Xây dựng văn hóa doanh nghiệp thành nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững

Quang cảnh Diễn đàn. (Ảnh: BTC)

Văn hóa doanh nghiệp đang ngày càng được quan tâm, nhưng khoảng cách từ nhận thức về văn hóa đến quản trị bằng văn hóa, từ việc xây dựng giá trị cốt lõi đến biến những giá trị ấy thành hành vi thường ngày, vẫn còn khá lớn. Làm thế nào để văn hóa không dừng lại ở khẩu hiệu, bộ nhận diện, những quy ước treo trên tường hay các hoạt động phong trào, mà trở thành một năng lực thực sự của doanh nghiệp?

Đó là vấn đề được đặt ra trong Diễn đàn Văn hóa doanh nghiệp Việt Nam 2026 do Báo Văn hóa phối hợp Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Thành phố Hà Nội (HANOISME) triển khai vào ngày 13/10 tại Hà Nội.

Cần xóa bỏ văn hóa xin-cho

Với chủ đề "Văn hóa doanh nghiệp-Nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững," diễn đàn được tổ chức dưới sự chỉ đạo của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, với sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà quản lý và đại diện cộng đồng doanh nghiệp, tập trung trao đổi về những vấn đề mang tính chiến lược đối với việc xây dựng, phát triển văn hóa doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn mới.

Ông Nguyễn Anh Vũ, Tổng Biên tập Báo Văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. (Ảnh: BTC)

Theo ông Nguyễn Anh Vũ, Tổng Biên tập Báo Văn hóa, nền kinh tế đang bước vào giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu ngày càng cao về tốc độ tăng trưởng, năng suất, đổi mới sáng tạo, năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. Doanh nghiệp đứng trước những cơ hội rất lớn từ chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, sự mở rộng của thị trường và quá trình hội nhập. Đồng thời, cũng phải đối diện với sức ép cạnh tranh, biến động công nghệ, thay đổi hành vi tiêu dùng, yêu cầu ngày càng cao của người lao động và trách nhiệm lớn hơn đối với xã hội.

Trong bối cảnh ấy, câu hỏi cần được đặt ra là điều gì quyết định sức mạnh lâu dài của một doanh nghiệp? Vốn rất quan trọng. Công nghệ rất quan trọng. Nhân lực, thị trường, mô hình kinh doanh đều rất quan trọng. Nhưng đằng sau những nguồn lực hữu hình ấy còn có một nguồn lực khác, khó nhìn thấy trên bảng cân đối kế toán nhưng có thể quyết định cách một doanh nghiệp hành động, ứng xử, vượt qua khủng hoảng và phát triển.

"Lợi thế về vốn, sản phẩm hay công nghệ có thể tạo ra ưu thế trong một giai đoạn, nhưng chưa chắc tạo ra sức mạnh dài hạn. Công nghệ có thể mua. Mô hình kinh doanh có thể học. Sản phẩm thành công hôm nay có thể nhanh chóng bị thay thế ngày mai. Điều khó sao chép hơn chính là cách một tổ chức tư duy, cách con người trong tổ chức đó làm việc với nhau, cách người lãnh đạo ra quyết định, cách doanh nghiệp ứng xử với khách hàng, người lao động, đối tác, xã hội. Và đó chính là văn hóa," ông Nguyễn Anh Vũ nêu vấn đề.

Tiến sỹ Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam. (Ảnh: BTC)

Dưới góc nhìn chuyên gia, Tiến sỹ Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tiếp cận văn hóa như một hệ giá trị thẩm thấu vào mọi khía cạnh đời sống, đóng vai trò định vị hình ảnh đất nước và dân tộc. Bàn về nguồn lực văn hóa, ông chỉ ra rằng văn hóa doanh nghiệp cần giúp tổ chức nhận diện rõ "mình là ai và muốn trở thành ai" trong tiến trình phát triển.

Đặc biệt, Tiến sỹ Trần Đình Thiên đề xuất cần nhanh chóng hoàn thiện môi trường thể chế thông qua việc minh bạch quyền tài sản, quyền doanh nghiệp và quyền người lao động. Ông nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải xóa bỏ triệt để văn hóa “xin-cho” cùng thói phân biệt đối xử trong hoạch định chính sách cũng như thực tiễn vận hành, qua đó thúc đẩy một môi trường cạnh tranh tự do, bình đẳng và lành mạnh.

Ở góc độ quản lý Nhà nước, Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Thứ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng chia sẻ những điểm cốt lõi về văn hóa doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới, bao gồm: Tinh thần liêm chính thượng tôn pháp luật và giữ chữ tín; lấy giá trị thực cho khách hàng làm căn cứ hành động; giữ văn hóa tôn trọng con người trọng dụng tài năng và phát triển năng lực; văn hóa tôn trọng đổi mới sáng tạo, học tập liên tục và thích ứng nhanh; văn hóa sử dụng dữ liệu, mạnh dạn tiên phong sử dụng AI một cách có trách nhiệm.

Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Thứ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng phát biểu tại Diễn đàn. (Ảnh: BTC)

“Tại Hội nghị toàn quốc triển khai Nghị quyết số 79 và Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh nếu kinh tế quyết định khả năng đi nhanh thì văn hóa quyết định khả năng đi xa. Vì vậy, văn hóa có vai trò vô cùng quan trọng đối với sự phát triển nhanh và bền vững của từng doanh nghiệp và đất nước,” Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng nói.

Nâng cao năng lực công nghệ và chất lượng con người

Để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh, Tiến sỹ Chử Đức Hoàng, Chánh Văn phòng Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng doanh nghiệp cần chuyển tinh thần sáng tạo thành những quyết định có thể thực hiện và đánh giá như trao cơ hội đề xuất, dành nguồn lực thử nghiệm, học từ kết quả và giữ trách nhiệm với khách hàng, người lao động.

Theo Tiến sỹ Chử Đức Hoàng, cần nhìn nhận văn hóa đổi mới qua 5 thành tố, bao gồm: Cam kết của lãnh đạo, khả năng học hỏi và đề xuất của con người, quy trình quản trị, thử nghiệm có trách nhiệm, kết nối mở với đối tác. Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, cần đặc biệt coi trọng con người. Trước khi đưa một công cụ mới vào sử dụng, doanh nghiệp nên làm rõ ai được đào tạo, ai kiểm tra kết quả, dữ liệu nào được phép sử dụng và ai chịu trách nhiệm khi có sai sót.

“Nghị quyết 57-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo đạt trên 40% tổng số doanh nghiệp. Nghị quyết 80-NQ/TW nhấn mạnh vai trò nguồn lực nội sinh của văn hóa và yêu cầu xây dựng đội ngũ doanh nhân có chuẩn mực đạo đức, văn hóa kinh doanh. Hai định hướng này cần được kết nối trong hành động: Nâng cao năng lực công nghệ đồng thời nâng chất lượng con người và quản trị,” ông Chử Đức Hoàng nhấn mạnh.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn. (Ảnh: BTC)

Cùng quan điểm ấy, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa doanh nghiệp Việt Nam Hồ Anh Tuấn, nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cũng đề xuất 4 cơ chế để chuyển hóa văn hóa thành năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Trước hết, doanh nghiệp cần cam kết rõ ràng, thông tin trung thực, trách nhiệm khi sai sót nhằm tránh hạn chế về tranh chấp, kiểm tra trùng lặp và thương lượng lại. Niềm tin có cơ sở làm hợp tác thuận lợi hơn, đồng thời vẫn cần kiểm soát và xác minh.

Song song đó, nâng chất lượng phối hợp bằng việc thể hiện rõ trách nhiệm, báo cáo vấn đề sớm, đánh giá theo kết quả chung giúp giảm lỗi và thời gian đáp ứng; tôn trọng con người phải đi cùng kỷ luật thực thi.

"Doanh nghiệp cần tăng năng lực học hỏi và đổi mới, tiếp nhận phản biện, cho phép thử nghiệm có giới hạn, rút kinh nghiệm để sửa sai nhanh hơn. Quan trọng hơn hết là tạo sự khác biệt có giá trị, chủ động đưa bản sắc văn hóa vào từng thiết kế, sản phẩm để tạo ra giá trị biệt lập trên thị trường," ông Hồ Anh Tuấn nói thêm.

Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa doanh nghiệp Việt Nam Hồ Anh Tuấn đưa ra giải pháp. (Ảnh: BTC)

Kết luận tại diễn đàn, ông Mạc Quốc Anh, Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Thành phố Hà Nội (HANOISME) nhấn mạnh vào những việc cần làm ngay sau kết thúc diễn đàn.

Theo đó, đối với doanh nghiệp, mỗi đơn vị hãy lựa chọn một vấn đề văn hóa đang ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của mình để cải thiện nhanh, từ chất lượng phục vụ khách hàng, sự phối hợp nội bộ, tính minh bạch và môi trường làm việc.

Đối với Hiệp hội và các cơ sở đào tạo, cần tăng cường hướng dẫn thực hành, tư vấn, chia sẻ kinh nghiệm giữa các doanh nghiệp, gắn đào tạo quản trị với giám đốc kinh doanh, kỹ năng lãnh đạo và năng lực đổi mới. Hiệu quả hỗ trợ cần được nhìn nhận qua những thay đổi trong cách doanh nghiệp vận hành và phát triển./.