'Việt Nam độc lập muôn năm!'

Kỷ niệm 81 năm thành lập nước (1945 - 2026)

Đông Phát có lẽ là tờ báo sở hữu được cho mình niềm vinh dự, tự hào mà có lẽ không một tờ báo Việt ngữ nào có được: có kì xuất bản trúng vào đúng ngày Chủ nhật, ngày 2/9/1945- ngày Lễ độc lập của dân tộc Việt Nam. Cũng bởi xuất bản đúng thời khắc lịch sử ấy nên không khí, thông tin về Lễ Độc Lập được thể hiện rõ nét trên số báo Đông Phát đặc biệt này.

“Ngày mồng 2 tháng 9 dương lịch là “Ngày Độc lập”, tức là một ngày lễ, một buổi hội họp lớn của Chính phủ tổ chức khắp Trung, Nam, Bắc – huy động toàn thể dân chúng thao diễn và chuẩn bị sẵn sàng lực lượng tranh đấu kiên quyết cho nền độc lập nước nhà. Vậy thì, không vì một lẽ gì, người công dân Việt Nam không biết nghĩ đến sự sống còn của đất nước, không vì một lẽ gì không tới dự “Ngày Độc lập” để tranh đấu cho sự sống còn ấy – dù mới chỉ là cuộc tranh đấu quyết liệt bằng tinh thần…” - tờ báo viết.

Tờ Đông Phát cũng lưu ý: “Lần đầu tiên, Chủ tịch Chính phủ Hồ Chí Minh ra mắt đồng bào. Dân chúng cần phải chỉnh tề hàng ngũ đông đủ và chặt chẽ quanh Chủ tịch. Việc làm ấy không riêng là ủng hộ Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhưng để tỏ rõ hơn một lần nữa rằng toàn thể đồng bào rất tín nhiệm ở Chính phủ Dân chủ lâm thời- một Chính phủ dân chủ cộng hòa không phân biệt đảng phái, mà chỉ biết có phụng sự quốc gia, tranh đấu lấy nền hoàn toàn độc lập. “Ngày Độc lập” sẽ để cho mọi người làm tròn bổn phận ấy. Không những ở trong cuộc hội họp trên vườn Ba Đình, mà còn ở riêng từng gia đình, từng xưởng thợ, nhà máy, ở những tấm lòng thành thực và hăng hái. Kiên quyết của người công dân nước Việt Nam quý mến của chúng ta”.

Tuy không ra đúng ngày 2/9/1945 nhưng báo Cứu Quốc, cơ quan tuyên truyền tranh đấu của Việt Minh, trên số báo 36 ra ngày 05/9/1945 đã dành rất nhiều dung lượng nhằm phản ánh đậm nét về Lễ Độc Lập. Trên trang nhất, ngay bên cạnh bản Tuyên ngôn Độc lập là bài viết “Cuộc mít-tinh và biểu tình tại vườn hoa Ba Đình trong buổi lễ “Ngày Độc lập”. Trong bài viết ký giả của báo Cứu Quốc đã “tường thuật” lại chi tiết không khí ngày 2/9 tại Hà Nội.

“Mới từ 12 giờ trưa, những nẻo đường dẫn vào vườn hoa Ba Đình, nơi đã chọn để cử hành lễ “Ngày Độc lập”, đã thấy cuồn cuộn những dòng người chảy đến. Đủ mặt các giới, các đoàn thể. Các anh em công nhân, các nhân viên sở công sở tư, các bô lão trong thành phố, các chị em phụ nữ, các anh em thanh niên, các trẻ em nhi đồng”. “Người ta chú ý tới trong buổi Lễ này, lại có cả những người từ trước tới nay vẫn vắng mặt trong các cuộc biểu tình chính trị: các nhà tu hành. Tất cả, hôm đó, đều không còn giữ sự phân biệt của mọi ngày thường về đẳng cấp, về tín ngưỡng, về nam nữ, về thế hệ… Đến đấy, ai cũng chỉ còn là một người dân Việt Nam giữa những người dân Việt Nam khác đi đón nhận lời tuyên bố chính thức về cuộc độc lập của nước nhà”.

Cũng theo mô tả của báo Cứu Quốc, “Lễ đài Vườn hoa Ba đình được trang trí long trọng, trang nghiêm, “đã dựng sẵn một cái diễn đàn cao, căng vải đỏ và trắng, giữa là một cột cờ sơn trắng vươn lên cao chót vót. Máy truyền thanh đặt ở trên diễn đài. Các đoàn thể tới dự Lễ, theo trật tự đã định sẵn do Ban Tổ chức, đứng bao quanh trước công trường. Gần với diễn đài nhất, người ta nhận thấy đoàn thể các bô lão thành phố, đoàn thể Phật giáo, đoàn thể Công giáo và đoàn thể các chị em phụ nữ… Một bộ đội giải phóng quân, lưỡi lê cắm ở đầu súng sáng loáng, đứng dẫn ở phía sau kỳ đài. Vòng ngoài, trông ra xa người ta chỉ trông thấy một biển người trắng xóa, trên đó phấp phới một rừng cờ đỏ rực rỡ dưới ánh nắng của một ngày thu chói lọi”.

Cũng theo báo Cứu Quốc, “14 giờ, buổi Lễ bắt đầu. Lá cờ màu đỏ sao vàng được từ từ kéo lên cột cờ, trong đội âm nhạc của bài “Tiến Quân ca”. Trên kỳ đài các nhân viên Chính phủ, đầu trần, đứng lên dơ nắm tay chào. Bên dưới, một rừng cánh tay cũng dơ lên. Một yên lặng trang nghiêm. Một quang cảnh vừa lớn lao vừa rung động”.

Báo Trung Bắc tân văn ngày 9/9/1945 dành nhiều trang viết về Ngày Độc lập 2/9/1945, trong đó có bút ký “Hôm nay là Ngày Độc lập! Muôn năm độc lập! Độc lập muôn năm!” mô tả khá chi tiết không khí ngày lịch sử của dân tộc: “Độc lập! Độc lập! Tiếng điện này hôm nay (2/9/45) vang lên trong không khí như một tiếng nổ. Vang từ Bạch Mai qua phố Huế đi thẳng đến Quan Thánh, chợ Bưởi, vang từ làng Trèm Vẽ lướt qua Nghi Tàm mà về tận làng Thanh Trì. Độc lập! Độc lập! Vang lên từ Hà Nội tới Sài Gòn! Sau bao nhiêu năm trời - ba phần tư của một thế kỷ - tiếng Độc lập này đã biến mất trong cuốn tự vị dân sinh của dân Việt Nam, ngày nay mới lại nổ bùng từ chợ chí quê của đất “Việt Nam yêu dấu ngàn năm”, “Mai đây, giời sẽ sáng sủa tưng bừng. Nước Việt Nam độc lập sẽ thành một cường quốc trước mãnh lực đoàn kết của 25 triệu dân Việt Nam thề sống chết có nhau”- bài báo khẳng định.

Báo Nước Nam, số 282, ra ngày 8/9/1945, khi mô tả “Ngày Độc lập ở Hà Nội”, thông tin 14h30 lễ chào cờ được cử hành trang nghiêm; vào lúc 15h, “Hồ Chủ tịch ngỏ lời chào quốc dân và tuyên bố nền độc lập hoàn toàn của nước Việt Nam” với bản Tuyên ngôn độc lập. 15h30, đại diện Tổng bộ Việt Minh Nguyễn Lương Bằng “hô hào đồng bào nên đoàn kết chặt chẽ để xây dựng nền độc lập của Tổ quốc”. Sau phần tuyên thệ của quốc dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh lần nữa phát biểu, khuyên đồng bào “nhất tâm đoàn kết” giữ vững nền độc lập của nước Việt Nam mới. “Ngày hôm ấy, nhằm đúng ngày Chủ nhật, đồng bào khắp nơi nô nức tụ họp về nơi diễn ra sự kiện trọng đại, vườn hoa Ba Đình”- tờ báo viết.

Báo Độc Lập - cơ quan tuyên truyền, tranh đấu và nghị luận của Việt Nam Dân chủ Đảng trong Mặt trận Việt Minh những ngày đầu tháng 9/1945. Đặc biệt tờ báo ra ngày 4/9 đăng thông điệp “Hoàn toàn độc lập”. Báo tường thuật không khí ngày 2/9 với tiêu đề “Ngày Độc lập đã thu hút 50 vạn dân thành phố Hà Nội quanh vườn hoa Ba Đình”, cùng danh sách Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Bài báo viết: “Chủ tịch Hồ Chí Minh bá cáo cùng quốc dân và thế giới rằng nước Việt Nam từ đây đã thoát ách đô hộ của đế quốc Pháp, Nhật, đã thành một nước độc lập trên nền tảng dân chủ cộng hòa và tỏ ý cương quyết giữ vững nền độc lập ấy”.