Từ 'lộc rừng' đến sản phẩm hàng hóa

Trước kia, lá dong chủ yếu được khai thác tự nhiên. Khi nhu cầu thị trường tăng cao, nguồn lá rừng không còn đáp ứng đủ, nhiều hộ dân vùng cao đã đưa cây dong về trồng tại nương đồi, vườn nhà, từng bước hình thành vùng sản xuất ổn định.

Việc chuyển từ khai thác tự nhiên sang trồng tập trung giúp người dân chủ động nguồn hàng, nâng cao giá trị kinh tế và bảo đảm tính bền vững.

Bà Triệu Thị Nhung chăm sóc, thu hoạch lá dong tại vườn nhà, nguồn thu nhập ổn định của gia đình nhiều năm qua.

Ở thôn Nà Ngò, xã Thượng Minh, vườn dong của gia đình bà Triệu Thị Nhung nằm dưới tán rừng tự nhiên, phát triển xanh tốt. Những khóm dong lá to, bản rộng, hương thơm nhẹ đặc trưng. Bà Nhung là một trong những hộ trồng dong sớm của địa phương.

Từ diện tích ban đầu khoảng 1.000m2, đến nay gia đình bà đã mở rộng lên hơn 5.000m2. Theo bà Nhung, cây dong phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng vùng cao, ít sâu bệnh, không đòi hỏi nhiều công chăm sóc. Lá thu hoạch quanh năm, song tiêu thụ mạnh nhất vào dịp Tết.

Trung bình mỗi năm, riêng tiền bán lá dong mang lại cho gia đình bà khoảng 100 triệu đồng. Ngoài bán lẻ cho người dân gói bánh, gói xôi, gia đình bà còn cung cấp cho thương lái thu mua số lượng lớn.

Trồng lá dong bán dịp cuối năm giúp gia đình ông Đặng Ứng Hoa tăng thêm thu nhập.

Tại xã Phong Quang, cây dong cũng được nhiều hộ phát triển. Những ngày cận Tết, ông Đặng Ứng Hoa tất bật thu hoạch để kịp giao hàng. Đồi dong của gia đình cho thu quanh năm. Mỗi gốc đẻ nhiều nhánh, mỗi nhánh cho 5-6 tàu lá.

Sau khi cắt, lá được bó gọn, bảo quản nơi râm mát có thể giữ màu xanh và độ dai trong thời gian dài, thuận lợi cho vận chuyển và tiêu thụ.

Ông Hoa cho biết: Những năm trước thu nhập từ dong đạt khoảng 7-8 triệu đồng mỗi vụ Tết. Năm nay, nhờ chăm sóc tốt và nhu cầu tăng, gia đình thu hơn 10 triệu đồng. Sau mỗi đợt cắt, tôi tiến hành tỉa bỏ cuống già, bổ sung phân hữu cơ để cây tiếp tục phát triển. Cách làm này giúp vườn dong duy trì năng suất ổn định.

Thời điểm này, tại các chợ truyền thống, lá dong được bày bán nhiều, giá dao động từ 50-150 nghìn đồng/bó, tùy loại và kích thước. Bà Hoàng Thị Quan ở Bản Châng, xã Phong Quang, cho biết: Mỗi dịp Tết, tôi bán được vài triệu đồng tiền lá. Lá nhỏ có giá khoảng 1 nghìn đồng/tàu, lá to 2.000 đồng/tàu. Dù giá không cao, song nhờ bán số lượng lớn nên vẫn mang lại khoản thu đáng kể.

Bà Hoàng Thị Quan mang lá dong ra chợ bán dịp giáp Tết.

Không chỉ người trồng, các thương lái và cơ sở gói bánh chưng cũng chủ động thu mua sớm. Theo chị Trần Thị Tuyết, tiểu thương tại chợ Đức Xuân, lá dong vùng cao phía Bắc tỉnh có ưu điểm bản lá to, dày, màu xanh tự nhiên. Khi luộc bánh, lá giữ màu đẹp, tạo mùi thơm đặc trưng nên được thị trường ưa chuộng. Dịp cuối năm, nguồn hàng thường khan hiếm, các cơ sở phải đặt trước để bảo đảm tiến độ đơn hàng.

Cùng với gạo nếp mới, đỗ xanh, thịt lợn, những bó lá dong xanh mướt được vận chuyển đi nhiều địa phương, góp phần hoàn thiện sản phẩm bánh chưng phục vụ Tết. Từ chỗ phụ thuộc vào nguồn rừng tự nhiên, cây dong nay đã bén rễ trên các triền đồi, trở thành cây trồng hàng hóa đem lại thu nhập ổn định cho người dân vùng cao.

Phát triển cây dong giúp mở rộng sinh kế cho người dân, đồng thời gìn giữ giá trị truyền thống. Mỗi tàu lá xanh gói trọn hương vị Tết, đưa sản vật vùng cao đến với mâm cỗ ngày Xuân của nhiều gia đình. Từ những nương đồi phía Bắc tỉnh, sắc xanh của lá dong theo chân thương lái tỏa đi khắp nơi, góp phần tạo nên không khí Tết đậm đà bản sắc.

Thu Giang