Bài 3: SOCAR - Từ công ty dầu khí quốc gia đến doanh nghiệp năng lượng tích hợp

Trong nhiều năm, các cuộc thảo luận về chuyển dịch năng lượng chủ yếu tập trung vào câu hỏi các quốc gia cần làm gì để đạt mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net Zero). Cùng với sự thay đổi của hệ thống năng lượng toàn cầu, một câu hỏi khác ngày càng trở nên cấp thiết: các doanh nghiệp dầu khí quốc gia cần chuyển đổi như thế nào để tiếp tục tạo ra giá trị và giữ vai trò quan trọng trong hệ thống năng lượng tương lai?

Đối với các quốc gia sản xuất năng lượng, đây không chỉ là câu chuyện giảm phát thải. Quá trình chuyển đổi của các doanh nghiệp dầu khí quốc gia còn gắn trực tiếp với an ninh năng lượng, tăng trưởng kinh tế, năng lực cạnh tranh và vị thế quốc gia. Khi thị trường, công nghệ và các tiêu chuẩn phát triển bền vững thay đổi, những doanh nghiệp này cũng phải tái định vị mô hình phát triển để vừa duy trì các hoạt động cốt lõi, vừa chuẩn bị những động lực tăng trưởng mới.

Trong bối cảnh đó, SOCAR (State Oil Company of the Republic of Azerbaijan) là một trường hợp tiêu biểu. Được thành lập năm 1992 và kế thừa nền tảng của ngành công nghiệp dầu khí Baku với lịch sử hơn 150 năm, SOCAR không chỉ là doanh nghiệp năng lượng lớn nhất Azerbaijan mà còn giữ vai trò nòng cốt trong việc thực hiện chiến lược năng lượng và đối ngoại của quốc gia. Doanh nghiệp hiện diện trên toàn bộ chuỗi giá trị, từ tìm kiếm – thăm dò, khai thác dầu khí, vận chuyển, chế biến, lọc hóa dầu, hóa dầu và thương mại quốc tế đến phát triển các lĩnh vực năng lượng carbon thấp.

Điểm đáng chú ý là SOCAR không lựa chọn giữa dầu khí và năng lượng tái tạo. Thay vào đó, doanh nghiệp đang từng bước chuyển đổi từ mô hình Công ty Dầu khí Quốc gia (National Oil Company – NOC) sang Doanh nghiệp Năng lượng Tích hợp (Integrated Energy Company). Trong mô hình này, dầu khí tiếp tục giữ vai trò nền tảng đối với an ninh năng lượng, nguồn thu và năng lực công nghiệp; còn điện, năng lượng tái tạo, hydrogen, CCUS và các giải pháp giảm phát thải trở thành những cấu phần mới trong chiến lược phát triển dài hạn.

Hành trình của SOCAR vì thế không chỉ phản ánh sự thay đổi trong chiến lược của một doanh nghiệp. Đó còn là một ví dụ về cách doanh nghiệp dầu khí quốc gia có thể thích ứng với quá trình chuyển dịch năng lượng mà không từ bỏ những lợi thế đã tạo nên sức mạnh của mình, đồng thời chuyển hóa các năng lực về công nghệ, hạ tầng, quản trị dự án và nguồn nhân lực thành nền tảng cho một mô hình phát triển mới.

SOCAR hiện diện trên toàn bộ chuỗi giá trị dầu khí – năng lượng và đang từng bước mở rộng từ mô hình Công ty Dầu khí Quốc gia sang Doanh nghiệp Năng lượng Tích hợp. Đồ họa: Tác giả tổng hợp.

SOCAR hôm nay là ai?

Nhắc đến Azerbaijan, khó có thể tách rời cái tên SOCAR (State Oil Company of the Republic of Azerbaijan). Tương tự Equinor đối với Na Uy hay Saudi Aramco đối với Saudi Arabia, SOCAR không chỉ là doanh nghiệp năng lượng lớn nhất đất nước mà còn giữ vai trò nòng cốt trong việc triển khai chiến lược năng lượng và đối ngoại của quốc gia. Với Azerbaijan, SOCAR vì thế không đơn thuần là một doanh nghiệp, mà còn là công cụ quan trọng để thực hiện các mục tiêu về phát triển kinh tế, bảo đảm an ninh năng lượng và nâng cao vị thế quốc gia.

