Xuất khẩu sang ASEAN: Thị trường gần nhiều tương đồng

Hàng hóa Việt Nam có nhiều tiềm năng xuất khẩu sang các nước ASEAN. Ảnh: V.H

Bà Nguyễn Thị Thu Thủy, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ xúc tiến thương mại và đầu tư (Cục Xúc tiến thương mại - Bộ Công Thương) cho biết, ASEAN sở hữu nhiều lợi thế đối với hàng hóa Việt Nam. Đáng chú ý là lợi thế về khoảng cách địa lý gần, tuyến vận chuyển thuận lợi, mạng lưới phân phối phát triển và nhu cầu tiêu dùng có nhiều điểm tương đồng. Các cam kết hội nhập kinh tế khu vực cũng tạo điều kiện cho doanh nghiệp mở rộng giao thương.

Các ngành hàng như nông sản, thực phẩm chế biến, thủy sản, đồ uống, dệt may, vật liệu xây dựng và công nghiệp hỗ trợ đều có tiềm năng lớn tiếp cận thị trường này. “Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ, đây là địa bàn phù hợp để tích lũy kinh nghiệm xuất khẩu và nâng cao năng lực quản trị, từng bước mở rộng thị trường”, bà Thủy nói.

Tuy nhiên, ASEAN đa dạng về trình độ phát triển, quy mô thị trường, hệ thống pháp luật, năng lực logistics và hành vi tiêu dùng. Chẳng hạn, Singapore có vai trò nổi bật trong thương mại quốc tế, dịch vụ tài chính và logistics. Malaysia có những yêu cầu riêng về tiêu chuẩn, chứng nhận và tiếp cận thị trường.

Indonesia có thị trường tiêu dùng lớn nhưng doanh nghiệp cần nghiên cứu kỹ quy định nhập khẩu, thủ tục cấp phép và điều kiện phân phối. Philippines cũng đặt ra những yêu cầu riêng về logistics, thanh toán và tổ chức mạng lưới phân phối. Trong khi đó, Lào, Campuchia và Myanmar có những đặc điểm riêng về quy mô thị trường, hạ tầng, cơ chế quản lý và phương thức giao dịch.

Do đó, doanh nghiệp không thể áp dụng nguyên trạng kinh nghiệm từ một quốc gia cho toàn khu vực. Sự khác biệt này đòi hỏi việc nghiên cứu thị trường phải được thực hiện kỹ lưỡng trước khi quyết định xuất khẩu nhằm lựa chọn đúng đối tác và tránh chi phí phát sinh.

Đại diện Cục Xúc tiến thương mại chỉ ra sáu nhóm rủi ro doanh nghiệp cần lưu ý gồm: Đối tác và gian lận thương mại; thanh toán, tín dụng và tỷ giá; hợp đồng; vấn đề tiêu chuẩn, quy định nhập khẩu và thủ tục hải quan; logistics và chuỗi cung ứng; văn hóa kinh doanh, thông tin thị trường và năng lực cạnh tranh.

Các rủi ro này có mối liên hệ chặt chẽ, có thể tác động dây chuyền đến toàn bộ hoạt động xuất khẩu. Việc thiếu thẩm định đối tác có thể dẫn đến phương thức thanh toán bất lợi hoặc không thu được tiền hàng. Điều khoản giao hàng lỏng lẻo dễ phát sinh tranh chấp chi phí logistics. Trong khi đó, việc chậm cập nhật quy định nhập khẩu có thể khiến hàng hóa bị ách tắc tại cửa khẩu, làm đứt gãy dòng tiền và tổn hại uy tín doanh nghiệp.

Vì vậy, doanh nghiệp cần xây dựng quy trình quản trị rủi ro phù hợp với quy mô và đặc thù từng thị trường. Trong đó, ba yêu cầu trọng tâm là chủ động tìm hiểu thông tin trước khi giao dịch; quy định rõ trách nhiệm, nghĩa vụ và phương án xử lý trong hợp đồng; chuẩn bị phương án dự phòng đối với các sự cố ảnh hưởng đến dòng tiền và tiến độ giao hàng.

Gian hàng Việt Nam tại hội chợ ở Malaysia. Ảnh: Thương vụ Việt Nam tại Malaysia

Tại Malaysia, Tham tán Thương mại Phùng Văn Thành cho biết, kim ngạch thương mại song phương đã tăng từ 7,4 tỷ USD năm 2015 lên 16,33 tỷ USD năm 2025, hướng tới mục tiêu 20–25 tỷ USD trước năm 2030. Mỗi năm Malaysia nhập khẩu trên 300 tỷ USD, mở ra dư địa lớn cho nông sản, thực phẩm chế biến, thiết bị công nghệ và hàng tiêu dùng. Đặc biệt, chiến lược phát triển trung tâm Halal toàn cầu của Malaysia tạo cơ hội hợp tác sản xuất và tái xuất khẩu.

Tuy nhiên, thị trường này đòi hỏi sự hiểu biết về tôn giáo, khẩu vị đa dạng và các tiêu chuẩn chứng nhận Halal rất khắt khe. Tính đến tháng 8-2026, Việt Nam mới có 5 đơn vị được cơ quan quản lý Halal Malaysia (JAKIM) công nhận.

Đối với Indonesia, rào cản lớn nhất nằm ở các quy định nhập khẩu, thủ tục cấp phép chuyên ngành và điều kiện phân phối phức tạp. Mặc dù thị trường có quy mô tiêu dùng lớn, doanh nghiệp cần nghiên cứu kỹ quy định và phương thức đưa hàng vào hệ thống bán lẻ trước khi ký kết để tránh nguy cơ chậm trễ và phát sinh chi phí.

Tại Myanmar, ông Ngô Xuân Tỵ, Tham tán Thương mại Việt Nam tại đây, cho biết thị trường có nhu cầu cao, đa dạng đối với hàng tiêu dùng thiết yếu, vật liệu xây dựng, thiết bị y tế và điện tử. Dù có cơ hội, doanh nghiệp phải thận trọng với rủi ro về tỷ giá, chính sách hạn chế ngoại tệ, thủ tục hải quan và biến động chính sách sở tại.

Thực tế này cho thấy, chủ động phòng ngừa rủi ro chính là điều kiện quan trọng để khai thác hiệu quả và bền vững tiềm năng từ khu vực ASEAN.