Xe điện Trung Quốc: khi các 'ông lớn' bước vào thời hậu ưu đãi

Thị trường xe điện Trung Quốc đang chững lại vì các chính sách ưu đãi không còn. Ảnh: Gasgoo China Automotive News

Cú sốc tháng Giêng

Tháng 1.2026 mở ra bằng một tín hiệu không mấy dễ chịu với các nhà sản xuất xe điện hàng đầu Trung Quốc. Thị trường tài chính phản ứng gần như ngay lập tức. Tại sàn chứng khoán Hồng Kông, cổ phiếu của những tên tuổi lớn như BYD, Xpeng, Li Auto và Nio đồng loạt giảm sau khi báo cáo bàn giao xe được công bố.

Đợt bán tháo này phản ánh nỗi lo ngày càng rõ rệt: năm 2026 có thể là một giai đoạn khó khăn đối với ngành xe điện Trung Quốc, dù đây vẫn là thị trường EV lớn nhất thế giới.

BYD, hãng vừa vượt Tesla để trở thành nhà sản xuất xe điện lớn nhất thế giới về sản lượng, chỉ bàn giao hơn 210.000 xe trong tháng 1.2026, giảm tới 50% so với tháng 12.2025. Đây là mức thấp nhất của hãng kể từ đầu năm 2024. Cổ phiếu BYD lập tức mất gần 7% chỉ trong một phiên, cho thấy niềm tin của nhà đầu tư bị lung lay đáng kể.

Các đối thủ khác cũng không khá hơn. Xpeng ghi nhận lượng bàn giao giảm 47% so với tháng trước, trong khi Nio và Li Auto cùng sụt trên 35%. Ngay cả Xiaomi cũng chỉ bán được 39.000 xe trong tháng 1, thấp hơn nhiều so với mốc 50.000 xe của tháng 12 năm ngoái.

Những con số này không chỉ phản ánh yếu tố mùa vụ, mà còn cho thấy dấu hiệu của một sự thay đổi mang tính hệ thống.

Khi ưu đãi thu hẹp

Các chuyên gia cho rằng, nguyên nhân đầu tiên được nhắc đến là sự thay đổi chính sách hỗ trợ xe điện của Bắc Kinh. Trong nhiều năm, ngành EV Trung Quốc phát triển mạnh nhờ các khoản trợ cấp trực tiếp và chính sách miễn thuế mua xe.

Trong năm 2025, người mua xe điện vẫn được miễn thuế 10%, là một mức ưu đãi đủ sức kích cầu. Tuy nhiên, từ ngày 1.1.2026, mức miễn thuế này giảm còn 5%, và lộ trình trở lại mức thuế thông thường (không ưu đãi) được ấn định vào năm 2028.

Với người mua ở phân khúc phổ thông, thay đổi này là một cú sốc không nhỏ. Một chiếc xe điện giá 100.000 nhân dân tệ (khoảng 14.000 USD) giờ phải chịu thêm khoản thuế tương đương nửa tháng lương trung bình của một người lao động.

Không chỉ vậy, chương trình đổi xe cũ lấy xe mới cũng bị siết lại. Thay vì nhận khoản tiền mặt cố định, người mua chỉ còn được hỗ trợ khoảng 12% giá trị xe mới. Với các dòng xe giá rẻ, mức hỗ trợ này giảm đáng kể, khiến nhiều hộ gia đình phải cân nhắc lại kế hoạch mua xe.

Bà Helen Liu, đối tác tại Bain & Company, nhận định trên CNBC: “Chúng tôi nhận thấy áp lực ngày càng gia tăng đối với thị trường ô tô Trung Quốc trong năm 2026 do sự kết hợp của các yếu tố chính sách và cạnh tranh”. Theo bà, người tiêu dùng đang có xu hướng trì hoãn mua sắm để quan sát thêm, trong khi các hãng xe cũng thận trọng hơn với kế hoạch ra mắt sản phẩm mới.

Thực tế này khá giống những gì đã diễn ra tại Mỹ vào cuối năm 2024 và đầu năm 2025. Khi các khoản tín dụng thuế liên bang trị giá 7.500 USD bị siết điều kiện, thị trường lập tức chia thành hai giai đoạn rõ rệt.

Đầu tiên là làn sóng mua xe dồn dập trước khi ưu đãi hết hạn, khiến doanh số tăng vọt trong thời gian ngắn. Sau đó, nhu cầu rơi mạnh, tồn kho tại các đại lý tăng cao. Các hãng như Ford và GM buộc phải thu hẹp sản xuất, trong khi Tesla liên tục cắt giá để giữ thị phần.