Được thành lập năm 1992, sau khi Azerbaijan khôi phục nền độc lập, SOCAR kế thừa nền tảng của ngành công nghiệp dầu khí Baku với lịch sử hơn 150 năm. Từ một doanh nghiệp dầu khí quốc gia, SOCAR đã phát triển thành tập đoàn năng lượng hiện diện trên toàn bộ chuỗi giá trị, từ tìm kiếm – thăm dò, khai thác dầu khí, vận chuyển, chế biến, lọc hóa dầu, hóa dầu và kinh doanh khí đến thương mại quốc tế.

SOCAR tham gia phát triển hầu hết các tài sản năng lượng chiến lược của Azerbaijan, trong đó có các mỏ ngoài khơi Azeri–Chirag–Gunashli (ACG), Shah Deniz và Absheron. Doanh nghiệp đồng thời giữ vai trò quan trọng trong Hành lang Khí đốt phía Nam (Southern Gas Corridor) – hệ thống hạ tầng đưa khí thiên nhiên từ biển Caspi qua Gruzia và Thổ Nhĩ Kỳ tới thị trường châu Âu. Sau cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022, vai trò của hệ thống này càng được chú ý khi góp phần đa dạng hóa nguồn cung khí thiên nhiên cho Liên minh châu Âu.

Ở lĩnh vực hạ nguồn, SOCAR sở hữu Nhà máy lọc dầu Heydar Aliyev, các tổ hợp hóa dầu cùng hệ thống kho cảng, đường ống và phân phối nhiên liệu. Thông qua các công ty con, liên doanh và hoạt động đầu tư quốc tế, doanh nghiệp đã mở rộng hiện diện sang Thổ Nhĩ Kỳ, Gruzia, Romania, Thụy Sĩ, Ukraine và nhiều thị trường châu Âu, từng bước hình thành một mạng lưới kinh doanh năng lượng mang tính khu vực.

Với vai trò trung tâm của ngành dầu khí trong nền kinh tế Azerbaijan, chiến lược phát triển của SOCAR có ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn thu quốc gia, hoạt động xuất khẩu và an ninh năng lượng. Trong nhiều năm, dầu khí chiếm tỷ trọng rất lớn trong kim ngạch xuất khẩu và nguồn thu ngân sách của Azerbaijan, khiến SOCAR trở thành một trong những trụ cột quan trọng của tăng trưởng kinh tế và vị thế năng lượng quốc gia.

Chính vị thế đó cũng đặt SOCAR trước một thách thức đặc biệt. Doanh nghiệp vừa phải thích ứng với xu hướng chuyển dịch năng lượng, các tiêu chuẩn giảm phát thải và yêu cầu cạnh tranh mới, vừa phải duy trì hoạt động khai thác, bảo đảm nguồn thu cho nền kinh tế và tiếp tục thực hiện vai trò chiến lược trong an ninh năng lượng quốc gia.

Hành trình chuyển đổi của SOCAR vì thế không chỉ phản ánh sự thay đổi của một doanh nghiệp, mà còn cho thấy cách một doanh nghiệp dầu khí quốc gia tái định vị vai trò trong một hệ thống năng lượng đang chuyển dịch. Câu hỏi quan trọng không còn là SOCAR có chuyển đổi hay không, mà là những động lực nào đang thúc đẩy quá trình chuyển đổi ấy và doanh nghiệp sẽ lựa chọn con đường nào để tiếp tục tạo ra giá trị trong tương lai.

Vì sao SOCAR phải chuyển đổi?

Đối với một doanh nghiệp dầu khí quốc gia như SOCAR, chuyển dịch năng lượng không đơn thuần là theo đuổi xu hướng phát triển xanh, mà là yêu cầu tất yếu để duy trì năng lực cạnh tranh trong một hệ thống năng lượng toàn cầu đang thay đổi. Vì vậy, câu hỏi đặt ra không còn là có tham gia chuyển dịch năng lượng hay không, mà là làm thế nào để tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong hệ thống năng lượng của tương lai.

