Trao quyền nhiều hơn cho Thủ đô nhưng cần quy định rõ về thẩm quyền và trách nhiệm

Toàn cảnh buổi thảo luận tại tổ.

Các ĐBQH bày tỏ sự thống nhất cao với hồ sơ dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) do Chính phủ, Bộ Tư pháp, TP Hà Nội và các cơ quan hữu quan cũng như cơ quan chủ trì thẩm tra đã chuẩn bị. Bên cạnh đó, các đại biểu nhất trí cao với định hướng phân quyền cho TP Hà Nội trên các lĩnh vực như Chính phủ trình nhằm phát huy vai trò chủ động trong thiết kế và tổ chức thực hiện chính sách, phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Theo ĐBQH Phan Thị Thùy Linh (ĐBQH Thanh Hóa) việc xem xét sửa đổi Luật Thủ đô phải hướng tới thiết lập thể chế cho trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, đầu tàu phát triển và nơi lan tỏa các chuẩn mực quản trị mới. Theo đó, Luật Thủ đô cần mang tầm quốc gia, tạo công cụ đặc thù để Hà Nội thực hiện tốt hơn các nhiệm vụ lớn mà Đảng và Nhà nước giao.

Đại biểu nhấn mạnh: “Cần bảo đảm “tuổi thọ” dài hạn, phù hợp với tốc độ phát triển nhanh của thực tiễn. Do đó, dự thảo cần giảm bớt các quy định quá chi tiết, tăng cường các quy định mang tính nguyên tắc nhằm tránh nguy cơ nhanh chóng lạc hậu và trở thành điểm nghẽn đối với sự phát triển của Thủ đô”.

Các đại biểu tham gia thảo luận tại tổ.

ĐBQH Phan Thị Thùy Linh bày tỏ sự đồng tình với việc tăng cường phân cấp, phân quyền và trao quyền chủ động nhiều hơn cho chính quyền Thủ đô. Trong đó, việc cho phép Hà Nội ban hành các quy định có nội dung khác với các quy định của cơ quan nhà nước cấp trên, thậm chí trong những vấn đề thực tế mà pháp luật hiện hành chưa có quy định, là bước đột phá quan trọng, tạo điều kiện để Thủ đô chủ động, sáng tạo, xử lý kịp thời các vấn đề mới phát sinh.

Tuy nhiên, đại biểu cũng nhấn mạnh: “Việc phân quyền cần thực hiện một cách thực chất, với yêu cầu “6 rõ”: rõ trách nhiệm, rõ người, rõ quy trình, rõ thời gian, rõ sản phẩm, rõ kết quả; đồng thời gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát, công khai, minh bạch và kiểm soát quyền lực”.

Đại biểu cũng đề xuất không áp dụng cơ chế đặc thù trên toàn địa bàn ngay từ đầu, mà nên thí điểm tại một số khu vực có điều kiện thuận lợi, sau đó nhân rộng từng bước.

ĐBQH Phan Thị Thùy Linh (ĐBQH Thanh Hóa) tham gia góp ý vào dự án Luật.

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị làm rõ mối quan hệ giữa Luật Thủ đô và các nghị quyết đặc thù. Theo đó, các nội dung có tính ổn định, nền tảng cần được luật hóa, còn những nội dung cần linh hoạt, thử nghiệm nên được quy định trong các nghị quyết, bảo đảm tính hỗ trợ lẫn nhau, tránh chồng chéo, mâu thuẫn.

Đồng tình với sự cần thiết phải tăng cường phân cấp, phân quyền cho chính quyền Thủ đô, tuy nhiên, ĐBQH Lê Thanh Hoàn (ĐBQH Thanh Hóa) bày tỏ băn khoăn đối với quy định cho phép Hà Nội ban hành các nội dung “khác” với cơ quan nhà nước cấp trên. Theo đại biểu, các thủ tục hành chính không chỉ quy định trong nghị định mà còn có cả trong luật, nếu cho phép Hà Nội ban hành văn bản quy phạm pháp luật khác với văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan Trung ương thì có thể hiểu cho phép Hà Nội sửa đổi luật?

Đại biểu cho rằng, nên quy định rõ “khác” chỉ đối với văn bản của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Thông tư của Bộ trưởng.

Tại Điều 6 dự thảo luật quy định về đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt, đại biểu Lê Thanh Hoàn chỉ ra dấu hiệu chưa thống nhất với Hiến pháp. Cụ thể, trong khi Hiến pháp quy định thẩm quyền thành lập đơn vị hành chính cấp dưới tỉnh thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội, thì dự thảo lại có nội dung Quốc hội thành lập đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt thuộc TP Hà nội sẽ có khả năng chồng chéo thẩm quyền không cần thiết giữa Quốc hội và Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Đại biểu cho rằng nên bỏ quy định tại điều này, bởi việc thành lập và mô hình tổ chức cụ thể hoàn toàn có thể do Quốc hội xem xét, quyết định khi phát sinh yêu cầu thực tiễn.

Liên quan đến Khoản 7 Điều 36 về cơ chế tháo gỡ khó khăn cho các dự án tồn đọng, tại thảo luận tổ, một số đại biểu nhận định đây là một chính sách đặc thù, mới, không nên quy định dưới dạng điều khoản chuyển tiếp. Do đó, quy định nguyên tắc “không hợp thức hóa vi phạm” cần được làm rõ hơn, bởi thực tế nhiều dự án tồn tại vướng mắc đều có yếu tố vi phạm. Nếu không có cơ chế xử lý phù hợp thì sẽ khó triển khai trong thực tiễn. Do đó, cần quy định rõ và giải thích kỹ hơn nếu vẫn giữ nguyên tắc này, đồng thời tách nội dung này thành một điều riêng để bảo đảm tính khả thi.

Các đại biểu tham gia thảo luận tại tổ.

Góp ý với dự thảo luật này, ĐBQH Phạm Công Nguyên (ĐBQH Thanh Hóa) cho rằng việc áp dụng các cơ chế đặc thù trong Luật Thủ đô cần được cân nhắc kỹ về phạm vi và giới hạn. Theo đại biểu, các cơ chế đặc thù hoàn toàn có thể được sử dụng để tháo gỡ điểm nghẽn trong phát triển kinh tế - xã hội, văn hóa hoặc quản lý hành chính nhà nước. Tuy nhiên, nếu mở rộng quá mức và áp dụng trong thời gian dài, phạm vi điều chỉnh có thể lan sang cả những lĩnh vực nhạy cảm như quốc phòng, an ninh - vốn là những vấn đề cốt lõi và đã được quy định chặt chẽ trong các luật chuyên ngành.

Do đó, đại biểu đề nghị khi quy định về việc áp dụng Luật Thủ đô với các nội dung khác biệt so với pháp luật hiện hành, cần loại trừ hoặc bảo đảm không xung đột với các quy định về quốc phòng, an ninh. Ít nhất, dự thảo cần xác định rõ nguyên tắc tuân thủ các quy định của pháp luật về an ninh quốc gia và quốc phòng, nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Đại biểu cũng nêu rõ sự cần thiết phải phân biệt giữa các chính sách đặc thù và các quy định mang tính nền tảng của pháp luật. Chẳng hạn, một số chính sách đặc thù như mức phí, lệ phí cao hơn tại Hà Nội là phù hợp với đặc thù đô thị. Tuy nhiên, không thể tồn tại tình trạng cùng một hành vi nhưng tại Hà Nội bị coi là vi phạm hoặc tội phạm, trong khi ở địa phương khác lại không bị xử lý tương tự. Điều này đòi hỏi phải bảo đảm sự thống nhất trong những lĩnh vực liên quan đến trật tự pháp luật, đặc biệt là các quy định về an ninh, quốc phòng.

Liên quan đến Điều 4 của dự thảo luật, đại biểu lưu ý cần rà soát kỹ quy định về thẩm quyền áp dụng các biện pháp bảo đảm an ninh, trật tự. Việc giao thẩm quyền cho HĐND thành phố, Chủ tịch UBND các cấp quyết định các biện pháp cụ thể cần được đặt trong khuôn khổ pháp luật chung về an ninh, trật tự và quyền con người. Nếu thiết kế theo hướng ưu tiên quá mức cho các quyết định của địa phương, có thể phát sinh nguy cơ xung đột pháp lý hoặc ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân.

Theo đó, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo cần rà soát toàn diện các quy định liên quan, bảo đảm sự thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành, đặc biệt trong các lĩnh vực nhạy cảm như an ninh, quốc phòng và quyền con người, nhằm nâng cao tính khả thi và tránh phát sinh vướng mắc trong quá trình triển khai thực hiện.

Đối với Điều 10 về quy hoạch, một số đại biểu cho rằng, việc xây dựng một quy hoạch tổng thể tích hợp mà hạn chế quyền điều chỉnh có thể quá cứng, khó điều chỉnh trong thực tiễn. Theo đó, các đại biểu đề xuất cần bổ sung cơ chế cho phép điều chỉnh linh hoạt các chỉ tiêu kỹ thuật trong phạm vi quy hoạch, trên cơ sở dữ liệu thực tế. Đồng thời, nên định hướng xây dựng hệ thống “bản sao số đô thị” (digital twin), tích hợp dữ liệu địa lý, công trình và cảm biến để phục vụ quản trị đô thị thông minh, cho phép cập nhật và điều chỉnh theo thời gian thực.