Xây dựng nhịp cầu văn học Việt Nam-Áo

Là tác phẩm của nhà văn người Áo Mira Lobe (1913-1995), Bà ngoại trên cây táo là câu chuyện giản dị về cậu bé Andi, đứa trẻ duy nhất trong khu phố không có bà.

Từ một nỗi buồn rất trẻ con, rất đời thường, Andi bước vào thế giới tưởng tượng của riêng mình, nơi cậu gặp một người bà đặc biệt trên cây táo, không gian bí mật gắn với tuổi thơ và trí tưởng tượng. Tại đó, hai bà cháu cùng nhau trải qua những chuyến phiêu lưu kỳ thú, từ cưỡi ngựa, lái xe, đến những hành trình khám phá thế giới xa xôi.

Điều làm nên sức hấp dẫn của tác phẩm không nằm ở cốt truyện kịch tính mà chính ở cách nhà văn Mira Lobe chạm tới thế giới nội tâm của trẻ nhỏ. Những khát khao tưởng chừng nhỏ bé như “muốn có một người bà” lại trở thành động lực để Andi sáng tạo nên cả một thế giới đầy màu sắc. Nhưng sâu xa hơn, đó là hành trình trưởng thành về cảm xúc, khi cậu bé dần học cách mở lòng, biết yêu thương và kết nối với người bà hàng xóm, bà Fink, ngoài đời thực. Hai hình ảnh “bà ngoại tưởng tượng” và “bà ngoại đời thực” song hành, bổ sung cho nhau, tạo nên chiều sâu nhân văn cho câu chuyện.

Đặc biệt, việc chuyển tải một tinh thần như vậy sang ngôn ngữ khác đòi hỏi không chỉ kỹ năng ngôn ngữ mà còn cả sự đồng cảm văn hóa. Dịch giả Chu Thu Phương đã lựa chọn con đường không dễ dàng khi đưa văn học Áo đến gần hơn với độc giả Việt, đặc biệt là độc giả nhỏ tuổi.

Trong bản dịch Bà ngoại trên cây táo, ngôn ngữ được xử lý mềm mại, gần gũi, giữ được sự hồn nhiên của nguyên tác nhưng vẫn phù hợp với tâm lý tiếp nhận của trẻ em Việt Nam. Những chi tiết tưởng tượng bay bổng, những đoạn đối thoại giản dị mà tinh tế được chuyển tải tự nhiên, giúp độc giả dễ dàng đồng cảm với nhân vật. Đây cũng là yếu tố quan trọng giúp tác phẩm chinh phục hội đồng chuyên môn của Giải thưởng Sách Quốc gia Việt Nam.

Dịch giả Chu Thu Phương còn chuyển ngữ nhiều tác phẩm khác của Mira Lobe như Lại đây nào! Mèo bảo; Tôi là tôi bé nhỏ; Thành phố quanh vòng quanh. Đây đều là những tác phẩm tiêu biểu của văn học thiếu nhi châu Âu, đã được dịch ra hơn 30 ngôn ngữ và đồng hành cùng tuổi thơ của nhiều thế hệ độc giả trên thế giới.

Việc giới thiệu các tác phẩm này tại Việt Nam không chỉ làm phong phú thêm đời sống văn học thiếu nhi trong nước mà còn tạo cơ hội để độc giả tiếp cận với những giá trị phổ quát của nhân loại. Những bản dịch này có thể được nhìn nhận như một nỗ lực bền bỉ trong việc xây dựng cầu nối văn học giữa hai quốc gia.

Ngược lại, với cộng đồng người Việt tại Áo và các quốc gia nói tiếng Đức, những bản dịch góp phần nuôi dưỡng tình yêu tiếng Việt, giúp các em nhỏ có thêm động lực gắn bó với ngôn ngữ và văn hóa cội nguồn.

Như chia sẻ của dịch giả, việc lựa chọn dịch các tác phẩm thiếu nhi còn nhằm giúp cha mẹ Việt hiểu hơn tâm lý con cái, đồng thời tạo nên một không gian văn hóa chung, nơi các thế hệ có thể cùng đọc, cùng chia sẻ, góp phần hình thành nhân cách, nuôi dưỡng trí tưởng tượng và cảm xúc.

Từ một câu chuyện tưởng chừng nhỏ, Bà ngoại trên cây táo đã vượt qua biên giới quốc gia để trở thành tác phẩm chung của nhiều nền văn hóa. Tại Việt Nam, thông qua bản dịch của dịch giả Chu Thu Phương, hành trình ấy tiếp tục được nối dài, mang theo những giá trị về tình yêu thương, sự thấu hiểu và niềm tin vào thế giới trong trẻo của trẻ thơ. Từ những trang sách giản dị ấy, một nhịp cầu văn học Áo-Việt đã và đang được xây dựng bền bỉ, đầy ý nghĩa.

Chu Thu Phương là dịch giả, nhà thơ hoạt động trong lĩnh vực văn học dịch, đặc biệt gắn bó với việc chuyển ngữ các tác phẩm văn học Áo và Đức sang tiếng Việt, còn được biết đến với bút danh Đan Phong Diệp. Bà hiện là cán bộ ngoại giao, công tác tại Cục Ngoại vụ và Ngoại giao văn hóa (Bộ Ngoại giao).

Hà Anh