Vụ 800 tấn mì tươi trộn hàn the: Góc nhìn pháp lý và sức khỏe

Như PLO đã thông tin, vợ chồng chủ hộ Châu Phát (phường Phú Thạnh, TP.HCM) vừa bị khởi tố, bắt tạm giam để điều tra về tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm.

Trước đó, ngày 16-12-2025, cơ quan chức năng phát hiện hộ kinh doanh này sử dụng borax (hàn the), soda và silicate - các chất bị cấm trong thực phẩm - để sản xuất mì sợi. Theo lời khai ban đầu, hộ kinh doanh này đã sử dụng hàn the trong sản xuất mì sợi khoảng 10 năm; riêng 3 năm gần đây đã đưa ra thị trường khoảng 800 tấn mì tươi.

Vụ việc không chỉ dấy lên lo ngại về nguy cơ đối với sức khỏe người tiêu dùng mà còn đặt ra nhiều vấn đề về trách nhiệm quản lý an toàn thực phẩm và cơ chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Công an TP.HCM kiểm tra, phát hiện cơ sở Châu Phát sản xuất mì sợi trộn hóa chất cấm. Ảnh: CA

Quy định về sử dụng hàn the

Trao đổi với PV, Luật sư Trương Văn Tuấn (Đoàn Luật sư TP.HCM) cho biết khoản 1 Điều 5 Luật An toàn thực phẩm 2010 quy định nghiêm cấm “sử dụng nguyên liệu không thuộc loại dùng cho thực phẩm để chế biến thực phẩm”.

Bên cạnh đó, điểm a khoản 1 Điều 7 Thông tư 24/2019/TT-BYT của Bộ Y tế quy định nguyên tắc chỉ được phép dùng phụ gia thực phẩm nằm trong danh mục cho phép và đúng đối tượng thực phẩm. Trong khi đó, tại Phụ lục 1 ban hành kèm theo Thông tư này, hàn the không có trong danh mục phụ gia thực phẩm được phép sử dụng.

Luật sư Trương Văn Tuấn (Đoàn Luật sư TP.HCM)

Về quy trình thanh tra, kiểm tra định kỳ đối với các hộ kinh doanh cá thể trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, luật sư Trương Văn Tuấn cho biết hiện đã được pháp luật quy định khá đầy đủ trong Luật Thanh tra 2025 và các văn bản pháp lý liên quan.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy nhiều cơ sở sau khi được cấp giấy chứng nhận đã không duy trì đầy đủ các điều kiện vệ sinh như thời điểm thẩm định, nhưng do tần suất kiểm tra định kỳ không thường xuyên, các sai phạm về an toàn vệ sinh thực phẩm vẫn tồn tại trong thời gian dài.

Mì sợi thành phẩm được xác định có trộn hàn the, soda và dung dịch silicate để tạo độ dai, màu sắc. Ảnh: CA

Theo luật sư Tuấn, cần ưu tiên cơ chế kiểm tra đột xuất không báo trước nhằm phản ánh đúng điều kiện vệ sinh thường nhật của cơ sở, thay vì chỉ kiểm tra theo kế hoạch. Đồng thời, việc số hóa toàn diện hệ thống quản lý, bắt buộc truy xuất nguồn gốc điện tử và công khai minh bạch lịch sử vi phạm sẽ góp phần xóa bỏ tình trạng gian lận sổ sách, tạo điều kiện để cộng đồng cùng tham gia giám sát.

Về chế tài, cần điều chỉnh mức phạt theo hướng cao hơn nhiều so với lợi nhuận thu được từ hành vi vi phạm, kết hợp với hình thức tước giấy phép vĩnh viễn hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự để bảo đảm tính răn đe của pháp luật.

Đã ăn thực phẩm chứa hàn the lâu dài, phải làm sao?

