Ưu tiên tái định cư tại chỗ khi thu hồi đất xây dựng khu đô thị

Người bị thu hồi đất phải được bảo đảm chỗ ở phù hợp

Góp ý về các quy định sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, ĐBQH Lê Thanh Hoàn cho biết dự thảo đã liệt kê khá cụ thể các trường hợp thu hồi đất, đồng thời cập nhật một số nội dung liên quan đến Nghị quyết 254/2025/QH15 quy định một số cơ chế, chính sách tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong tổ chức thi hành Luật Đất đai nhằm xử lý những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn, trong đó có trường hợp thu hồi đất để tạo quỹ đất dành cho dự án BT.

ĐBQH Lê Thanh Hoàn (Thanh Hóa) phát biểu. Ảnh: Lâm Hiển

Theo đại biểu, thu hồi đất là vấn đề người dân đặc biệt quan tâm, vì vậy việc xác định các trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phục vụ quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng cần được quy định rõ ràng, đồng thời phân định phù hợp với những trường hợp thực hiện thông qua thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất.

Đặc biệt, đối với thu hồi đất để phát triển khu đô thị, đại biểu đề nghị phải làm rõ và lồng ghép ngay phương án tái định cư. Đại biểu đặt vấn đề, khi xây dựng những khu đô thị lớn, không có lý do gì người dân đang sinh sống tại khu vực đó, sau khi bị thu hồi đất, lại phải chuyển đến một khu tái định cư khác ở xa trong khi có thể bố trí tái định cư ngay tại khu đô thị được hình thành.

ĐBQH Lê Thanh Hoàn nhấn mạnh: “Điều người dân mong mỏi trước hết khi đất ở bị thu hồi để xây dựng khu đô thị là phải được bảo đảm chỗ ở. Vì vậy, bố trí tái định cư phù hợp, trong đó ưu tiên khả năng tái định cư tại chỗ, sẽ là một trong những yếu tố quan trọng tạo sự đồng thuận của người dân”.

Quang cảnh phiên thảo luận tại Tổ 3 gồm Đoàn ĐBQH (Thanh Hóa, Tây Ninh). Ảnh: Lâm Hiển

Từ vấn đề này, đại biểu cũng lưu ý cần nhìn nhận chính sách tái định cư trong tổng thể chính sách bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất. Theo đại biểu, ngoài bảo đảm nơi ở ổn định, vấn đề quan trọng là mức bồi thường phải hợp lý, gắn với việc bảo đảm sinh kế để người bị thu hồi đất không bị thiệt thòi và có điều kiện ổn định cuộc sống.

Đại biểu cho rằng, nếu mức bồi thường được xác định thỏa đáng thì người dân sẽ có nhiều khả năng lựa chọn nơi ở phù hợp hơn. Thực tế, có những khu tái định cư được bố trí quá xa nơi ở cũ, ảnh hưởng đến sinh hoạt và cuộc sống của người dân, do đó cần tiếp tục cân nhắc trong quá trình hoàn thiện chính sách.

Cùng với đó, đại biểu đề nghị xem xét lại giá đất nông nghiệp. Theo đại biểu, giá đất nông nghiệp hiện còn thấp so với đất ở, đất phi nông nghiệp, dẫn đến mức bồi thường khi thu hồi đất có thể gây thiệt thòi cho người nông dân, nhất là những người trực tiếp sản xuất nông nghiệp.

Phân định rõ trường hợp thu hồi bắt buộc và trường hợp thỏa thuận

Cùng với yêu cầu bảo đảm quyền lợi của người bị thu hồi đất, ĐBQH Lê Thanh Hoàn đề nghị tiếp tục nghiên cứu cơ chế kết hợp hợp lý giữa thu hồi đất bắt buộc và thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất.

Theo đại biểu, đối với các dự án phục vụ trực tiếp lợi ích quốc gia, công cộng như quốc phòng, an ninh, đường giao thông công cộng, cầu, cảng..., việc áp dụng cơ chế Nhà nước thu hồi đất là phù hợp. Tuy nhiên, với những dự án có yếu tố thương mại, do doanh nghiệp tư nhân đầu tư và quản lý, cần cân nhắc áp dụng cơ chế thỏa thuận với người sử dụng đất.

Các ĐBQH tham dự thảo luận tại tổ. Ảnh: Lâm Hiển

Đại biểu cho rằng, mở rộng hợp lý cơ chế thỏa thuận có thể góp phần hạn chế khiếu nại, khiếu kiện liên quan đến đất đai. Từ thực tế quá trình xây dựng Luật Đất đai năm 2024, đại biểu dẫn lại việc phần lớn các dự án có thể đạt được thỏa thuận, chỉ còn một số trường hợp không thống nhất được, qua đó cho rằng cần tiếp tục nghiên cứu cách kết hợp giữa hai phương thức này và quy định rõ hơn những trường hợp thực hiện theo cơ chế thỏa thuận.

Đối với việc thu hồi đất để xây dựng khu dân cư nông thôn, hoàn thiện hạ tầng rồi tổ chức đấu giá, đại biểu cũng đề nghị cân nhắc kỹ tính chất lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng của dự án. Theo đại biểu, nếu bản chất là Nhà nước thu hồi đất, chuyển mục đích sử dụng rồi tổ chức bán đấu giá thì cần xem xét vai trò của Nhà nước và doanh nghiệp, tránh để Nhà nước trực tiếp tham gia những hoạt động mang tính kinh doanh.

Các ĐBQH tham dự thảo luận tổ. Ảnh: Lâm Hiển

Một nội dung khác được đại biểu quan tâm là quản lý đất trồng lúa. Đại biểu đề nghị cân nhắc giữ quy định tự động gia hạn thời hạn sử dụng đất đối với người trực tiếp sản xuất nông nghiệp; đồng thời sớm xác định, khoanh vùng rõ những khu vực đất lúa cần bảo vệ nghiêm ngặt để bảo đảm an ninh lương thực. Với những khu vực khác, cần nghiên cứu tạo điều kiện để người dân chủ động chuyển đổi cây trồng phù hợp, nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Về xử lý chênh lệch địa tô, đại biểu Lê Thanh Hoàn tán thành sự cần thiết phải có cơ chế điều tiết phần giá trị đất tăng thêm không do người sử dụng đất tạo ra. Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần tính toán rất kỹ phương pháp, phạm vi, thời điểm thu, bởi mức độ hưởng lợi từ các công trình hạ tầng của từng khu vực, từng thửa đất là khác nhau. Cùng với đó, đại biểu đề nghị nghiên cứu chính sách thuế sử dụng đất phi nông nghiệp theo hướng sát thực tế hơn, qua đó góp phần hạn chế tình trạng nắm giữ đất nhưng không đưa vào khai thác, sử dụng hiệu quả.