Xây dựng văn hóa tri thức số

Nhiều bạn nhỏ hào hứng trải nghiệm không gian tương tác cùng sách.

Chuyển đổi số đang hiện diện trong mọi lĩnh vực đời sống và văn hóa đọc cũng không nằm ngoài cuộc. Ngày 24/8 vừa qua, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Hướng dẫn Xây dựng Chương trình văn hóa đọc trong cộng đồng, triển khai xây dựng tủ sách cộng đồng số và các mô hình thư viện mở, không gian đọc linh hoạt tại khu vực đô thị và nông thôn, nhằm xây dựng thói quen kỹ năng đọc sách, bảo đảm quyền tiếp cận tri thức của người dân.

Hướng dẫn xác định mục tiêu đến năm 2045 chuyển đổi từ “Văn hóa đọc” sang “Văn hóa tri thức số”. Đây là sự cụ thể hóa một tầm nhìn phát triển văn hóa phù hợp yêu cầu của giai đoạn mới. Cụ thể, đến năm 2030, hình thành, củng cố thói quen, kỹ năng đọc sách, nâng cao khả năng tiếp cận, sử dụng thông tin, tri thức của người dân qua hạ tầng số và không gian đọc linh hoạt, với chỉ tiêu 80% người dân đọc sách thường xuyên.

Đến năm 2045, hoàn tất chuyển đổi từ văn hóa đọc sang văn hóa tri thức số, khi mạng lưới thư viện số bảo đảm khả năng tích hợp, liên thông, chia sẻ dữ liệu cả nước, trở thành trung tâm sáng tạo, kết nối tri thức. Cách thiết kế lộ trình theo từng nấc thang như vậy cho thấy tư duy quản lý đã thay đổi căn bản: xác định từng bước đi cụ thể, có thể đo lường, kiểm tra, giám sát.

Ba giải pháp trọng tâm được đề ra trong văn bản phản ánh rõ tinh thần đổi mới ấy. Theo đó, tủ sách cộng đồng số hướng tới hình thành những thư viện thu nhỏ trên không gian mạng, để người dân vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo tiếp cận tài nguyên tri thức không có sự khác biệt với các đô thị.

Thư viện mở đưa sách, tri thức đến với các tầng lớp nhân dân một cách linh hoạt, từ phố đi bộ, công viên, trường học, đến trung tâm văn hóa. Không gian đọc linh hoạt cho phép tổ chức các hội thảo, triển lãm hay sinh hoạt cộng đồng, tùy nhu cầu thực tế. Ba giải pháp gắn kết chặt chẽ, bổ sung cho nhau, cùng hướng tới mục tiêu xuyên suốt: lấy người đọc làm trung tâm, bảo đảm quyền tiếp cận tri thức và sự bình đẳng.

Quy định mới không áp đặt khuôn mẫu cứng cho mọi bộ, ngành, địa phương, mà giao quyền chủ động rà soát, đánh giá thực tiễn, tự xác định chỉ tiêu, nhiệm vụ, lộ trình phù hợp điều kiện của mình, trên cơ sở kế thừa kết quả Đề án Phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng giai đoạn 2017-2025. Điều này thể hiện rõ tinh thần phân cấp, trao quyền gắn trách nhiệm, đúng phương châm Bộ hướng dẫn, Sở đồng hành, địa phương vào cuộc, vì một sứ mệnh chung; đồng thời kiên quyết chấn chỉnh tình trạng né tránh, đùn đẩy, làm hình thức khi triển khai.

Để những định hướng nêu trên phát huy hiệu quả trong thực tiễn và thích ứng với yêu cầu của giai đoạn phát triển mới, trước hết, cần nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành và toàn xã hội về vị trí của văn hóa đọc, văn hóa tri thức số trong phát triển văn hóa, con người Việt Nam.

Mặt khác, chúng ta cần đầu tư hạ tầng công nghệ, dữ liệu số cho hệ thống thư viện từ Trung ương đến cơ sở; nâng cao năng lực số cho đội ngũ làm công tác thư viện, xuất bản; đẩy mạnh xã hội hóa, huy động sự tham gia của cộng đồng, doanh nghiệp, thư viện tư nhân vào xây dựng văn hóa tri thức số, gắn với các chương trình chuyển đổi số quốc gia; tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho quá trình chuyển đổi...

Chuyển từ văn hóa đọc sang văn hóa tri thức số không thể hoàn thành trong một thời gian ngắn, nhưng với lộ trình đã được vạch rõ, sự phân công trách nhiệm cụ thể giữa các cấp, cùng quyết tâm chính trị và sự chung tay của toàn xã hội, mục tiêu xây dựng một hệ sinh thái tri thức mở, hiện đại, bình đẳng cho mọi người dân đến năm 2045 hoàn toàn có cơ sở trở thành hiện thực.