Trăn trở giữ nghề

Hơn 7 giờ sáng, xưởng gỗ mỹ nghệ của nghệ nhân Nguyễn Trần Hiệp ở phường Phù Khê đã rộn ràng tiếng máy. Người cưa phôi, người tạo hình, người đục, chạm, trau chuốt hoàn thiện những đường nét cuối cùng trên các tác phẩm chuẩn bị giao khách. Đơn hàng ổn định nhưng điều khiến người nghệ nhân này trăn trở lại là thiếu lớp thợ kế cận.

Theo anh Hiệp, để trở thành người thợ giỏi phải trải qua nhiều năm rèn luyện. Có những sản phẩm mất vài tuần để hoàn thành nhưng cũng có tác phẩm phải chế tác liên tục từ một đến hai năm. Anh Phạm Sỹ Lượng, xã Nhân Thắng, một học viên của xưởng gỗ chia sẻ: “Sau hơn ba năm học nghề, tôi mới trở thành thợ chính với thu nhập khoảng 12 triệu đồng mỗi tháng. Nếu không có tình yêu nghề và được sự hỗ trợ tận tình của thầy Hiệp, tôi khó có thể theo đuổi công việc này”.

Chị Đặng Thị Tâm (trái) hướng dẫn kỹ thuật làm gốm Phù Lãng

Tương tự, chị Đặng Thị Tâm, chủ cơ sở gốm Minh Tâm ở xã Phù Lãng cho biết, việc tuyển lao động ngày càng khó. Phần lớn cơ sở phải thuê lao động lớn tuổi theo thời vụ. Nhiều người chưa đáp ứng yêu cầu về kỹ thuật xử lý đất, tạo hình, trang trí và nung sản phẩm nên khi có đơn hàng lớn thường gặp khó khăn.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn tỉnh hiện có 87 làng nghề và 7 nghề truyền thống tạo việc làm cho 138,6 nghìn lao động, thu nhập từ 6,5 - 9 triệu đồng/người/tháng. UBND tỉnh công nhận danh hiệu 39 nghệ nhân, 41 thợ giỏi, 3 người có công đưa nghề vào phát triển ở nông thôn. Hoạt động tại các làng nghề có vai trò quan trọng trong thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, lao động nông thôn, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa thành thị và nông thôn. Tuy vậy, nhiều làng nghề hiện nay gặp khó khăn trong truyền dạy nghề.

Nguyên nhân chính là nghề thủ công đòi hỏi thời gian học dài và tay nghề vững, trong khi giới trẻ có nhiều cơ hội tìm được công việc với thu nhập cao, ổn định hơn. Chưa kể, nhiều cơ sở sản xuất vẫn gặp khó khăn về mặt bằng và vốn, ảnh hưởng đến khả năng mở rộng sản xuất, đào tạo lao động mới. Vì vậy, theo các nghệ nhân, điều khó nhất khi truyền nghề không chỉ là dạy kỹ thuật mà còn truyền được tình yêu nghề và sự kiên trì. Nếu thiếu lớp kế cận, nhiều kỹ thuật thủ công tinh xảo sẽ dần mai một.

Trước những khó khăn trong tuyển dụng lao động, nhiều nghệ nhân, thợ giỏi đã lựa chọn việc truyền nghề ngay tại gia đình. Sau hơn 35 năm làm nghề, bà Nguyễn Thị Thu, chủ thương hiệu bánh phu thê Minh Thu ở phường Từ Sơn đã truyền toàn bộ kinh nghiệm cho con trai là anh Nguyễn Đình Sơn. Cùng với việc giữ hương vị truyền thống, anh Sơn tiếp nối xây dựng thương hiệu bằng việc chú trọng bảo đảm an toàn thực phẩm, cải tiến bao bì và đẩy mạnh bán hàng trên các nền tảng số, tham gia chương trình OCOP để tiêu thụ thuận lợi hơn. Hiện mỗi ngày cơ sở sản xuất, tiêu thụ được từ 300 đến 500 cặp bánh.

Khi nhìn thấy cơ hội phát triển, nhiều người trẻ vẫn sẵn sàng gắn bó với nghề, kể cả những người không sinh ra ở làng nghề. Đã có doanh nghiệp kinh doanh trầm hương nhưng chị Nguyễn Ngọc Huyền (Hải Phòng) vẫn đến học nghề tại cơ sở gốm Minh Tâm ở Phù Lãng. Chị chia sẻ: “Từng đi nhiều nước song tôi rất yêu thích nét độc đáo của sản phẩm gốm Phù Lãng. Trong thời gian trải nghiệm và học nghề tại đây, tôi nhận thấy nhiều nghệ nhân lớn tuổi có tay nghề cao nhưng còn hạn chế trong quảng bá và phát triển thị trường. Qua nghiên cứu, tôi đang thử nghiệm đưa các mẫu mã hoa văn phù hợp với thị hiếu của từng nhóm khách hàng đến từ Nhật Bản, châu Âu, Đông Nam Á; mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm trên mạng xã hội và sàn thương mại điện tử”.

Giai đoạn hiện nay, làng nghề vẫn cần được hỗ trợ bằng những chính sách phù hợp. Các cơ sở mong muốn có quỹ đất, tiếp cận nguồn vốn tín dụng trung và dài hạn với lãi suất phù hợp. Đồng thời, có cơ chế hỗ trợ xúc tiến thương mại, thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển du lịch làng nghề và xây dựng thương hiệu, tạo điều kiện để các sản phẩm truyền thống nâng cao giá trị, tăng sức hấp dẫn với lao động trẻ. Khi đó, các nghệ nhân sẽ yên tâm trao truyền kỹ thuật, những giá trị tinh hoa của các làng nghề sẽ tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa.