Trợ giúp pháp lý: Hướng mạnh về cơ sở, bảo đảm quyền tiếp cận công lý cho người yếu thế

Đồng bộ, bám sát nhiệm vụ chính trị

Theo Trung tâm TGPL tỉnh Lào Cai, ngay từ đầu năm 2026, đơn vị đã xây dựng Kế hoạch số 01/KH-TTTGPL ngày 05/1/2026 về công tác TGPL năm 2026, được Giám đốc Sở Tư pháp phê duyệt tại Quyết định số 01/QĐ-STP ngày 13/1/2026.

Kế hoạch được xây dựng trên cơ sở triển khai đầy đủ các quy định của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, đồng thời gắn với các chương trình mục tiêu quốc gia, nhằm bảo đảm tổ chức thực hiện hiệu quả các hoạt động như tư vấn pháp luật, tham gia tố tụng, đại diện ngoài tố tụng và truyền thông pháp luật tại cơ sở. Mục tiêu xuyên suốt được xác định là đáp ứng 100% nhu cầu TGPL của người yếu thế trên địa bàn.

Tư vấn pháp luật cho người dân tại trụ sở Trung tâm trợ giúp pháp lý tỉnh Lào Cai. Ảnh: Hương Mai

Không dừng lại ở việc ban hành kế hoạch, Trung tâm còn cụ thể hóa các nhiệm vụ theo chương trình công tác năm, bảo đảm phù hợp với tình hình thực tiễn tại địa phương, đặc biệt trong bối cảnh sắp xếp, kiện toàn chính quyền địa phương hai cấp.

Theo Trung tâm TGPL tỉnh Lào Cai, việc gắn trách nhiệm của đội ngũ viên chức, người thực hiện TGPL với từng nhiệm vụ cụ thể đã tạo chuyển biến rõ nét trong chất lượng và hiệu quả công việc, bảo đảm mọi hoạt động được triển khai đúng quy định pháp luật, hướng tới bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của người được TGPL.

Một trong những điểm nhấn nổi bật là việc đặt ra và thực hiện nghiêm túc các chỉ tiêu mang tính định lượng rõ ràng, đặc biệt trong hoạt động tham gia tố tụng. Đơn vị xác định 100% vụ việc tham gia tố tụng phải được tiếp nhận, thụ lý và ra quyết định cử người thực hiện trong thời gian luật định. Đồng thời, 100% trợ giúp viên pháp lý phải đạt chỉ tiêu về số lượng vụ việc tham gia tố tụng theo quy định của Bộ Tư pháp, trong đó trên 50% đạt mức khá trở lên.

Kết quả bước đầu cho thấy hiệu quả rõ rệt. Trong tháng 1 năm 2026, Trung tâm đã tiếp nhận và thực hiện 110 vụ việc tham gia tố tụng cho 110 đối tượng, trong đó có 72 nam, 38 nữ và 10 trường hợp là trẻ em. Số vụ việc được tiếp nhận tại trụ sở Trung tâm là 61 vụ, tại các Chi nhánh là 49 vụ.

Cơ cấu vụ việc cho thấy tính đa dạng và phức tạp của nhu cầu pháp lý tại cơ sở, với 86 vụ bào chữa liên quan đến các tội danh như ma túy, gây rối trật tự công cộng, lừa đảo chiếm đoạt tài sản…, cùng 24 vụ đại diện để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người được TGPL. Đáng chú ý, 109 vụ việc do trợ giúp viên pháp lý trực tiếp thực hiện, chỉ có 1 vụ do luật sư thực hiện. Trong tổng số này, 85 vụ đang được giải quyết và 25 vụ đã kết thúc.

