Vì sao nữ phi hành gia gặp khó khăn hơn đồng nghiệp nam khi du hành vũ trụ?

Sứ mệnh Artemis II đánh dấu cột mốc lịch sử khi lần đầu tiên sau hơn 50 năm, một phụ nữ là Christina Koch tham gia vào hành trình chinh phục Mặt Trăng.

Tuy nhiên, những ảnh hưởng đến sức khỏe của không gian sâu thẳm có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng hơn đối với Christina Koch so với các đồng nghiệp nam của cô.

Các nữ phi hành gia có nguy cơ mắc ung thư do bức xạ cao hơn khoảng 20% so với các nam phi hành gia và cho đến gần đây, NASA đã hạn chế thời gian phụ nữ có thể ở trong không gian so với nam giới.

Christina Koch là nữ phi hành gia duy nhất trong bốn phi hành gia trên chuyến bay vũ trụ Artemis II tới Mặt Trăng. (Ảnh: NASA)

Báo cáo của NASA năm 2014 cho thấy phụ nữ có nhiều khả năng bị ngất xỉu hoặc chóng mặt khi trở về Trái Đất. Nguyên nhân có thể là do các tĩnh mạch ở chân của họ khó giãn ra để thích ứng với sự thay đổi huyết áp do du hành vũ trụ.

Phụ nữ cũng bị mất huyết tương nhiều hơn, nhịp tim tăng lên và nhiều khả năng bị nhiễm trùng đường tiết niệu.

Các nữ phi hành gia cũng báo cáo tỷ lệ say tàu vũ trụ cao hơn một chút so với nam giới sau khi chuyển sang môi trường không trọng lực lúc đến Trạm Vũ trụ Quốc tế.

Độ nhạy cảm với bức xạ cao hơn

Tiến sĩ Irene Di Giulio, người đang nghiên cứu tác động của không gian lên các phi hành gia tại Trung tâm Khoa học Sinh lý Ứng dụng và Con người, Đại học King's College London (Anh), cho biết mặc dù nghiên cứu từ các phi hành gia có thể không mang tính quyết định, nhưng nhìn chung, các nữ phi hành gia có thể nhạy cảm với bức xạ hơn một chút.

“Trước đây, NASA sử dụng giới hạn phơi nhiễm bức xạ riêng biệt theo giới tính với giới hạn thấp hơn cho các nữ phi hành gia, nhưng các hướng dẫn gần đây đã chuyển sang một cách tiếp cận thống nhất.”, Tiến sĩ Irene Di Giulio cho hay.

Bà nói thêm: “Một số nghiên cứu cho thấy có thể có sự khác biệt về mất cơ và xương giữa hai giới, nhưng những khác biệt này khó có thể đo được trong một nhiệm vụ ngắn hạn, như Artemis”.

Các nghiên cứu chỉ ra rằng bức xạ không gian sâu và môi trường không trọng lực cũng có thể đẩy nhanh tình trạng suy buồng trứng và gây mãn kinh sớm hơn ở các nữ phi hành gia, bởi ảnh hưởng stress oxy hóa và thay đổi nội tiết tố.

Người ta ước tính một chuyến bay lên sao Hỏa có thể làm giảm lượng dự trữ buồng trứng của phụ nữ khoảng 50%, có khả năng gây ra mãn kinh sớm hơn, đồng thời ảnh hưởng đến sức khỏe xương khớp và tim mạch lâu dài. Các nữ phi hành gia được đề nghị lưu trữ trứng và liệu pháp hormone để cố gắng giảm thiểu một số vấn đề.

Tất cả các nghiên cứu hiện tại về du hành vũ trụ của phụ nữ đều liên quan đến các phi hành gia từng bay trên tàu con thoi hoặc Trạm Vũ trụ Quốc tế. Tuy nhiên, trước nữ phi hành gia Koch của Artemis 2, chưa có phụ nữ nào rời khỏi vùng từ trường bảo vệ Trái Đất, được gọi là từ quyển, che chắn hành tinh khỏi bức xạ vũ trụ nguy hiểm.

Năm 2016, nghiên cứu chỉ ra rằng các phi hành gia có thể lực tốt và được tiếp cận với dịch vụ chăm sóc y tế chất lượng nhất, nên sức khỏe thuộc nhóm tốt hơn bình thường. Những phi hành gia cùng độ tuổi nhưng chưa từng bay vào vũ trụ hoặc chỉ đạt đến quỹ đạo Trái Đất thấp, có tỷ lệ tử vong do bệnh tim mạch dưới 0,1%.

Tuy nhiên, con số này tăng lên 43% đối với những người đã lên Mặt Trăng như các thành viên sứ mệnh Apollo, hoặc vào không gian sâu. Nguyên nhân được cho là do tác động của bức xạ vũ trụ nguy hiểm.

Bốn phi hành gia Artemis II từ trái sang phải: Jeremy Hansen, Victor Glover, Reid Wiseman và Christina Koch. (Ảnh: AP)

Để tìm hiểu thêm về tác động sức khỏe của bức xạ vũ trụ và trọng lực bằng không, sứ mệnh Artemis II đang mang theo một thí nghiệm sinh học tiên phong có tên AVATAR, sử dụng công nghệ “cơ quan trên chip” để phân tích tác hại của bức xạ và trọng lực vi mô đối với tế bào gốc tủy xương được lấy từ mỗi phi hành gia.

Nhà khoa học người Anh Nicky Fox, phó giám đốc sứ mệnh khoa học của NASA, cho biết: “Với các chip mô phù hợp với phi hành đoàn, chúng ta sẽ có thể theo dõi tác động của vi trọng lực và bức xạ lên mô người, để chuẩn bị cho ngày càng nhiều sứ mệnh lên Mặt Trăng với thời gian ngày càng dài hơn, sau đó là lên sao Hỏa”.

Tuy nhiên, ở một số khía cạnh, phụ nữ lại thích nghi tốt hơn nam giới trong không gian. Môi trường vi trọng lực khiến chất lỏng dịch chuyển về phía đầu, gây sưng dây thần kinh thị giác và làm phẳng đáy nhãn cầu, dẫn đến tăng tật viễn thị.

Trong khi 82% phi hành gia nam mắc phải tình trạng này thì chỉ có 62% phi hành gia nữ gặp phải. Phụ nữ cũng có hệ miễn dịch mạnh hơn nam giới, điều này có thể giúp họ khỏe mạnh hơn trong không gian, nhưng cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tự miễn dịch.