Trong phòng thi, không có AI nào thay thế được bản lĩnh và khả năng xử lý tình huống của chính mình
Thưa thầy Nguyễn Tiến Đạt, sự kiện giáo dục nào ấn tượng với cá nhân thầy nhất trong năm 2025?
Thầy Nguyễn Tiến Đạt: Dấu mốc quan trọng nhất của năm 2025 theo tôi chính là kỳ thi tốt nghiệp THPT đầu tiên tổ chức trọn vẹn theo định hướng Chương trình GDPT 2018 với cấu trúc “2 bắt buộc + 2 tự chọn”. Đây không chỉ là thay đổi về số môn thi, mà là thay đổi triết lý đánh giá.
Khi đề thi tăng cường tính vận dụng và phân hóa, đặc biệt ở khoảng 30% câu hỏi cuối, thông điệp rất rõ ràng: học thuộc lòng sẽ không còn đủ. Học sinh buộc phải hiểu bản chất, biết liên hệ thực tiễn và xử lý tình huống mới. Đây thực sự là phép thử của đổi mới.
Kết quả thực tế mùa thi 2025 cũng phần nào phản ánh hiệu quả của phương pháp học theo hướng hiểu bản chất. Theo thống kê từ hệ thống SSStudy, năm 2025 ghi nhận hơn 20 thủ khoa cấp tỉnh và trường; khoảng 40% học sinh đạt từ 9 điểm trở lên và 95% đạt từ 8 điểm trở lên ở môn Toán, nhiều em đạt 9,5-10 điểm với tổng điểm xét tuyển từ 27 đến gần 29 điểm. Theo tôi, những con số ấy không đến từ “luyện mẹo”, mà đến từ quá trình rèn tư duy và kỹ năng xử lý bài toán theo đúng định hướng đề thi mới. Khi đề thi đánh giá năng lực, học sinh có nền tảng vững chắc sẽ là người chiếm ưu thế.
Nhìn lại năm Ất Tỵ 2025 và trước nhiều đổi thay có thể diễn ra trong thời gian tới của ngành giáo dục, thầy muốn chia sẻ điều gì với các bạn học sinh sắp bước vào đại học?
Thầy Nguyễn Tiến Đạt: 2025 là năm tổng kết một chu kỳ đổi mới và 2026 là năm triển khai chiều sâu. Điều đó đồng nghĩa với việc không còn giai đoạn “thử nghiệm”. Mọi chính sách sẽ đi vào thực tế một cách quyết liệt hơn.
Tôi muốn nhắn các em rằng: cơ hội đang nhiều hơn, nhưng yêu cầu cũng cao hơn. Việc dự kiến giới hạn phương thức xét tuyển, khống chế số lượng nguyện vọng và siết chặt môn cốt lõi cho thấy tuyển sinh đại học đang hướng về thực chất. Thời kỳ “rải thảm nguyện vọng” để cầu may có thể sẽ kết thúc. Thay vào đó, học sinh phải có chiến lược rõ ràng.
Các em nên xây dựng tư duy “3 nhóm nguyện vọng”: nhóm kỳ vọng, nhóm vừa sức và nhóm an toàn. Đồng thời, hãy tập trung tối đa vào môn thế mạnh đặc biệt là các môn cốt lõi theo ngành. Khi chất lượng đầu vào được đặt lên hàng đầu, sự chuẩn bị bài bản sẽ là lợi thế cạnh tranh lớn nhất.
Ứng dụng AI (trí tuệ nhân tạo) trong học tập đang được nhắc đến rất nhiều. Quan điểm của thầy ra sao?
Thầy Nguyễn Tiến Đạt: Chuyển đổi số và AI là dòng chảy không thể đảo ngược. Tuy nhiên, tôi nhìn AI dưới góc độ công cụ chiến lược, chứ không phải cứu cánh.
AI có thể hỗ trợ phân tích điểm yếu, gợi ý cách tiếp cận bài toán, tạo ngân hàng câu hỏi luyện tập. Trong bối cảnh đề thi 2026 không công bố đề minh họa mới và tập trung phân hóa mạnh ở 30% câu vận dụng cao, việc sử dụng AI để luyện tư duy đa hướng là rất cần thiết.