Quan sát quá trình phát triển của SOCAR cho thấy, quyết định chuyển đổi không xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất mà được thúc đẩy đồng thời bởi năm động lực lớn, từ sự thay đổi của thị trường, yêu cầu mới về phát triển bền vững đến chiến lược quốc gia và sự xuất hiện của các cơ hội tăng trưởng mới.

Thị trường xuất khẩu đang thay đổi

Động lực đầu tiên đến từ chính thị trường châu Âu – khách hàng lớn nhất của khí thiên nhiên Azerbaijan.

Sau cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022, Liên minh châu Âu (EU) xác định Azerbaijan là một trong những đối tác quan trọng trong chiến lược đa dạng hóa nguồn cung khí thiên nhiên ngoài Nga. Hai bên đặt mục tiêu nâng công suất cung cấp khí qua Hành lang Khí đốt phía Nam (Southern Gas Corridor) lên khoảng 20 tỷ m³ mỗi năm vào năm 2027.

Tuy nhiên, cùng với nhu cầu nhập khẩu khí thiên nhiên, EU vẫn kiên định lộ trình trung hòa carbon vào năm 2050. Điều đó đồng nghĩa các nhà cung cấp năng lượng trong tương lai sẽ không chỉ cạnh tranh về sản lượng hay giá bán, mà còn về cường độ phát thải carbon, phát thải methane, hiệu quả sử dụng năng lượng và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Nói cách khác, muốn duy trì thị trường xuất khẩu trong dài hạn, bản thân doanh nghiệp cũng phải chuyển đổi theo hướng phát thải carbon thấp hơn.

Tiêu chí đánh giá doanh nghiệp đang thay đổi

Nếu trước đây sức mạnh của một doanh nghiệp dầu khí chủ yếu được đánh giá qua quy mô trữ lượng, sản lượng khai thác và doanh thu, thì hiện nay các nhà đầu tư, tổ chức tài chính và đối tác quốc tế ngày càng quan tâm nhiều hơn đến hiệu quả giảm phát thải, phát thải methane, các tiêu chí ESG và lộ trình đạt phát thải ròng bằng "0" (Net Zero).

Những yếu tố này ngày càng trở thành điều kiện quan trọng trong huy động vốn, lựa chọn đối tác và triển khai các dự án năng lượng. Vì vậy, năng lực giảm phát thải không chỉ là trách nhiệm môi trường mà đang trở thành một lợi thế cạnh tranh mới của các doanh nghiệp năng lượng.

Công nghệ đang mở ra những cơ hội phát triển mới

Quá trình chuyển dịch năng lượng không chỉ thúc đẩy điện gió và điện mặt trời phát triển mà còn mở ra nhiều lĩnh vực mới như hydrogen, thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon (CCUS), điện gió ngoài khơi, lưu trữ năng lượng và số hóa hệ thống năng lượng.

Đối với SOCAR, đây không phải là những lĩnh vực hoàn toàn xa lạ. Hơn một thế kỷ phát triển ngành dầu khí đã giúp doanh nghiệp tích lũy kinh nghiệm về công trình ngoài khơi, quản lý các dự án quy mô lớn, vận hành hệ thống đường ống, logistics và chuỗi cung ứng.

Chính vì vậy, SOCAR không bắt đầu từ con số không mà mở rộng sang các lĩnh vực năng lượng mới trên nền tảng những năng lực đã được tích lũy trong ngành dầu khí. Đây cũng là lợi thế mà không nhiều doanh nghiệp ngoài ngành có được.

Chiến lược quốc gia đang thay đổi

Quá trình chuyển đổi của SOCAR gắn chặt với định hướng phát triển mới của Azerbaijan.

Nếu trước đây trọng tâm là khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên dầu khí, thì hiện nay Azerbaijan hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm năng lượng của khu vực Caspi, trong đó dầu khí, khí thiên nhiên, năng lượng tái tạo và các công nghệ carbon thấp được phát triển trong cùng một chiến lược thống nhất.

