Ứng dụng AI trong trồng trọt, nâng cao năng suất, giảm chi phí

Không chỉ giúp nâng cao năng suất, giảm chi phí sản xuất, AI còn góp phần minh bạch hóa quy trình, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế và thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững.

“Đòn bẩy” nâng năng suất và tối ưu chi phí sản xuất

Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam 2 tháng năm 2026 đạt khoảng 1,09 tỷ USD, tăng 59,5% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, đằng sau con số ấn tượng này là thực tế sản xuất còn manh mún, thiếu liên kết, mức độ cơ giới hóa thấp và tỷ lệ diện tích đạt tiêu chuẩn GAP chưa cao. Những hạn chế này khiến việc áp dụng công nghệ, đặc biệt là chuyển đổi số, gặp nhiều trở ngại.

Trong bối cảnh đó, AI nổi lên như một công cụ quan trọng giúp ngành nông nghiệp vượt qua “điểm nghẽn”. Phó Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam Nguyễn Văn Mười nhấn mạnh: “Việc ứng dụng AI và các công nghệ số giúp cảnh báo sớm, minh bạch quy trình sản xuất là yêu cầu cấp thiết của nông nghiệp hiện nay. Nếu triển khai sớm, các công nghệ này sẽ giảm rủi ro do thời tiết, khí hậu, nâng cao năng suất, chất lượng và tạo nền tảng cho sản xuất bền vững”.

AI có thể phân tích dữ liệu từ nhiều nguồn như cảm biến đất, thời tiết, hình ảnh cây trồng để đưa ra quyết định chính xác trong từng giai đoạn sinh trưởng. Ảnh: PV

Thực tế cho thấy, AI có thể phân tích dữ liệu từ nhiều nguồn như cảm biến đất, thời tiết, hình ảnh cây trồng để đưa ra quyết định chính xác trong từng giai đoạn sinh trưởng. Nhờ đó, nông dân có thể tối ưu hóa việc tưới nước, bón phân, phòng trừ sâu bệnh, tránh lãng phí tài nguyên và giảm chi phí đầu vào.

Khi kết hợp với Internet vạn vật (IoT), hiệu quả của AI càng được phát huy rõ nét. Các cảm biến được lắp đặt trên đồng ruộng liên tục thu thập dữ liệu về độ ẩm, nhiệt độ, dinh dưỡng đất, từ đó AI phân tích và tự động điều chỉnh hệ thống tưới tiêu, bón phân. Điều này không chỉ giúp cây trồng phát triển khỏe mạnh mà còn giảm đáng kể lượng nước và hóa chất sử dụng, góp phần bảo vệ môi trường.

Việc ứng dụng AI và các công nghệ số giúp cảnh báo sớm, minh bạch quy trình sản xuất là yêu cầu cấp thiết của nông nghiệp hiện nay. Ảnh: PV

Một minh chứng tiêu biểu là mô hình ứng dụng AI trong tái canh cà phê do Công ty Netafim Việt Nam triển khai. Theo ông Vũ Kiên Trung, đại diện doanh nghiệp cho biết, hệ thống quản lý điều khiển nông trại bằng AI đã giúp nông dân đạt năng suất 5 tấn/ha ngay trong vụ thu hoạch đầu tiên, tăng tới 300% so với phương pháp truyền thống.

Không chỉ dừng lại ở năng suất, mô hình này còn giúp giảm đáng kể chi phí sản xuất. Thay vì phải xử lý đất và trồng cây khác trong 2–3 năm đầu sau khi bỏ vườn cà phê cũ, giải pháp công nghệ cho phép phục hồi đất nhanh hơn thông qua việc kết hợp dinh dưỡng và thuốc bảo vệ thực vật qua hệ thống tưới. Nhờ đó, chi phí đầu vào cho mỗi kilogram cà phê được giảm xuống, đồng thời tạo điều kiện cho các mô hình xen canh hiệu quả hơn.

AI cũng đang được ứng dụng rộng rãi trong nhận diện sâu bệnh thông qua hình ảnh, giám sát cây trồng bằng drone, hay điều khiển robot thu hoạch. Những tiến bộ này không chỉ giúp giảm phụ thuộc vào lao động thủ công mà còn nâng cao độ chính xác trong sản xuất, từ đó tăng hiệu quả kinh tế cho người nông dân.

Hợp tác xã Rau quả sạch Chúc Sơn (phường Chương Mỹ) đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong sản xuất. Ảnh: PV

Tại Hà Nội, việc ứng dụng công nghệ cao, trong đó có AI, đang được thúc đẩy mạnh mẽ theo Kế hoạch 73/KH-UBND về phát triển nông nghiệp đến năm 2030.

Hiện, thành phố đã có hơn 900ha diện tích trồng trọt áp dụng công nghệ số, bước đầu mang lại hiệu quả rõ rệt. Hợp tác xã Rau quả sạch Chúc Sơn (phường Chương Mỹ) là một trong những mô hình điển hình.

Theo ông Hoàng Văn Thám, Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc hợp tác xã, đơn vị đã áp dụng hệ thống quan trắc thời tiết thông minh kết hợp camera giám sát để quản lý toàn bộ quá trình sản xuất. Từ khâu trồng, chăm sóc đến thu hoạch và đóng gói đều được số hóa, giúp minh bạch hóa thông tin sản phẩm. Hệ thống trạm thời tiết thông minh với bán kính phủ sóng 15km cho phép dự báo chính xác các yếu tố như nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa, từ đó hỗ trợ người quản lý đưa ra quyết định kịp thời về sản xuất.

Nhờ ứng dụng công nghệ số, sản phẩm của đơn vị không bảo đảm chất lượng mà còn đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc, qua đó thâm nhập vào các hệ thống phân phối lớn như siêu thị, trường học, bếp ăn công nghiệp và bệnh viện. Hiện, mỗi tháng, Hợp tác xã cung cấp ra thị trường hơn 100 tấn rau, củ với giá bán ổn định.

Thay đổi nhận thức của người dân

Tuy nhiên, để nhân rộng các mô hình này, nhiều rào cản vẫn cần được tháo gỡ. Một trong những thách thức lớn nhất là chi phí đầu tư ban đầu cho công nghệ còn cao, vượt quá khả năng của nhiều nông hộ nhỏ lẻ. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực có kỹ năng vận hành và khai thác hệ thống AI còn thiếu hụt.

Việc khai thác tối đa tiềm năng của AI đòi hỏi sự đầu tư bài bản, đồng thời cần đẩy mạnh đào tạo cho nông dân về kỹ năng sử dụng công nghệ. Ảnh: PV

Để thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp, cần tập trung vào việc chuyển đổi nhận thức, hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng số và đảm bảo an ninh mạng.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường cho biết, Sở tiếp tục phối hợp với các địa phương đẩy nhanh quá trình ứng dụng công nghệ kỹ thuật số từ nông nghiệp, từ đó làm thay đổi cách thức quản lý, sản xuất và tiêu thụ sản phẩm từ truyền thống sang hiện đại và thông minh, giá trị kinh tế cao. Cùng với đó, mở các lớp tập huấn, nâng cao tuyên truyền và nhận thức người dân về vai trò, tầm quan trọng của chuyển đổi số phục vụ sản xuất, kinh doanh trong ngành nông nghiệp; hỗ trợ nông dân sử dụng thiết bị công nghệ thông tin, đào tạo; nâng cao trình độ, năng lực tiếp cận và đưa công nghệ số vào sản xuất nông nghiệp.

Ở góc độ nghiên cứu, TS Trần Quý – Viện trưởng Viện Phát triển kinh tế số Việt Nam cho rằng, việc khai thác tối đa tiềm năng của AI đòi hỏi sự đầu tư bài bản, đồng thời cần đẩy mạnh đào tạo cho nông dân về kỹ năng sử dụng công nghệ. Ngoài ra, cần có hợp tác giữa các bên, từ doanh nghiệp công nghệ, cơ quan quản lý đến các tổ chức nông nghiệp, nhằm phát triển những giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế và nhu cầu thị trường.

AI không chỉ là công cụ hỗ trợ mà đã trở thành “chìa khóa” giúp nâng cao năng suất, giảm chi phí. Ảnh: PV

Sự phát triển mạnh mẽ của ngành rau quả Việt Nam đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi sang mô hình sản xuất hiện đại, bền vững và minh bạch. Trong tiến trình đó, AI không chỉ là công cụ hỗ trợ mà đã trở thành “chìa khóa” giúp nâng cao năng suất, giảm chi phí và gia tăng giá trị nông sản và đủ sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

Quỳnh Dung