Xuất khẩu sang thị trường châu Âu: Nhiều ưu đãi, vì sao doanh nghiệp nhỏ vẫn khó vào?

Tuy nhiên, để biến cơ hội thành đơn hàng, doanh nghiệp không chỉ cần đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao mà còn phải chủ động ứng dụng thương mại số để tiếp cận người mua và nâng khả năng cạnh tranh.

Dư địa lớn, doanh nghiệp còn lúng túng

Châu Âu tiếp tục là một trong những thị trường xuất khẩu quan trọng của Việt Nam. Năm 2025, Việt Nam xuất khẩu sang EU khoảng 56,2 tỷ USD, tăng 8,6% so với năm trước; nhập khẩu đạt 17,6 tỷ USD, đưa mức xuất siêu lên 38,6 tỷ USD.

EVFTA đang tạo nền tảng thuận lợi để hàng Việt tiếp cận sâu hơn thị trường châu Âu.

Đáng chú ý, EVFTA đang tạo nền tảng thuận lợi để hàng Việt tiếp cận sâu hơn thị trường này. Theo lộ trình của Hiệp định, EU cam kết xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với 99,2% số dòng thuế, tương đương 99,7% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EU sau 7 năm.

Đây là lợi thế đáng kể trong bối cảnh doanh nghiệp Việt Nam phải cạnh tranh ngày càng quyết liệt tại các thị trường quốc tế. Tuy nhiên, ưu đãi thuế quan chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp đáp ứng được quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật và các yêu cầu của thị trường.

Theo ông Nguyễn Tuấn Việt, CEO VIETGO, về bản chất EVFTA đã mở ra không gian thương mại lớn, song không ít doanh nghiệp Việt vẫn chưa khai thác hết lợi thế do vướng quy tắc xuất xứ và thói quen kinh doanh theo phương thức cũ.

Đặc biệt, với nhóm SME, hộ kinh doanh đang chuyển đổi lên doanh nghiệp và những lực lượng mới bước vào thị trường quốc tế, việc tiếp cận các quy định của EVFTA sẽ phải cần thêm thời gian.

Trên thực tế, đây vẫn là trở ngại đối với không ít doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp SME.

Tại Hội thảo khởi động giai đoạn 2 dự án “Tiếp cận thị trường châu Âu thông qua thương mại điện tử”, đại diện nhiều doanh nghiệp xuất khẩu cà phê, điều, dược liệu, vật liệu xây dựng,… cho biết còn băn khoăn trước những yêu cầu về chất lượng, xuất xứ, bao bì, ghi nhãn và các tiêu chuẩn khác của thị trường châu Âu.

Bà Nguyễn Thị Ánh Tuyết, Giám đốc Công ty CP Sống Chất - Khỏe Đẹp Vui - đơn vị xuất khẩu thời trang vẽ tay 3D và sản phẩm nano dược liệu, đặt câu hỏi về các tiêu chuẩn doanh nghiệp cần đáp ứng khi đưa sản phẩm vào thị trường châu Âu. Cơ quan chuyên môn nào có thể hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện các yêu cầu trên.

Một doanh nghiệp xuất khẩu muối hầm tại Nghệ An cũng chia sẻ thực tế, dù sản phẩm đã có đầy đủ giấy phép và được thị trường nước ngoài đánh giá cao, nhưng bao bì đóng gói không đáp ứng quy cách tiêu chuẩn từ nước bạn nên đã bị từ chối nhập khẩu.

Những trường hợp này cho thấy, các yêu cầu về chất lượng, an toàn, truy xuất nguồn gốc, môi trường, tính bền vững và trách nhiệm trong chuỗi cung ứng ngày càng khắt khe hơn. 

Bà Bùi Hoàng Phương, Phó giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư Thương mại Quốc tế Toàn Mỹ, đánh giá châu Âu là thị trường có tiêu chuẩn cao, đặc biệt với nông sản, thực phẩm và đồ uống. Vì vậy, doanh nghiệp phải chủ động trang bị kiến thức, nắm rõ yêu cầu của từng ngành hàng, thậm chí từng quốc gia trước khi đưa sản phẩm vào thị trường.