Việc đăng cai COP29, thúc đẩy các Green Energy Corridorsvà triển khai các chương trình năng lượng carbon thấp phản ánh định hướng này. Trong chiến lược mới, SOCAR tiếp tục được xác định là doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm, không chỉ trong bảo đảm an ninh năng lượng mà còn trong quá trình triển khai các lĩnh vực năng lượng mới.

Doanh nghiệp cần những động lực tăng trưởng mới

Trong dài hạn, giá trị của các doanh nghiệp năng lượng sẽ không còn được quyết định chủ yếu bởi quy mô trữ lượng hay sản lượng khai thác, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng cung cấp danh mục năng lượng đa dạng và các giải pháp năng lượng tích hợp.

Xu hướng này đang diễn ra ở hầu hết các tập đoàn năng lượng lớn trên thế giới, khi mô hình kinh doanh từng bước chuyển từ khai thác và bán hydrocarbon sang cung cấp khí thiên nhiên, LNG, điện, năng lượng tái tạo, hydrogen và các giải pháp giảm phát thải.

SOCAR cũng đang đi theo xu hướng đó. Mục tiêu không phải là thay thế ngành dầu khí, mà là mở rộng giá trị của doanh nghiệp trên nền tảng những năng lực đã được tích lũy trong hơn một thế kỷ phát triển.

Từ những động lực đến một lựa chọn chiến lược

Năm động lực trên đã dẫn đến một thay đổi mang tính chiến lược trong định hướng phát triển của SOCAR.

Đối với doanh nghiệp này, dầu khí và khí thiên nhiên vẫn là nền tảng tạo dòng tiền, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và cung cấp nguồn lực tài chính cho đầu tư. Trên nền tảng đó, SOCAR từng bước mở rộng sang điện, năng lượng tái tạo, hydrogen, CCUS và các giải pháp giảm phát thải, hướng tới mô hình Doanh nghiệp Năng lượng Tích hợp Phát thải Carbon Thấp (Integrated Low-Carbon Energy Company).

Theo lộ trình đã công bố, SOCAR đặt mục tiêu giảm 30% cường độ phát thải và 20% tổng lượng phát thải khí nhà kính vào năm 2035, đồng thời hướng tới phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050.

Điều đáng chú ý hơn cả không nằm ở các chỉ tiêu định lượng, mà ở sự thay đổi trong tư duy phát triển. Nếu trước đây mục tiêu chủ yếu là tối đa hóa giá trị từ dầu khí, thì ngày nay SOCAR hướng tới tối đa hóa giá trị của toàn bộ hệ thống năng lượng. Trong mô hình đó, dầu khí, khí thiên nhiên, điện, hydrogen, CCUS và các nguồn năng lượng carbon thấp không thay thế lẫn nhau, mà được phát triển theo hướng bổ trợ trong cùng một hệ sinh thái năng lượng.

Thực chất, SOCAR không chuyển đổi vì dầu khí đã hết vai trò, mà chuyển đổi để dầu khí tiếp tục giữ vai trò trong một hệ thống năng lượng đang thay đổi. Mục tiêu của doanh nghiệp không phải trở thành một công ty năng lượng tái tạo, mà là một doanh nghiệp năng lượng tích hợp, có khả năng cung cấp nhiều loại hình năng lượng và tạo ra giá trị trong bối cảnh phát triển mới. Đây cũng là xu hướng đang định hình chiến lược của nhiều tập đoàn năng lượng hàng đầu thế giới.

SOCAR đang chuyển đổi như thế nào?

Nếu nhiều doanh nghiệp năng lượng trên thế giới lựa chọn chuyển đổi theo từng lĩnh vực hoặc từng giai đoạn, thì SOCAR lại theo đuổi một cách tiếp cận toàn diện hơn: chuyển đổi trên toàn bộ chuỗi giá trị năng lượng. Điều đáng chú ý là quá trình này không bắt đầu bằng việc thu hẹp hoạt động dầu khí để mở rộng năng lượng tái tạo, mà bằng việc nâng cao giá trị của chính ngành dầu khí, đồng thời từng bước mở rộng sang các lĩnh vực năng lượng mới trên nền tảng những năng lực đã được tích lũy. Đó cũng là điểm khác biệt trong cách tiếp cận chuyển dịch năng lượng của SOCAR.