Song song với hoạt động tố tụng, công tác tư vấn pháp luật cũng được triển khai toàn diện. Trong 2 tháng đầu năm 2026, Trung tâm và các Chi nhánh đã thực hiện tư vấn xong 20 vụ việc cho 20 trường hợp liên quan đến lĩnh vực hôn nhân gia đình và 1 trường hợp về mất năng lực hành vi dân sự. Đồng thời, đã tiếp đón và giải thích pháp luật 66 vụ việc cho 66 trường hợp có vướng mắc pháp lý phát sinh trong đời sống thường ngày. Đối với hoạt động đại diện ngoài tố tụng, Trung tâm cũng bảo đảm 100% vụ việc được thụ lý và thực hiện đúng quy định pháp luật, qua đó khẳng định tính toàn diện của dịch vụ TGPL.

Gắn trợ giúp pháp lý với các chương trình mục tiêu quốc gia

Một điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của Trung tâm TGPL tỉnh Lào Cai là việc lồng ghép hoạt động TGPL với các chương trình mục tiêu quốc gia, qua đó mở rộng phạm vi và nâng cao hiệu quả tác động.

Cụ thể, các hoạt động được triển khai trong khuôn khổ Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững; Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, cùng với Dự án "Tăng cường TGPL cho người nghèo và đối tượng yếu thế" do Ngân hàng Thế giới tài trợ.

Trên cơ sở hướng dẫn và dự toán chi tiết của UBND tỉnh và các cơ quan liên quan, Trung tâm đã xây dựng nội dung chương trình cụ thể, tổ chức các buổi nói chuyện chuyên đề tại cơ sở; triển khai các hội nghị tập huấn cho già làng, trưởng thôn, trưởng bản và người có uy tín trong cộng đồng. Bên cạnh đó, Trung tâm còn lắp đặt các bảng thông tin về TGPL tại trụ sở các đơn vị cấp xã, phường; cấp phát tờ gấp pháp luật với nội dung phong phú liên quan đến đất đai, hôn nhân gia đình, tội phạm ma túy, mua bán người… Đặc biệt, việc công bố và giới thiệu đường dây nóng TGPL 18001233 đã tạo điều kiện để người dân dễ dàng tiếp cận dịch vụ pháp lý miễn phí.

Hiệu quả của công tác TGPL không chỉ phụ thuộc vào nỗ lực của một đơn vị mà còn gắn liền với cơ chế phối hợp liên ngành. Theo đó, đơn vị đã duy trì tốt sự phối hợp với các cơ quan tiến hành tố tụng trên địa bàn như Công an, Tòa án, Viện Kiểm sát các cấp.

Việc phối hợp được thực hiện trên cơ sở Thông tư liên tịch số 10/2018/TTLT và Thông tư liên tịch số 29/2025/TTLT, bảo đảm việc tiếp nhận thông tin, thông báo và cử người thực hiện TGPL tham gia kịp thời trong các vụ án, vụ việc. Đồng thời, danh sách và số điện thoại của người thực hiện TGPL được niêm yết công khai tại trụ sở Tòa án, cơ quan điều tra, trại tạm giam, nhà tạm giữ và Công an cấp xã. Mặt khác, đơn vị cũng tích cực tham gia các phiên tòa trực tuyến do Tòa án nhân dân tỉnh và các Tòa khu vực tổ chức, góp phần thích ứng với yêu cầu chuyển đổi số trong hoạt động tư pháp.

Bên cạnh các hoạt động chuyên môn, Trung tâm đặc biệt chú trọng ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quản lý, điều hành. Theo đó, 100% văn bản đi và đến được tiếp nhận, xử lý trên hệ thống điện tử; hồ sơ vụ việc được số hóa, cập nhật và lưu trữ đầy đủ trên phần mềm quản lý. Đồng thời, toàn bộ viên chức của Trung tâm tham gia chương trình "bình dân học vụ số" và phối hợp thử nghiệm Hệ thống thông tin TGPL do Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và TGPL triển khai.

Từ cách tiếp cận chủ động, hướng về cơ sở đến việc đặt ra các chỉ tiêu cụ thể, rõ ràng, công tác TGPL tại Lào Cai không chỉ dừng lại ở việc cung cấp dịch vụ pháp lý mà đang từng bước trở thành một trụ cột quan trọng trong bảo đảm an sinh xã hội và thực thi công lý, góp phần xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ và văn minh.