Trung Quốc dường như đang bước vào chính giai đoạn "uể oải" này. Doanh số tháng 1.2026 giảm sâu một phần vì người mua đã tranh thủ xuống tiền từ cuối năm 2025 để hưởng ưu đãi cũ.

Tu Le, nhà sáng lập Sino Auto Insights, nhận xét: “Chúng ta biết doanh số xe điện sẽ chậm lại, chỉ chưa rõ nó sẽ chậm đến mức nào”. Câu trả lời có lẽ sẽ rõ hơn sau khi kết thúc quý I năm nay.

Một nhà máy lắp ráp xe điện ở Trịnh Châu, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc. Ảnh: Tân Hoa Xã

Sự trỗi dậy của xe Hybrid

Trong bối cảnh thị trường chững lại, một xu hướng đáng chú ý đang hình thành. Người tiêu dùng Trung Quốc bắt đầu chuyển từ xe điện thuần túy sang các dòng hybrid cắm điện (PHEV) và xe điện có phạm vi mở rộng (EREV).

EREV là loại xe chạy bằng mô-tơ điện, nhưng có thêm động cơ xăng nhỏ đóng vai trò như máy phát điện để sạc pin, giúp tăng quãng đường di chuyển.

Dữ liệu từ Geely cho thấy sự dịch chuyển này khá rõ. Trong khi doanh số xe thuần điện của hãng giảm 15%, doanh số xe hybrid lại tăng tới 37%. Điều đó phản ánh tâm lý thực dụng của người dùng, khi hạ tầng trạm sạc vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển của xe, còn nỗi lo về quãng đường di chuyển thì chưa biến mất.

Một điểm sáng hiếm hoi là Aito (thương hiệu được hệ sinh thái Huawei hỗ trợ) với hơn 40.000 xe bàn giao trong tháng 1, tăng 80% so với cùng kỳ.

BYD đặt mục tiêu đầy tham vọng là bán 1,3 triệu xe tại thị trường quốc tế năm 2026. Ảnh: Carscoops

Đẩy mạnh xuất khẩu, chuẩn bị cho cuộc thanh lọc

Khi thị trường nội địa trở nên chật chội, các nhà sản xuất Trung Quốc buộc phải đẩy mạnh xuất khẩu. Đây không chỉ là chiến lược mở rộng, mà còn là cách giải quyết tình trạng dư thừa công suất trong nước.

BYD đặt mục tiêu bán 1,3 triệu xe tại thị trường quốc tế trong năm 2026, tăng từ mức hơn 1 triệu chiếc của năm 2025. Xpeng cũng lên kế hoạch gấp đôi doanh số ở nước ngoài, đặt cược vào các thị trường như châu Âu và Đông Nam Á.

Tuy nhiên, con đường này không dễ dàng. Các rào cản thuế quan từ EU và Mỹ đang ngày càng nhiều, khiến việc mở rộng thị trường trở nên phức tạp hơn.

Sự chững lại của thị trường Trung Quốc có ảnh hưởng vượt ra ngoài biên giới nước này. Khi quốc gia sản xuất tới 70% lượng xe điện toàn cầu gặp khó khăn, chuỗi cung ứng xe điện thế giới cũng khó tránh khỏi tác động.

Dù vậy, ngành xe điện Trung Quốc vẫn có quy mô rất lớn, với gần 13 triệu xe được bàn giao trong năm 2025 (xem thông tin bên dưới). Đợt suy giảm hiện tại có thể chỉ là một giai đoạn thanh lọc, loại bỏ các doanh nghiệp yếu kém và tái định hình thị trường theo hướng bền vững hơn.

Nhiều nhà phân tích cho rằng nếu đà sụt giảm kéo dài hết quý I.2026, Bắc Kinh có thể tung ra gói kích cầu mới hoặc nới lỏng chính sách thuế. Nhưng trước khi điều đó xảy ra, các hãng xe sẽ phải làm quen với một thực tế khác: thời kỳ ưu đãi rộng tay đã qua, và cuộc cạnh tranh giờ phụ thuộc nhiều hơn vào công nghệ, chi phí và năng lực sản xuất thực sự.

Lan Chi (Theo South China Morning Post, Carscoops, Gasgoo China Automotive News)