Từ phòng thí nghiệm đến thị trường: Bài toán của khoa học Việt Nam

Trao đổi với Báo Điện tử VTC News, PGS.TS Nguyễn Hữu Thanh, Hiệu trưởng Trường Điện - Điện tử, Đại học Bách khoa Hà Nội, cho biết, kết quả nghiên cứu chỉ thực sự phát huy giá trị khi được chuyển hóa thành sản phẩm công nghệ phục vụ đời sống và sản xuất. Để rút ngắn khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến thị trường, Việt Nam cần hình thành chuỗi liên kết chặt chẽ giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

Đây cũng là yêu cầu đặt ra trong quá trình triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, hướng tới phát huy nguồn lực nghiên cứu và nâng cao khả năng ứng dụng công nghệ vào thực tiễn.

Thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu

Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Thanh, quá trình đưa một kết quả nghiên cứu ra thị trường đòi hỏi chuỗi hoạt động liên tục, từ tạo ra tri thức, phát triển công nghệ, chuyển giao, thương mại hóa đến phát triển sản phẩm.

Trong chuỗi giá trị này, trường đại học giữ vai trò quan trọng ở khâu nghiên cứu và phát triển công nghệ. Tuy nhiên, nếu thiếu cơ chế kết nối với doanh nghiệp, nhiều kết quả nghiên cứu sẽ khó tiếp cận nhu cầu thực tế và khó có cơ hội thương mại hóa.

Tại Đại học Bách khoa Hà Nội, BK Holdings là một trong những mô hình hỗ trợ kết nối doanh nghiệp, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Được thành lập từ năm 2010, hệ sinh thái doanh nghiệp này góp phần tạo cầu nối giữa hoạt động nghiên cứu trong trường đại học với nhu cầu của thị trường.

Nhà trường đồng thời triển khai các chính sách khuyến khích đăng ký sở hữu trí tuệ, bảo vệ quyền tác giả và hỗ trợ nhà khoa học đưa ý tưởng nghiên cứu ra thực tiễn.

Mô hình BK Holdings giúp hỗ trợ kết nối doanh nghiệp, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Thực tế cho thấy, để hoạt động nghiên cứu tạo ra giá trị kinh tế - xã hội, bên cạnh năng lực chuyên môn của nhà khoa học, cần có cơ chế chuyển giao phù hợp, sự tham gia của doanh nghiệp và thị trường tiếp nhận sản phẩm.

Trong định hướng của Nghị quyết 57-NQ/TW, phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cần gắn với nâng cao năng lực sản xuất, kinh doanh và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Vì vậy, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu là một khâu quan trọng để đưa tri thức thành nguồn lực phát triển.

Bộ Khoa học và Công nghệ, trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ được giao, có vai trò thúc đẩy nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao công nghệ và đổi mới sáng tạo; đồng thời phối hợp với các bộ, ngành liên quan hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm tạo điều kiện cho các kết quả nghiên cứu được khai thác hiệu quả hơn.

Đào tạo nhân lực gắn với bài toán thực tế

Cùng với thương mại hóa nghiên cứu, nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố quan trọng đối với năng lực phát triển và làm chủ công nghệ. Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Thanh, nhu cầu nhân lực trong các lĩnh vực bán dẫn, AI và công nghệ cao ngày càng tăng. Tuy nhiên, chất lượng kỹ sư không chỉ được quyết định bởi kiến thức chuyên môn mà còn ở khả năng giải quyết vấn đề thực tế.

Để đáp ứng yêu cầu này, Đại học Bách khoa Hà Nội đẩy mạnh mô hình đào tạo gắn với nghiên cứu và doanh nghiệp. Sinh viên từ năm thứ hai hoặc thứ ba được khuyến khích tham gia phòng thí nghiệm, nhóm nghiên cứu của giảng viên để tiếp cận các bài toán thực tế.

Các chương trình thực tập cũng được tổ chức theo hướng nâng cao chất lượng trải nghiệm, ưu tiên hợp tác với doanh nghiệp có năng lực nghiên cứu và phát triển (R&D). Qua đó, sinh viên có cơ hội tiếp cận môi trường công nghệ hiện đại ngay trong quá trình học tập.

Theo ông, mục tiêu của đại học không phải đào tạo những người chỉ phù hợp với một doanh nghiệp cụ thể, mà là những kỹ sư có nền tảng kiến thức vững chắc, tư duy phản biện, khả năng giải quyết vấn đề và thích ứng với môi trường làm việc luôn thay đổi. Đây là những năng lực cần thiết để người lao động tham gia vào các lĩnh vực công nghệ có giá trị cao, đồng thời giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực nghiên cứu, phát triển và đổi mới sáng tạo.

Một tín hiệu tích cực là nhu cầu hợp tác giữa doanh nghiệp và trường đại học ngày càng gia tăng. Các doanh nghiệp như Viettel, EVN, Samsung và VinAI có nhu cầu về nhân lực chất lượng cao cũng như các giải pháp công nghệ từ cơ sở đào tạo, nghiên cứu.

Xu hướng này cho thấy doanh nghiệp ngày càng coi tri thức và nghiên cứu khoa học là nguồn lực quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh.

“Doanh nghiệp không chỉ cần nhân lực mà còn cần tri thức. Đây là nền tảng để hình thành mối quan hệ hợp tác bền vững giữa nhà trường và doanh nghiệp trong tương lai”, ông nhận định.

PGS.TS Nguyễn Hữu Thanh.

Phát huy sức mạnh liên kết để khoa học đi vào cuộc sống

Nghị quyết 57-NQ/TW đặt ra yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo gắn với nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát huy tiềm lực của các cơ sở nghiên cứu, đào tạo. Để thực hiện mục tiêu này, cần tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà trường, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

Trong đó, cơ quan quản lý có vai trò hoàn thiện cơ chế, chính sách và thúc đẩy môi trường thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu, ứng dụng công nghệ. Các trường đại học, viện nghiên cứu cần phát huy năng lực tạo ra tri thức, phát triển công nghệ và đào tạo nhân lực; còn doanh nghiệp tham gia đặt hàng, tiếp nhận kết quả nghiên cứu và đưa sản phẩm vào thực tiễn.

Sự phối hợp giữa Bộ Khoa học và Công nghệ với các bộ, ngành, địa phương, cơ sở nghiên cứu và doanh nghiệp sẽ góp phần thúc đẩy quá trình chuyển giao công nghệ, phát triển thị trường khoa học và công nghệ, qua đó nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực nghiên cứu.

Từ thực tiễn tại Đại học Bách khoa Hà Nội, có thể thấy liên kết giữa đào tạo, nghiên cứu và doanh nghiệp không chỉ giúp nâng cao chất lượng nhân lực mà còn mở rộng cơ hội đưa các kết quả khoa học vào sản xuất, kinh doanh.

Đây là một trong những hướng đi quan trọng để cụ thể hóa mục tiêu của Nghị quyết 57-NQ/TW, phát huy vai trò của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong phát triển kinh tế - xã hội.

Định hướng này cũng được Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh trong thúc đẩy liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.

Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc về vấn đề này ngày 23/10, Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân cho rằng, hiệu quả liên kết không chỉ nằm ở các chương trình hợp tác mà phải được thể hiện bằng những bài toán công nghệ được giải quyết, sản phẩm cụ thể được tạo ra và kết quả nghiên cứu được đưa vào thực tiễn. Theo đó, hoạt động nghiên cứu cần gắn chặt hơn với nhu cầu đặt hàng của Nhà nước và doanh nghiệp, tạo điều kiện để các bên cùng tham gia phát triển, hoàn thiện và thương mại hóa công nghệ.