Dầu khí vẫn là nền tảng phát triển

Trụ cột đầu tiên trong chiến lược của SOCAR là tiếp tục duy trì và phát triển các hoạt động dầu khí cốt lõi. Các mỏ chiến lược như Azeri–Chirag–Gunashli (ACG), Shah Deniz và Absheron tiếp tục được đầu tư nhằm bảo đảm sản lượng khai thác, đáp ứng nhu cầu trong nước và duy trì nguồn cung khí thiên nhiên cho châu Âu thông qua Hành lang Khí đốt phía Nam.

Đối với SOCAR, dầu khí không chỉ là lĩnh vực kinh doanh truyền thống mà còn là nền tảng của an ninh năng lượng quốc gia, nguồn thu chủ lực của nền kinh tế và dòng tiền cho đầu tư. Vì vậy, thay vì thu hẹp ngành dầu khí, doanh nghiệp lựa chọn nâng cao hiệu quả khai thác, tối ưu hóa vận hành và từng bước giảm cường độ phát thải trong toàn bộ chuỗi giá trị. Chính nguồn lực được tạo ra từ dầu khí cũng là cơ sở để SOCAR đầu tư cho các lĩnh vực năng lượng mới trong dài hạn.

Chuyển đổi từ bên trong ngành dầu khí

SOCAR không bắt đầu quá trình chuyển dịch bằng việc phát triển điện gió hay điện mặt trời, mà bằng việc giảm phát thải ngay trong chính hoạt động dầu khí.

Doanh nghiệp triển khai đồng thời các chương trình giảm phát thải methane, điện khí hóa hoạt động khai thác, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, ứng dụng công nghệ số trong vận hành và phát triển các dự án thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon (CCUS). Mục tiêu không chỉ là giảm tổng lượng phát thải mà còn giảm cường độ phát thải trên mỗi đơn vị sản phẩm.

Điều đáng chú ý là SOCAR không coi giảm phát thải đơn thuần là yêu cầu về môi trường, mà là một phần trong chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh. Cách tiếp cận này phản ánh xu hướng chung của nhiều doanh nghiệp năng lượng hàng đầu thế giới, khi phát thải carbon ngày càng trở thành một tiêu chí cạnh tranh quan trọng bên cạnh sản lượng, chi phí và hiệu quả vận hành.

Mở rộng sang các lĩnh vực năng lượng mới

Song song với quá trình hiện đại hóa ngành dầu khí, SOCAR từng bước mở rộng danh mục đầu tư sang các lĩnh vực năng lượng carbon thấp thông qua SOCAR Green – đơn vị chuyên trách phát triển năng lượng tái tạo và các công nghệ mới.

Điểm đáng chú ý là SOCAR Green không hoạt động như một doanh nghiệp độc lập, mà kế thừa trực tiếp năng lực kỹ thuật, quản trị dự án, tài chính, chuỗi cung ứng và nguồn nhân lực của toàn hệ thống SOCAR. Nhờ đó, các dự án điện gió ngoài khơi, điện mặt trời, hydrogen và các giải pháp giảm phát thải được triển khai trên nền tảng hơn 150 năm kinh nghiệm của ngành dầu khí Azerbaijan.

Một trong những hướng phát triển quan trọng là xây dựng các Green Energy Corridors và phát triển Green Energy Zone tại Karabakh và East Zangezur, kết hợp phát triển năng lượng tái tạo với tái thiết hạ tầng và phục hồi kinh tế sau xung đột.

Tuy nhiên, trọng tâm của SOCAR không nằm ở việc phát triển riêng lẻ từng dự án điện gió hay điện mặt trời, mà ở việc từng bước hình thành một hệ sinh thái năng lượng, trong đó dầu khí, khí thiên nhiên và các nguồn năng lượng carbon thấp bổ trợ cho nhau trong cùng một chiến lược phát triển.

