồng.

“Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam năm nay với thông điệp ‘Tri thức thay đổi cuộc đời’ tiếp tục khẳng định ý nghĩa của việc đọc sách trong mỗi cá nhân và toàn xã hội. Sự tham gia của các nhà xuất bản, đơn vị phát hành, doanh nghiệp công nghệ và đông đảo bạn đọc sẽ góp phần lan tỏa văn hóa đọc, đưa sách đến gần hơn với mọi tầng lớp”, ông Nguyễn Ngọc Hồi cho biết.

Ông Lê Hoàng, Giám đốc Công ty TNHH Đường sách TP.HCM, tại lễ khai mạc Ngày hội Sách và Văn hóa đọc lần thứ V vào sáng 18/4. Ảnh: Duy Hiệu.

Theo ông Nguyễn Ngọc Hồi, bên cạnh việc tổ chức các hoạt động trưng bày, giao lưu và trải nghiệm, thành phố cũng chú trọng tạo điều kiện để người dân, đặc biệt là học sinh, sinh viên, tiếp cận sách một cách thuận lợi và bình đẳng hơn.

“Xây dựng và phát triển văn hóa đọc không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan quản lý, mà còn là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Đó chính là nền tảng để hình thành một thế hệ công dân có tri thức, có nhân cách, có khát vọng cống hiến, góp phần xây dựng Thành phố phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới”, ông nhấn mạnh.

Không dừng ở các hoạt động ngắn hạn, Sở Văn hóa - Thể thao đang tham mưu xây dựng các chỉ tiêu phát triển ngành xuất bản với nhiều nội dung vẫn trong quá trình lấy ý kiến. Trong đó, một mục tiêu đáng chú ý là đưa TP.HCM từng bước trở thành trung tâm xuất bản của khu vực, hướng đến tham vọng “thủ đô sách thế giới” trong tương lai.

Một số đề xuất đang được nghiên cứu gồm nâng tỷ lệ bản sách/người lên khoảng 7,5-8 bản mỗi năm, tăng tỷ trọng xuất bản phẩm điện tử, đồng thời đặt mục tiêu để TP.HCM chiếm khoảng 70% doanh thu toàn ngành xuất bản cả nước.