Từ phòng thí nghiệm ra đồng ruộng

Những năm gần đây, khoa học công nghệ tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam đang chuyển từ tư duy “làm đề tài” sang “tạo sản phẩm”, từ nghiên cứu mang tính hàn lâm sang nghiên cứu gắn với doanh nghiệp, hợp tác xã và nhu cầu thực tế của ngành nông nghiệp.

Theo báo cáo tại hội nghị, giai đoạn 2021-2025, Học viện đã có 51 sản phẩm sở hữu trí tuệ; lưu hành 6 bằng độc quyền sáng chế, giải pháp hữu ích; 10 bằng bảo hộ giống cây trồng; tạo ra 20 giống cây trồng, 12 tiến bộ kỹ thuật và 3 giống vật nuôi. Riêng năm 2025, Học viện có thêm 10 sản phẩm sở hữu trí tuệ và 11 tiêu chuẩn Việt Nam được công bố.

Đằng sau những con số ấy là sự thay đổi rõ nét trong cách tiếp cận nghiên cứu khoa học của đội ngũ giảng viên, nhà khoa học và sinh viên.

GS. TS Nguyễn Thị Lan phát biểu tại hội nghị: Ảnh:MK

Phát biểu tại hội nghị, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, GS. TS Nguyễn Thị Lan nhấn mạnh, trong bối cảnh Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết số 71- NQ/TW xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực phát triển chiến lược, trường đại học không chỉ là nơi đào tạo nguồn nhân lực mà còn phải trở thành trung tâm sáng tạo tri thức, phát triển công nghệ và kiến tạo giá trị cho xã hội.

Theo GS. TS Nguyễn Thị Lan, Học viện đang kiên trì theo đuổi hướng đi đưa khoa học “ra khỏi ngăn kéo”, hướng tới những sản phẩm cụ thể phục vụ doanh nghiệp, hợp tác xã và sản xuất nông nghiệp. Nhiều nghiên cứu về giống cây trồng, vật nuôi, chế phẩm sinh học, công nghệ AI, công nghệ gene hay nông nghiệp tuần hoàn đã từng bước được ứng dụng vào thực tiễn.

“Chúng ta không thể chỉ nghiên cứu để cất trong ngăn kéo. Khoa học công nghệ hôm nay phải đi tới sản phẩm, đi tới doanh nghiệp, hợp tác xã, đồng ruộng và đời sống của người dân”, GS.TS Nguyễn Thị Lan nhấn mạnh.

Không chỉ lãnh đạo nhà trường, nhiều nhóm nghiên cứu cũng đang thay đổi cách làm khoa học theo hướng bám sát thực tế sản xuất.

Theo ông Trương Đình Hoài, Phó trưởng Khoa Thủy sản, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, định hướng nghiên cứu hiện nay không còn dừng ở công bố khoa học mà phải giải quyết được vấn đề thực tiễn của người dân và ngành nông nghiệp.

Giai đoạn 2021-2025, Học viện đã có 51 sản phẩm sở hữu trí tuệ. Ảnh:MK

Nhiều năm qua, nhóm nghiên cứu bệnh thủy sản của Học viện đã trực tiếp xuống các vùng nuôi để hỗ trợ người dân xử lý dịch bệnh, đồng thời mang những vấn đề phát sinh ngoài thực tế trở lại phòng thí nghiệm và giảng đường.

“Một nhà khoa học không chỉ cần công bố quốc tế mà còn phải tạo ra sản phẩm, giải pháp hữu ích cho cộng đồng”, ông Trương Đình Hoài chia sẻ.

Theo ông, điều quan trọng với sinh viên và nhà khoa học trẻ là giữ được đam mê, sự bền bỉ và khát vọng đưa nghiên cứu ra ngoài thực tiễn sản xuất.

Tinh thần ấy cũng đang lan tỏa tới nhiều sinh viên của Học viện. Em Nguyễn Quang Huy, sinh viên lớp K68 Quản lý đất đai, Khoa Tài nguyên và Môi trường cho biết, quá trình nghiên cứu giúp em hiểu rõ hơn giá trị của việc đưa kiến thức chuyên môn vào giải quyết những vấn đề thực tiễn tại địa phương.

Xuất phát từ tình trạng ngập úng thường xuyên tại xã Đại Huệ (Nghệ An), nhóm sinh viên của Huy đã xây dựng mô hình ứng dụng công nghệ viễn thám và GIS nhằm xác định phạm vi, diện tích ngập lụt phục vụ quản lý đất đai và sản xuất nông nghiệp.

Theo Huy, nếu được ứng dụng thực tế, mô hình có thể hỗ trợ chính quyền địa phương nhanh chóng xác định khu vực bị ảnh hưởng, từ đó chủ động hơn trong công tác ứng phó thiên tai.

“Nghiên cứu khoa học chắc chắn có khó khăn, nhưng nếu kiên trì theo đuổi mục tiêu và được sự hỗ trợ từ nhà trường, giảng viên, sinh viên hoàn toàn có thể tạo ra những sản phẩm hữu ích cho cộng đồng”, Huy chia sẻ.

Tại hội nghị, nhiều ý kiến cho rằng ngành nông nghiệp đang đứng trước hàng loạt thách thức mới như biến đổi khí hậu, chuyển đổi xanh, giảm phát thải carbon, dịch bệnh, cạnh tranh công nghệ và chuyển đổi số. Trong bối cảnh đó, khoa học công nghệ không thể tiếp tục đi theo lối nghiên cứu phân tán, riêng lẻ mà cần hướng tới các bài toán lớn của thực tiễn.

Theo lãnh đạo Học viện, thời gian tới, nhà trường sẽ tiếp tục thúc đẩy mô hình liên kết “3 nhà” gồm Nhà nước – Nhà khoa học – Doanh nghiệp; phát triển doanh nghiệp spin-off, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và các nhóm nghiên cứu mạnh có khả năng dẫn dắt những bài toán lớn của ngành nông nghiệp và môi trường.

Không còn là những đề tài chỉ phục vụ công bố hay nghiệm thu, nhiều nghiên cứu tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam đang hướng tới mục tiêu lớn hơn: Tạo ra sản phẩm hữu ích cho người dân, doanh nghiệp và nền nông nghiệp trong giai đoạn phát triển mới.