Chuyển đổi mô hình doanh nghiệp

Quan trọng hơn các dự án cụ thể là sự thay đổi trong mô hình phát triển của SOCAR.

Nếu trước đây SOCAR được biết đến chủ yếu với vai trò Công ty Dầu khí Quốc gia (National Oil Company – NOC), thì hiện nay doanh nghiệp đang từng bước chuyển mình thành Doanh nghiệp Năng lượng Tích hợp Phát thải Carbon Thấp (Integrated Low-Carbon Energy Company).

Sự thay đổi này không chỉ thể hiện ở việc mở rộng danh mục đầu tư mà còn ở cách doanh nghiệp tạo ra giá trị. Nếu trước đây giá trị chủ yếu đến từ khai thác và kinh doanh hydrocarbon, thì hiện nay SOCAR hướng tới cung cấp đồng thời nhiều loại hình năng lượng và các giải pháp năng lượng trong cùng một hệ sinh thái, đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường.

Chuyển đổi, không phải thay thế

Nhìn tổng thể, chiến lược của SOCAR phản ánh một tư duy đang ngày càng phổ biến trong ngành năng lượng thế giới: chuyển đổi chứ không phải thay thế.

Doanh nghiệp không xem dầu khí và năng lượng tái tạo là hai lĩnh vực đối lập. Thay vào đó, SOCAR phát huy những năng lực đã được tích lũy trong hơn 150 năm phát triển ngành dầu khí – từ công trình ngoài khơi, hệ thống đường ống, logistics, quản trị dự án đến đội ngũ kỹ thuật – để từng bước mở rộng sang các lĩnh vực năng lượng mới và xây dựng mô hình doanh nghiệp năng lượng tích hợp.

Kinh nghiệm của SOCAR cho thấy, chuyển dịch năng lượng không làm giảm vai trò của doanh nghiệp dầu khí quốc gia. Ngược lại, nếu được dẫn dắt bằng một chiến lược phù hợp, quá trình này có thể trở thành cơ hội để phát huy những lợi thế sẵn có, tạo dựng động lực tăng trưởng mới và tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong hệ thống năng lượng của tương lai. Chính cách tiếp cận đó cũng mang lại nhiều gợi mở đối với Petrovietnam.

Lộ trình chuyển đổi của SOCAR từ Công ty Dầu khí Quốc gia (National Oil Company – NOC) sang Doanh nghiệp Năng lượng Tích hợp Phát thải Carbon Thấp (Integrated Low-Carbon Energy Company). Đồ họa: Tác giả tổng hợp từ tài liệu SOCAR và Baku Summer Energy School 2026.

Gợi mở từ kinh nghiệm SOCAR đối với Petrovietnam

Hành trình chuyển đổi của SOCAR cho thấy, chuyển dịch năng lượng không chỉ là câu chuyện đầu tư vào điện gió, điện mặt trời hay các công nghệ carbon thấp, mà trước hết là quá trình tái định vị vai trò của doanh nghiệp năng lượng quốc gia trong một hệ thống năng lượng đang thay đổi. Điều quan trọng không phải doanh nghiệp sản xuất loại năng lượng nào, mà là khả năng cung cấp các giải pháp năng lượng an toàn, hiệu quả, có sức cạnh tranh và từng bước giảm phát thải.

Ở góc độ đó, kinh nghiệm của SOCAR mang lại nhiều gợi mở đối với Petrovietnam.

Sau hơn nửa thế kỷ phát triển, Petrovietnam đã hình thành một chuỗi giá trị tương đối hoàn chỉnh, từ tìm kiếm - thăm dò - khai thác dầu khí, thu gom và vận chuyển khí, chế biến, lọc hóa dầu, sản xuất điện, dịch vụ kỹ thuật dầu khí đến nghiên cứu khoa học và đào tạo nguồn nhân lực. Cùng với hệ thống hạ tầng năng lượng quy mô lớn, kinh nghiệm phát triển công trình ngoài khơi, quản trị các dự án phức tạp và đội ngũ kỹ sư giàu kinh nghiệm. Đó cũng là nền tảng để Petrovietnam từng bước mở rộng sang các lĩnh vực năng lượng mới.