Nhờ có kinh nghiệm thực tế và linh hoạt đáp ứng tiêu chuẩn mới, trong năm 2025 và 6 tháng đầu năm 2026, doanh số của doanh nghiệp trên tăng gần 100% so với cùng kỳ năm trước. Công ty đã xuất khẩu tới hơn 30 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có Pháp, Hy Lạp, Slovenia…

Theo bà Phương, quy mô không còn là điều kiện quyết định để doanh nghiệp bước ra thị trường quốc tế. Điều quan trọng là phải biết tìm kiếm cơ hội, chuẩn bị sản phẩm và thích ứng với yêu cầu của từng thị trường.

“Khoảng cách địa lý không còn là trở ngại. Thời điểm này, khi có những cơ hội tốt chúng ta phải chủ động nắm bắt và thích nghi”, bà Phương nhấn mạnh.

Thương mại số - "chìa khóa" mở cửa thị trường

Nếu EVFTA tạo lợi thế về thể chế và thuế quan, thì thương mại điện tử đang mở thêm một cánh cửa để doanh nghiệp tiếp cận trực tiếp người mua quốc tế.

Khoảng cách địa lý không còn là trở ngại, điều quan trọng đó là doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt và thích nghi.

Ông Trần Thanh Nghi, Giám đốc quản lý đối tác của Alibaba.com tại Việt Nam, cho rằng thương mại toàn cầu đang thay đổi nhanh, kéo theo sự thay đổi trong cách người mua tìm kiếm và lựa chọn nhà cung cấp.

Theo ông Nghi, thương mại điện tử B2B toàn cầu duy trì mức tăng trưởng hai con số trong 5 năm qua, khi người mua ngày càng có xu hướng tìm kiếm và đàm phán với nhà cung cấp trực tuyến.

Đáng chú ý, doanh nghiệp không nên nhìn châu Âu như một thị trường đồng nhất. Người mua đang điều chỉnh nguồn cung dựa trên chi phí, các hiệp định thương mại tự do và khoảng cách địa lý nhằm giảm rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam có lợi thế về năng lực sản xuất ở nhiều ngành hàng như nội thất, dệt may, giày dép, thủy sản, gạo và cà phê. Tuy nhiên, theo ông Nghi, “có năng lực sản xuất” chưa đồng nghĩa với việc người mua toàn cầu có thể tìm thấy và tin tưởng doanh nghiệp.

Khoảng cách giữa khả năng sản xuất và khả năng tiếp cận người mua vì vậy cần được thu hẹp bằng nền tảng số, thương mại điện tử và cách thức xây dựng thông tin phù hợp.

Dữ liệu Alibaba.com cho thấy, trong quý II/2026, nhu cầu tìm kiếm sản phẩm Việt Nam tăng tại nhiều thị trường ngoài các điểm đến truyền thống như Mỹ và châu Âu, trong đó có Brazil, Saudi Arabia, Ghana, Mexico và một số thị trường châu Phi.

Điều này cho thấy thương mại số không chỉ giúp doanh nghiệp mở rộng kênh bán hàng, mà còn tạo điều kiện để tìm kiếm, kiểm chứng nhu cầu và tiếp cận khách hàng ở những thị trường mà trước đây doanh nghiệp nhỏ khó tiếp cận trực tiếp.

Thực tế, tỷ lệ hàng hóa được cấp C/O ưu đãi theo EVFTA đã tăng từ 14,8% trong năm đầu thực thi lên 35,1% vào năm 2025, tương ứng kim ngạch xuất khẩu được hưởng ưu đãi khoảng 18,13 tỷ USD. Con số này cho thấy mức độ tận dụng ưu đãi đã cải thiện, nhưng vẫn còn dư địa để doanh nghiệp khai thác tốt hơn.

Như vậy, cơ hội tại châu Âu đang mở "cánh cửa" thị trường rất lớn, nhưng để biến “cơ hội vàng” thành giá trị xuất khẩu thực tế, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy “có sản phẩm để bán” sang chủ động nghiên cứu thị trường, đáp ứng tiêu chuẩn, bảo đảm xuất xứ và xây dựng hiện diện số.

Đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, thương mại điện tử có thể trở thành bước đệm để giảm chi phí tiếp cận thị trường, tìm kiếm đối tác và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế.