Văn hóa dân tộc Cống qua những điệu múa

Thành viên Đội Văn nghệ hướng dẫn các động tác múa truyền thống dân tộc Cống cho thế hệ trẻ.

Nét đẹp trong từng điệu múa

Bản Nậm Kè hiện có 74 hộ đồng bào dân tộc Cống sinh sống lâu đời. Qua nhiều thế hệ, người Cống vẫn lưu giữ kho tàng văn hóa dân gian phong phú, trong đó, nghệ thuật múa truyền thống giữ vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần. Mỗi dịp Tết Hoa, mừng năm mới, mừng mùa vụ mới hay trong những ngày hội vui của bản, tiếng trống, tiếng chiêng lại vang lên, gọi mọi người cùng hòa vào nhịp múa.

Không cầu kỳ về động tác, các điệu múa của người Cống mang vẻ đẹp mộc mạc, khỏe khoắn và uyển chuyển. Bước chân, nhịp tay mô phỏng những công việc quen thuộc trong lao động, sản xuất và sinh hoạt như: Giã gạo, tuốt lúa, hái rau, gieo thóc... Những vật dụng gần gũi như giỏ tre, mẹt tre, ống gỗ, cuốc, liềm... cũng trở thành đạo cụ, tạo nên nét riêng cho từng điệu múa. Ẩn sau những động tác giản dị là câu chuyện về cuộc sống của người Cống. Điệu múa giã gạo gợi nhịp lao động cần mẫn; điệu múa mừng mùa vụ mới, gửi gắm ước vọng no đủ; điệu múa đón khách thể hiện sự thân tình, hiếu khách. Mỗi điệu múa mang ý nghĩa riêng, nhưng đều thể hiện lòng biết ơn đất trời, tình yêu quê hương và sự gắn bó giữa con người với gia đình, cộng đồng.

Để những nhịp điệu ấy không chỉ còn trong ký ức, nhiều năm qua, các thành viên Đội Văn nghệ bản Nậm Kè vẫn duy trì tập luyện, biểu diễn và truyền dạy cho thế hệ sau. Được thành lập hơn 10 năm, Đội hiện có 9 thành viên, gồm 8 người múa và 1 người đánh trống. Ngoại trừ người đánh trống đã cao tuổi, các thành viên còn lại chủ yếu thuộc thế hệ 9X. Họ học những điệu múa từ các bà, các mẹ, rồi tiếp tục thực hành, trao truyền bằng tình yêu và niềm tự hào về văn hóa dân tộc.

Chị Hù Thị Châm, Đội trưởng Đội Văn nghệ bản Nậm Kè cho biết: Đội thường xuyên tập luyện để các thành viên nhớ động tác, giữ nhịp và phối hợp ăn ý. Đội hiện nắm giữ nhiều điệu múa truyền thống như múa giã gạo, múa mừng lễ hội, mừng vụ mùa mới, múa đón khách... Ngoài biểu diễn trong các dịp sinh hoạt văn hóa của bản, các thành viên còn tham gia nhiều chương trình, sự kiện ở cấp xã và cấp tỉnh, góp phần giới thiệu nét đẹp văn hóa dân tộc Cống đến đông đảo người dân.

Lớn lên trong nét đẹp văn hóa dân tộc Cống, từ nhỏ chị Chảo Thị Dần (bản Nậm Kè) đã theo các mẹ, các bà trong bản tập múa. Chị quan sát từng động tác, ghi nhớ từng nhịp trống, nhịp chiêng rồi dần hòa vào vòng múa. Chị Dần chia sẻ: “Tôi học múa từ khi còn bé. Cứ nhìn các mẹ, các bà múa rồi học theo. Đến bây giờ, tôi vẫn tham gia múa cùng chị em trong bản và dạy lại cho con cháu những gì mình đã học được. Tôi rất tự hào về điệu múa truyền thống của dân tộc mình. Mong rằng, thế hệ trẻ cũng yêu thích, biết múa và tiếp tục gìn giữ để sau này không bị mai một”.

