Trí tuệ nhân tạo: LHQ tận dụng khả năng của AI để thúc đẩy hòa bình, an ninh

Theo phóng viên TTXVN tại Geneva, một ví dụ cụ thể là trường hợp của Ari, một cậu bé 6 tuổi ở Jamaica, gặp khó khăn trong học tập, nhưng giờ đây công nghệ AI đang chuyển đổi sách giáo khoa hiện có thành các định dạng tương tác được cá nhân hóa phù hợp với nhu cầu của cậu bé.

Bà Pia Rebello Britto, Giám đốc toàn cầu về giáo dục và phát triển thanh thiếu niên của  Quỹ Nhi đồng LHQ (UNICEF), chia sẻ: “Điều này có tác động thực sự với trẻ em. Có vô số ví dụ khác như của Ari, cho thấy những gì trở nên khả thi khi việc học kỹ thuật số được thiết kế để tiếp cận mọi trẻ em”.

Theo UNICEF, việc triển khai AI có nghĩa là đặt cộng đồng mà họ hỗ trợ vào trung tâm của quá trình phát triển công nghệ. Cơ quan này đã hợp tác với các nhóm vận động để thiết kế sáng kiến Sách giáo khoa kỹ thuật số dễ tiếp cận cho tất cả (ADT), nhằm giải quyết một vấn đề dai dẳng trong giáo dục toàn cầu là việc gần 240 triệu trẻ em khuyết tật không thể tiếp cận tài liệu học tập. Dù chương trình này đã tồn tại trước khi AI phát triển nhanh chóng, nhưng phiên bản hỗ trợ AI hiện nay đang hoạt động tại 17 quốc gia, giúp tiếp cận gần 2 triệu trẻ em, và sẽ mở rộng đến 50 quốc gia vào năm 2030. Hiện có 6 quốc gia đã tham gia trong năm nay.

Một ví dụ khác về cách LHQ sử dụng AI là liên quan tới khí methane, một trong những loại khí dẫn tới hiện tượng nóng lên toàn cầu. Bằng cách sử dụng dữ liệu vệ tinh để phát hiện các vụ rò rỉ khí methane lớn và thông báo cho chính phủ và các công ty, Chương trình Môi trường LHQ (UNEP) đã giúp ngăn chặn lượng khí methane thải ra tương đương với 24 triệu ô tô chạy bằng xăng kể từ năm 2024.

Đây cũng là thời điểm UNEP ra mắt Hệ thống Cảnh báo và ứng phó với khí methane (MARS), sử dụng AI để phân tích dữ liệu từ 30 vệ tinh nhằm xác định các luồng khí methane. Vì AI nhanh hơn và chính xác hơn con người từ 12 - 15 lần trong việc phát hiện rò rỉ khí methane, UNEP đã đưa ra 7.500 cảnh báo, kích hoạt 42 hành động giảm thiểu trong 2 năm qua. Giám đốc Bộ phận Biến đổi Khí hậu của UNEP, ông Martin Krause cho biết: “Các công ty thường nhanh chóng hành động để giải quyết những vụ rò rỉ này. Nhờ hệ thống cảnh báo, họ có thể không bị thiệt hại kép, cho cả công ty và môi trường”.

Trong khi đó, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) hỗ trợ các nước đang phát triển sử dụng AI để phân tích phim chụp X-quang ngực nhằm tìm kiếm các dấu hiệu của bệnh lao (TB), cho phép sàng lọc nhanh hơn ở những khu vực có ít chuyên gia.

Tiến sĩ Vanessa Veronese, một nhà khoa học tại Chương trình Nghiên cứu và đào tạo đặc biệt về bệnh Nhiệt đới của WHO, chia sẻ: “Điều này giúp mọi người tiến hành các bước chẩn đoán và điều trị sớm hơn nhiều. Chẩn đoán sớm hơn cũng có nghĩa là ít người mắc bệnh truyền nhiễm hơn trong cộng đồng, làm giảm sự lây lan – một bước quan trọng hướng tới việc loại trừ bệnh lao. Như tại Ethiopia, nơi những người khai thác vàng phải đối mặt với nguy cơ mắc bệnh lao cao hơn do tiếp xúc với bụi và silica. Chúng tôi hỗ trợ họ bằng công nghệ giúp chẩn đoán sớm, được gọi là phát hiện hỗ trợ bằng máy tính (CAD)”. Lợi ích chính của CAD là khả năng tạo ra điểm số xác suất về khả năng mắc bệnh lao rất nhanh, giúp giảm tải cho các bác sĩ X quang ở những khu vực thiếu nguồn lực, điều này rất quan trọng vì nhiều người sẽ chết vì bệnh lao nếu không được điều trị. Năm 2021, WHO chính thức khuyến nghị sử dụng CAD để sàng lọc bệnh lao ở người lớn và kể từ đó đã hỗ trợ các nước đang phát triển áp dụng công nghệ này. WHO cung cấp hướng dẫn thực hiện thiết thực, giúp các chương trình phòng chống lao hiệu chỉnh phần mềm và nghiên cứu kết quả sức khỏe.

Hiện các cơ quan của LHQ cũng đang sử dụng AI để phát hiện mìn, đánh giá thiệt hại do thiên tai, xác định các giao dịch tài chính đáng ngờ, giám sát ô nhiễm phóng xạ và đẩy nhanh nghiên cứu phản ứng tổng hợp hạt nhân. Tuy nhiên, khi công nghệ tiến bộ, LHQ đang nhấn mạnh đến sự công bằng, nhân quyền và đạo đức để đảm bảo AI thúc đẩy sự phát triển thay vì đe dọa hòa bình và dân chủ.

Tổng thư ký Antonio Guterres gọi AI là “cơ hội lớn nhất của nhân loại trong thế kỷ 21”, đồng thời là “một trong những rủi ro lớn nhất”, nhấn mạnh sự cần thiết của việc giám sát toàn diện. Ông khẳng định: “Chúng ta phải đảm bảo AI phục vụ nhân loại, chứ không phải ngược lại”.