Báo động nghiêm trọng an ninh tàu thuyền ở Eo biển Hormuz

Căng thẳng ở Eo biển Hormuz đang leo thang khi số lượng tàu thuyền bị tấn công ngày càng tăng và Mỹ có động thái đối phó việc nước này cho là Iran rải thủy lôi ở eo biển. Điều này làm dấy lên lo ngại về sự gián đoạn hơn nữa đối với hoạt động vận tải biển và dòng chảy năng lượng toàn cầu, khi Eo biển Hormuz là nơi vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng của thế giới.

An ninh tàu thuyền bị đe dọa

Người đứng đầu công ty cảng biển Iraq nói với đài CNN vào ngày 12-3 rằng họ đã cứu được 38 thành viên thủy thủ đoàn của hai tàu chở dầu nước ngoài bị cháy rụi ở Vịnh Ba Tư sau khi bị tấn công trong vùng biển thuộc chủ quyền của Iraq. Hai tàu bốc cháy là tàu Zefyros mang cờ Đảo quốc Malta và tàu Safesea Vishnu mang cờ Quần đảo Marshall. Hãng tin Reuters đưa tin rằng cuộc điều tra ban đầu của các quan chức an ninh Iraq cho thấy các tàu Iran chở đầy chất nổ đã tấn công hai tàu chở dầu.

Khói bốc lên từ tàu chở hàng rời Mayuree Naree của Thái Lan gần Eo biển Hormuz sau vụ tấn công ngày 11-3. Ảnh: AFP

Một ngày trước đó, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) thông báo đã tiến hành các cuộc tấn công vào hai tàu thương mại ở Eo biển Hormuz. “Tàu Express Rome thuộc sở hữu của Israel, mang cờ Liberia, và tàu container Mayuree Naree [mang cờ Thái Lan], đã bị trúng đạn pháo của Iran và dừng lại sau khi phớt lờ cảnh báo của lực lượng hải quân IRGC” - hãng thông tấn ISNA của Iran đăng tải tuyên bố của IRGC.

Cũng trong ngày 11-3, tàu container One Majesty mang cờ Nhật bị hư hại nhẹ sau khi bị trúng vật thể lạ cách TP cảng Ras Al Khaimah của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) 25 hải lý về phía tây bắc. Thân tàu chở hàng rời Star Gwyneth mang cờ Quần đảo Marshall bị hư hại sau khi bị trúng vật thể lạ cách Dubai 50 hải lý về phía tây bắc, theo công ty quản lý rủi ro hàng hải Vanguard.

Kể từ khi Mỹ và Israel cùng nhau tấn công Iran vào ngày 28-2, ít nhất 14 tàu thuyền đã bị tấn công ở khu vực Eo biển Hormuz.

Theo hãng tin ABC News, việc gia tăng hoạt động quân sự ở Eo biển Hormuz diễn ra chỉ 3 ngày sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo Iran rằng nếu nước này cố gắng ngăn chặn dòng chảy dầu mỏ trong Eo biển Hormuz, Tehran sẽ phải hứng chịu phản ứng quân sự từ Washington “mạnh gấp 20 lần” so với những gì Iran từng trải qua trước đây.

Tình hình leo thang hơn sau khi truyền thông Mỹ đưa tin Iran có thể đang chuẩn bị triển khai thủy lôi trong khu vực, dẫn đến việc Washington nhắm mục tiêu vào các tàu nghi ngờ rải thủy lôi. Ông Trump cho biết Mỹ đã tấn công 28 tàu của Iran được cho là có liên quan việc rải thủy lôi gần Eo biển Hormuz.

Thế nhưng ngay cả khi thủy lôi không bao giờ được triển khai, chỉ riêng mối đe dọa cũng đủ để khiến các tàu thuyền tránh xa tuyến đường thủy này. “Việc eo biển có bị gài thủy lôi hay không hầu như không quan trọng. Iran không cần phải tấn công tàu thuyền mỗi ngày để ngăn chặn hoạt động vận chuyển. Tất cả những gì họ cần làm là chứng tỏ họ có thể làm được và họ đã làm được” - ông Matthew Wright, nhà phân tích vận tải hàng hóa chính tại công ty dữ liệu Kpler, nhận định.