Các thành viên trong Đội cũng thường xuyên hướng dẫn thanh - thiếu niên, học sinh những động tác, bài múa quen thuộc. Qua từng buổi tập, người trẻ không chỉ học cách múa, mà còn có cơ hội tìm hiểu phong tục, tập quán, để hiểu hơn về đời sống và cội nguồn của dân tộc mình. Nhờ vậy, những điệu múa được tiếp nối từ thế hệ này sang thế hệ khác, gắn với ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa trong cộng đồng.

Chung tay giữ nhịp Di sản

Dù nghệ thuật múa truyền thống vẫn được duy trì, nhưng việc bảo tồn ở bản Nậm Kè gặp không ít khó khăn. Những người cao tuổi am hiểu, nhớ nhiều điệu múa cổ ngày càng ít; trong khi Đội múa chưa bổ sung được thành viên mới. Trong nhịp sống hiện đại, nguy cơ mai một các giá trị văn hóa truyền thống đang hiện hữu, nên việc trao truyền cần được thực hiện thường xuyên hơn, để những điệu múa không chỉ được biểu diễn, mà còn có người hiểu, người thực hành và tiếp nối.

Anh Hù Văn Hà, Trưởng bản Nậm Kè cho rằng, gìn giữ nghệ thuật múa truyền thống là trách nhiệm của Đội và sự chung tay của cả cộng đồng. Bản sẽ tiếp tục vận động các gia đình quan tâm, động viên con cháu học hỏi từ người cao tuổi và tích cực tham gia các hoạt động văn hóa. Anh Hà cho biết: “Mỗi người dân trong bản đều cần có ý thức gìn giữ Di sản của dân tộc mình, từ việc học múa, tham gia các hoạt động văn hóa đến truyền dạy cho con cháu. Chúng tôi cũng mong tiếp tục nhận được sự hướng dẫn, hỗ trợ của các cấp, các ngành để bảo tồn Di sản phù hợp với phong tục, tập quán và điều kiện thực tế của người Cống”.

Ngày 5/3/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 430/QĐ-BVHTTDL, đưa Nghệ thuật múa của người Cống vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Mới đây, UBND xã Nậm Kè đã tổ chức công bố, trao, đón nhận Quyết định và Giấy chứng nhận Di sản văn hóa phi vật thể đối với nghệ thuật múa. Đây là sự ghi nhận những giá trị văn hóa đặc sắc mà cộng đồng đã kiên trì gìn giữ qua nhiều thế hệ; đồng thời tiếp thêm động lực để người dân tiếp tục bảo tồn, phát huy Di sản.

Ông Nguyễn Tiến Thành, Chủ tịch UBND xã Nậm Kè cho biết, địa phương xác định công tác bảo tồn không thể dừng lại ở việc công bố, đón nhận danh hiệu, quan trọng hơn là duy trì để Di sản tiếp tục được thực hành và trao truyền trong cộng đồng. “Xã tạo điều kiện thuận lợi nhất để những người am hiểu văn hóa truyền thống hướng dẫn, truyền dạy cho thế hệ trẻ; khuyến khích thanh - thiếu niên, học sinh tham gia. Địa phương cũng nghiên cứu các hình thức phát huy giá trị Di sản gắn với quảng bá hình ảnh quê hương, phát triển du lịch cộng đồng, góp phần nâng cao đời sống của người dân và gìn giữ bản sắc văn hóa” - ông Thành khẳng định.

Trong nhịp sống hôm nay, tiếng trống, tiếng chiêng vẫn ngân lên ở bản Nậm Kè. Những điệu múa quen thuộc tiếp tục được trao truyền qua các thế hệ. Khi người dân vẫn cùng nhau thực hành, truyền dạy và nâng niu những điệu múa trong đời sống cộng đồng, mạch nguồn di sản sẽ tiếp tục được nuôi dưỡng, góp phần làm phong phú bản sắc văn hóa trong cộng đồng dân tộc Cống.