Nhưng học sinh cần hiểu: AI chỉ mạnh khi người dùng biết đặt câu hỏi đúng. Nếu các em chỉ sao chép lời giải, các em sẽ mất khả năng tư duy độc lập. Trong phòng thi, không có AI nào thay thế được bản lĩnh và khả năng xử lý tình huống của chính mình.
Thầy có nghĩ sắp tới học sinh chỉ cần AI mà không cần đến các lớp luyện thi?
Thầy Nguyễn Tiến Đạt: Tôi không cho rằng AI sẽ thay thế hoàn toàn vai trò của giáo viên hay các lớp luyện thi. Giáo dục không chỉ là truyền đạt kiến thức, mà là định hướng chiến lược và rèn luyện tâm lý.
Năm 2026 dự kiến giữ ổn định cấu trúc đề nhưng tăng cường phân hóa. Điều đó đòi hỏi học sinh phải có kỹ năng quản lý thời gian, chiến thuật làm bài và khả năng phân tích ma trận đề. Những yếu tố này cần sự hướng dẫn từ người có kinh nghiệm.
AI có thể cung cấp dữ liệu, nhưng giáo viên giúp học sinh hiểu bối cảnh, đọc được xu hướng chính sách và xây dựng lộ trình cá nhân hóa. Mô hình tương lai không phải là “AI thay giáo viên”, mà là “giáo viên biết dùng AI”.
Thầy có thể chia sẻ cách học sinh nên ứng dụng AI hiệu quả?
Thầy Nguyễn Tiến Đạt: Có ba nguyên tắc tôi thường khuyên học sinh:
Thứ nhất, dùng AI để hệ thống hóa kiến thức. Khi đề thi theo ma trận 40% nhận biết, 30% thông hiểu, 30% vận dụng, việc nắm chắc nền tảng và hiểu bản chất là điều kiện tiên quyết. AI có thể hỗ trợ xây dựng sơ đồ tư duy, bảng so sánh và tổng hợp công thức.
Thứ hai, dùng AI để phân tích lỗi sai. Sau mỗi bài thi thử, học sinh có thể yêu cầu AI phân tích nguyên nhân sai và đề xuất dạng bài tương tự để luyện sâu.
Thứ ba, dùng AI để mở rộng tư duy thực tiễn. Các câu vận dụng cao sẽ gắn với đời sống và liên môn. AI có thể giúp học sinh tiếp cận các tình huống thực tế, nhưng các em phải tự mình rèn luyện phản xạ giải quyết vấn đề.
Điều quan trọng nhất: AI hỗ trợ quá trình học thật, chứ không thay thế việc học thật.
Trước thềm năm mới Bính Ngọ 2026, thầy có điều gì muốn nhắn gửi đến các bạn học sinh 2K8?
Thầy Nguyễn Tiến Đạt: Bính Ngọ - năm con Ngựa tượng trưng cho sự bứt phá. Nhưng để bứt phá, cần nền tảng vững vàng. 2K8 là thế hệ bước vào kỳ thi trong giai đoạn ổn định cấu trúc nhưng siết chặt chất lượng.
Tôi mong các em chuẩn bị ba điều: kiến thức thực chất, tâm thế vững vàng và chiến lược rõ ràng. Hãy cập nhật quy chế thường xuyên, xây dựng lộ trình theo từng giai đoạn: nền tảng - tổng ôn - luyện đề. Đừng học tủ, đừng chạy theo tin đồn.
Và quan trọng hơn, hãy giữ cho mình bản sắc văn hóa và tinh thần hiếu học. Trong kỷ nguyên hội nhập, công dân toàn cầu vẫn cần căn cước văn hóa Việt Nam. Khi có tri thức, bản lĩnh và bản sắc, các em sẽ bước vào đại học không chỉ với tư cách thí sinh trúng tuyển, mà với tư thế của người kiến tạo tương lai.
“Giáo dục Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ từ Ất Tỵ 2025 sang Bính Ngọ 2026. Trong dòng chảy ấy, điều quyết định không phải đề thi thay đổi ra sao, mà là người học có chủ động thích ứng và học tập thực chất hay không”.
Trân trọng cảm ơn thầy!
Nội dung: Quỳnh Hoa |Hình ảnh: NVCC |Thiết kế: Thu Trang