Một phát ngôn viên quân sự Iran ngày 11-3 cũng cảnh báo rằng Tehran sẽ không cho phép bất kỳ lít dầu nào rời Trung Đông qua Eo biển Hormuz nếu chúng mang lại lợi ích cho Mỹ, Israel và các đồng minh. “Các ông không thể cố ép giá dầu và năng lượng xuống. Hãy chuẩn bị cho [kịch bản] giá dầu lên mức 200 USD/thùng đi” - vị phát ngôn viên nhấn mạnh.

Thế khó của tàu thuyền và hành động từ các nước

Trong khi đó, các thuyền trưởng và chủ tàu cũng phải đối mặt một mạng lưới phức tạp gồm các vấn đề pháp lý, bảo hiểm và môi giới, khiến họ gần như không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chờ đợi cho đến khi cuộc khủng hoảng lắng xuống. Bà Claire Jungman - Giám đốc rủi ro và tình báo hàng hải tại công ty dữ liệu Vortexa (Anh) - nói rằng khi chiến tranh nổ ra, nhiều công ty bảo hiểm kích hoạt các điều khoản hủy bỏ rủi ro chiến tranh tiêu chuẩn, cho phép rút lại phạm vi bảo hiểm trong thời gian ngắn khi một khu vực trở thành vùng xung đột đang diễn ra. Điều này đồng nghĩa việc tàu không thể ra khơi.

Ngay cả khi chủ tàu bật đèn xanh cho tuyến đường và mua được bảo hiểm, các thủy thủ đoàn “có quyền từ chối đi vào vùng chiến sự”, thuyền trưởng Pradeep Chawla, một thủy thủ kỳ cựu và chuyên gia về an toàn hàng hải tại Hong Kong (Trung Quốc), nhận định.

Vị trí Eo biển Hormuz trên bản đồ. Ảnh: Sara Wise/Axios

Trong bối cảnh đó, Saudi Arabia cho biết đã chuyển hướng thương mại hàng hải sang các cảng phía tây của nước này ở Biển Đỏ để tránh Eo biển Hormuz. Trước đó, các tàu đi đến và rời đi từ các cảng phía đông của nước này, đối diện với Vịnh Ba Tư, cần phải đi qua eo biển này. Sáng kiến mới của Saudi Arabia sẽ đảm bảo thương mại được thực hiện thông qua các cảng Biển Đỏ và bổ sung các tuyến đường hậu cần để tiếp nhận container và hàng hóa được chuyển hướng từ các cảng dọc theo Vịnh Ba Tư.

Các đại diện của nhóm G7 đã họp trực tuyến vào ngày 11-3 để xem xét “khả năng hộ tống tàu khi điều kiện an ninh cho phép” nhưng nhấn mạnh rằng bất kỳ nỗ lực nào cũng sẽ “đi kèm với các cuộc thảo luận với các công ty vận tải biển, các hãng vận chuyển và các công ty bảo hiểm”.

Cả Mỹ và Pháp đều đề xuất việc hộ tống các tàu thuyền qua Eo biển Hormuz. Ba nhà lãnh đạo của Ý, Anh và Đức cũng nhất trí hợp tác về các phương án bảo vệ hoạt động vận tải thương mại ở Eo biển Hormuz trước các mối đe dọa từ Iran. Thế nhưng việc hộ tống đối với “mọi tàu thương mại di chuyển qua eo biển sẽ đòi hỏi một lực lượng hải quân rất lớn và liên tục”, bà Jungman nhận định, thêm rằng họ sẽ không tránh khỏi thủy lôi và máy bay không người lái.

Trong khi đó, Bộ Dầu mỏ Iraq cho biết việc nhắm mục tiêu vào các tàu chở dầu ở Vịnh Ba Tư là “một dấu hiệu đáng lo ngại về sự leo thang căng thẳng” và kêu gọi bảo vệ các tuyến đường hàng hải quan trọng. “Các sự cố liên quan tàu chở dầu trên các tuyến đường hàng hải là một dấu hiệu đáng lo ngại về sự leo thang căng thẳng trong một khu vực quan trọng đối với nền kinh tế toàn cầu và nguồn cung năng lượng. An ninh và an toàn hàng hải trên các tuyến đường hàng hải quốc tế và các tuyến cung cấp năng lượng phải được đảm bảo không bị ảnh hưởng bởi các xung đột và cạnh tranh khu vực” - Bộ Dầu mỏ Iraq nhấn mạnh.

THẾ VINH