Dưới góc độ sức khỏe, ThS-BS Đặng Ngọc Hùng (Viện Đào tạo Y Dược – Trường ĐH Thủ Dầu Một) khẳng định hàn the (còn gọi là borax hay acid boric) hoàn toàn không phải là phụ gia thực phẩm. Về bản chất, đây là một loại hóa chất công nghiệp, là muối natri của acid boric và đã bị cấm sử dụng trong chế biến thực phẩm.

Sở dĩ hàn the vẫn bị nhiều cơ sở lạm dụng là vì những đặc tính mang lại lợi ích thương mại trước mắt. Chất này giúp các loại thực phẩm như mì, giò, chả trở nên dai, giòn hơn bình thường; đồng thời có khả năng ức chế vi khuẩn, nấm mốc, kéo dài thời gian bảo quản và giữ cho màu sắc thực phẩm luôn bắt mắt. Tuy nhiên, chính những “ưu điểm” này lại che giấu nguy cơ rất lớn đối với sức khỏe người tiêu dùng.

ThS-BS Đặng Ngọc Hùng.

ThS-BS Đặng Ngọc Hùng cho biết, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xếp hàn the vào nhóm chất “không có ngưỡng tiêu thụ an toàn”, nghĩa là dù chỉ sử dụng một lượng rất nhỏ cũng có thể gây hại cho cơ thể.

Đáng lo ngại hơn, hàn the còn có khả năng tích lũy sinh học rất cao. Chất này khó bị đào thải khỏi cơ thể, có xu hướng “nằm lại” trong gan, thận, xương và não trong thời gian dài. Vì vậy, ngay cả khi không gây ngộ độc tức thời, việc ăn phải hàn the với liều lượng nhỏ nhưng kéo dài vẫn tiềm ẩn nhiều hậu quả nghiêm trọng.

Theo ThS-BS Đặng Ngọc Hùng, tác hại của hàn the trong trường hợp phơi nhiễm lâu dài thường diễn ra âm thầm và khó nhận biết. Các biểu hiện ban đầu như mệt mỏi, chán ăn, rối loạn tiêu hóa rất dễ bị nhầm lẫn với những bệnh lý thông thường. Mặc dù việc chứng minh trực tiếp trên người gặp nhiều khó khăn do thời gian phơi nhiễm kéo dài, nhưng từ các nghiên cứu ngộ độc cấp và thực nghiệm trên động vật, giới y khoa đã xác định rõ cơ chế gây hại của hàn the là phá hủy màng tế bào và ức chế các enzyme quan trọng trong cơ thể.

Khi tích tụ lâu dài, hàn the có thể gây tổn thương gan và thận do rối loạn chức năng chuyển hóa, ảnh hưởng đến hệ thần kinh, đồng thời tác động nghiêm trọng đến hệ nội tiết và sinh sản. Trên động vật thí nghiệm, các nghiên cứu đã ghi nhận hiện tượng teo tinh hoàn và vô sinh.

Trước những nguy cơ này, ThS-BS Hùng khuyến cáo nếu nghi ngờ đã sử dụng thực phẩm chứa hàn the trong thời gian dài, việc đầu tiên là ngừng ngay sản phẩm đó, sau đó nên đi khám sàng lọc, làm các xét nghiệm máu và nước tiểu để đánh giá chức năng gan, thận. Việc uống nhiều nước, tăng cường rau xanh và trái cây cũng giúp hỗ trợ cơ thể đào thải độc chất. Đồng thời, người dân cần báo cho Chi cục An toàn thực phẩm hoặc Sở Y tế để cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra, xử lý theo quy định.

Ngoài ra, để phòng ngừa từ gốc, ThS-BS Đặng Ngọc Hùng nhấn mạnh người tiêu dùng cần trở thành người tiêu dùng thông thái: chỉ lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, có chứng nhận vệ sinh an toàn thực phẩm; đồng thời cảnh giác với các sản phẩm có độ dai, giòn bất thường hoặc màu sắc quá rực rỡ, bởi đây rất có thể là dấu hiệu của việc sử dụng hóa chất cấm.

TRẦN MINH