Thực tiễn từ SOCAR cũng như nhiều doanh nghiệp năng lượng quốc gia trên thế giới cho thấy, chính những năng lực được hình thành từ ngành dầu khí lại trở thành lợi thế cạnh tranh trong quá trình chuyển dịch năng lượng. Điện gió ngoài khơi, CCUS, hydrogen, LNG hay các trung tâm năng lượng tích hợp đều đòi hỏi hạ tầng, kinh nghiệm công trình biển, hiểu biết về địa chất, năng lực quản trị và logistics quy mô lớn - những lĩnh vực mà Petrovietnam đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm.

Trong bối cảnh Việt Nam triển khai Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, Chiến lược phát triển ngành dầu khí và định hướng xây dựng Petrovietnam trở thành Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam, vai trò của Tập đoàn cũng đang được mở rộng, từ bảo đảm nguồn cung dầu khí sang tham gia sâu hơn vào toàn bộ chuỗi giá trị năng lượng, bao gồm khí thiên nhiên, LNG, điện, điện gió ngoài khơi, hydrogen, CCUS và các giải pháp giảm phát thải carbon.

Điều đáng tham khảo nhất từ SOCAR không nằm ở quy mô các dự án năng lượng tái tạo hay các mục tiêu giảm phát thải, mà ở tư duy chuyển đổi. Doanh nghiệp không bắt đầu bằng việc từ bỏ ngành dầu khí, mà bằng việc phát huy những năng lực cốt lõi đã được tích lũy để tạo ra giá trị trong hệ thống năng lượng của tương lai.

Đối với Petrovietnam, đây cũng là gợi mở quan trọng. Chuyển dịch năng lượng không nhất thiết làm giảm vai trò của doanh nghiệp dầu khí quốc gia; ngược lại, nếu được chuẩn bị đúng hướng, đây có thể trở thành cơ hội để phát huy những nền tảng đã được xây dựng trong hơn nửa thế kỷ, mở rộng không gian phát triển và từng bước khẳng định vị thế của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam trong hệ thống năng lượng tương lai.

Chuyển đổi tư duy - Định hình tương lai

Sự phát triển của ngành năng lượng trong hơn một thế kỷ qua cho thấy, mỗi giai đoạn chuyển đổi không chỉ làm thay đổi cơ cấu nguồn năng lượng mà còn làm thay đổi mô hình phát triển của các doanh nghiệp năng lượng. Nếu trước đây lợi thế cạnh tranh chủ yếu được quyết định bởi quy mô tài nguyên và sản lượng khai thác, thì ngày nay năng lực đổi mới, khả năng tích hợp nhiều loại hình năng lượng và mức độ thích ứng với yêu cầu giảm phát thải đang trở thành những yếu tố quyết định giá trị của doanh nghiệp.

Hành trình của SOCAR cho thấy chuyển dịch năng lượng không đồng nghĩa với việc từ bỏ dầu khí. Ngược lại, doanh nghiệp lựa chọn phát huy những năng lực đã được tích lũy trong hơn 150 năm phát triển ngành dầu khí để mở rộng sang các lĩnh vực năng lượng mới, từng bước chuyển mình từ một Công ty Dầu khí Quốc gia thành một Doanh nghiệp Năng lượng Tích hợp. Đây cũng là xu hướng đang được nhiều doanh nghiệp năng lượng lớn trên thế giới theo đuổi.

Đối với Petrovietnam, bài học quan trọng nhất không nằm ở quy mô đầu tư hay mô hình tổ chức của SOCAR, mà ở tư duy phát triển. Trong kỷ nguyên chuyển dịch năng lượng, lợi thế cạnh tranh sẽ không còn chỉ được quyết định bởi tài nguyên hay sản lượng khai thác, mà bởi khả năng chuyển hóa những nền tảng đã được tích lũy thành động lực tăng trưởng mới. Đó cũng là con đường để Petrovietnam tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và từng bước khẳng định vị thế của một Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia.