Ước tính mỗi năm, thuốc lá gây ra khoảng 103.000 ca tử vong tại Việt Nam

Lực lượng chức năng tiêu hủy thuốc lá lậu. (Ảnh: TTXVN phát)

Hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá (31/5), ngày 22/5, Quỹ Phòng, chống tác hại thuốc lá tổ chức hội thảo cập nhật thông tin về chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá năm 2026 và tình hình triển khai các chính sách phòng, chống tác hại thuốc lá tại Việt Nam.

Năm 2026, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) lựa chọn thông điệp: “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo-Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá." Đây là chủ đề mang tính thời sự khi ngành công nghiệp thuốc lá đang thay đổi chiến lược tiếp thị, xây dựng hình ảnh “hiện đại," “thời thượng," “ít độc hại hơn” cho các sản phẩm chứa nicotine nhằm thu hút thanh, thiếu niên và người trẻ tuổi.

Theo các chuyên gia y tế, dù dưới bất kỳ hình thức nào, các sản phẩm thuốc lá và nicotine đều gây hại cho sức khỏe. Thuốc lá là nguyên nhân dẫn đến nhiều bệnh nguy hiểm như ung thư, tim mạch, đột quỵ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng khác. Không chỉ ảnh hưởng đến người hút, khói thuốc còn gây hại cho những người xung quanh, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em.

Đại diện Quỹ Phòng, chống tác hại thuốc lá cho biết các sản phẩm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng hiện nay không còn xuất hiện đơn thuần như thuốc lá truyền thống mà được thiết kế với bao bì bắt mắt, nhiều hương vị hấp dẫn, tích hợp yếu tố công nghệ và quảng bá rộng rãi trên môi trường số.

Các hình thức tiếp thị trá hình thông qua mạng xã hội, người nổi tiếng, tài trợ sự kiện hay nội dung giải trí trực tuyến đang khiến nicotine trở nên “thân thiện” hơn trong mắt giới trẻ. Tuy nhiên, đằng sau vẻ ngoài hiện đại đó vẫn là nicotine - chất gây nghiện mạnh có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển não bộ, khả năng học tập, cảm xúc và sức khỏe tâm thần của thanh, thiếu niên.

Tại Việt Nam, ước tính thuốc lá gây ra khoảng 103.000 ca tử vong mỗi năm. Gánh nặng kinh tế do thuốc lá gây ra lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng, bao gồm chi phí y tế, mất năng suất lao động, tử vong sớm và chi phí môi trường.

Đáng lo ngại, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong học sinh đang gia tăng nhanh chóng. Nếu năm 2019, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở nhóm học sinh từ 13-17 tuổi là 2,6%; đến năm 2023, khảo sát tại 11 tỉnh, thành phố cho thấy con số này đã tăng lên 8,1%. Đây không chỉ là một xu hướng tiêu dùng mới, còn là dấu hiệu cho thấy nguy cơ nghiện nicotine đang trẻ hóa, len sâu vào trường học, gia đình và đời sống thanh thiếu niên.

Những năm qua, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực trong công tác phòng, chống tác hại thuốc lá nhờ sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý, ngành y tế, địa phương và truyền thông.

Lực lượng chức năng kiểm đếm trước khi tiêu hủy thuốc lá lậu. (Ảnh: TTXVN phát)

Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho việc xây dựng môi trường không khói thuốc, kiểm soát quảng cáo và tài trợ của ngành công nghiệp thuốc lá, tăng cường cảnh báo sức khỏe, hỗ trợ cai nghiện và nâng cao nhận thức cộng đồng.

Đặc biệt, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 173/2024/QH15 cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, vận chuyển, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Theo đại diện Quỹ Phòng, chống tác hại thuốc lá, các cải cách về thuế thuốc lá được kỳ vọng sẽ giúp khoảng 2,1 triệu người tại Việt Nam bỏ thuốc hoặc không bắt đầu hút thuốc vào năm 2031; ngăn ngừa khoảng 700.000 ca tử vong sớm trong những thập kỷ tới; đồng thời tạo thêm khoảng 24.000 tỷ đồng nguồn thu ngân sách nhà nước mỗi năm.

Tuy nhiên, công tác phòng, chống tác hại thuốc lá vẫn đối mặt với nhiều khó khăn như tỷ lệ hút thuốc ở nam giới còn cao, việc thực thi quy định cấm hút thuốc tại nơi công cộng chưa hiệu quả, cùng với sự bùng phát của thuốc lá điện tử và các hình thức quảng bá trên không gian mạng.

Đại diện Bộ Y tế cho biết năm 2026, Bộ sẽ sửa đổi và trình Chính phủ, Quốc hội dự án Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá nhằm xử lý những khoảng trống pháp lý hiện nay, đồng thời tăng cường bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong bối cảnh xuất hiện nhiều sản phẩm nicotine thế hệ mới.

Việc sửa đổi luật không chỉ nhằm theo kịp thực tiễn còn góp phần bảo vệ những thành quả Việt Nam đã kiên trì xây dựng trong nhiều năm qua trong cuộc chiến phòng, chống tác hại của thuốc lá./.