Bảo tàng và những bài học ngoài trang sách

Giáo viên hướng dẫn, giảng giải cho học sinh những kiến thức lịch sử - văn hóa gắn với các không gian trưng bày hiện vật.

Thành lập năm 1960, tiền thân là Bảo tàng Việt Bắc, trải qua 65 năm xây dựng và trưởng thành, Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam được ví như “ngôi nhà chung” của cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam. Từ những ngày đầu với cơ sở vật chất còn nhiều khó khăn, kho hiện vật chỉ có gần 4.000 tài liệu, đến nay Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam đang lưu giữ trên 50.000 tài liệu, hiện vật quý, phản ánh sinh động đời sống vật chất, tinh thần và sức sáng tạo của các dân tộc qua nhiều thời kỳ.

Tuy nhiên, thực tiễn đặt ra là nếu di sản chỉ dừng lại ở trưng bày tĩnh, khoảng cách giữa bảo tàng và công chúng trẻ sẽ ngày càng xa. Nhận thức rõ điều đó, Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam đã lựa chọn hướng đi chủ động hơn: đưa di sản bước ra khỏi không gian yên tĩnh của phòng trưng bày, tiếp cận công chúng bằng những hình thức gần gũi, sinh động, phù hợp với tâm lý lứa tuổi. Từ cách tổ chức không gian, thuyết minh, kể chuyện đến các hoạt động trải nghiệm, tất cả đều hướng tới mục tiêu giúp người xem, đặc biệt là học sinh, đồng hành cùng văn hóa, thay vì chỉ quan sát.

Trong dòng người tham quan, hình ảnh học sinh chăm chú dừng lại trước những bộ trang phục rực rỡ sắc màu, những mô hình nhà sàn, nhà rông hay không gian lễ hội truyền thống... không còn xa lạ. Ở đây, lịch sử và văn hóa không còn là những khái niệm trừu tượng trong sách giáo khoa, mà hiện lên bằng hình khối, màu sắc, câu chuyện cụ thể. Cũng từ đó, việc học trở nên nhẹ nhàng, tự nhiên hơn.

Vượt gần 100km, gần 300 học sinh khối 4 và khối 5 Trường Tiểu học Phùng Chí Kiên (phường Bắc Kạn), đã có một chuyến đi trải nghiệm ý nghĩa tại Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam. Không cần kể lại hành trình tham quan, điều dễ nhận thấy là không gian trưng bày tại đây trở thành nơi “học mà chơi, chơi mà học”, giúp kiến thức lịch sử - văn hóa được các em học sinh tiếp nhận bằng sự tò mò, hứng thú. Theo cô giáo Trịnh Thị Thu Lan, Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Phùng Chí Kiên, hoạt động trải nghiệm là nội dung quan trọng trong chương trình giáo dục phổ thông, góp phần giúp học sinh phát triển năng lực, rèn kỹ năng sống, đồng thời giáo dục truyền thống yêu quê hương, đất nước một cách trực quan, hiệu quả.

Trong Lễ kỷ niệm 65 năm thành lập Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam (19/12/1960-19/12/2025), bà Tô Thị Thu Trang, Giám đốc Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam, chia sẻ: Chúng tôi xác định bảo tàng không chỉ là nơi lưu giữ hiện vật, mà phải trở thành không gian giáo dục mở, nơi di sản được kể bằng câu chuyện, bằng trải nghiệm. Khi học sinh được tiếp cận, được hiểu và hình thành tình yêu với văn hóa dân tộc từ sớm, giá trị di sản mới thực sự được trao truyền bền vững. Đó cũng là cách để bảo tàng đồng hành cùng nhà trường và xã hội trong giáo dục thế hệ trẻ.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số mạnh mẽ, yêu cầu đổi mới đặt ra với các thiết chế văn hóa ngày càng rõ ràng. Với phương châm “Đổi mới - Sáng tạo - Kết nối”, Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam đang nỗ lực đa dạng hóa hoạt động trải nghiệm, tăng cường phối hợp với nhà trường, từng bước ứng dụng công nghệ để di sản tiếp cận công chúng theo những cách phù hợp hơn với thời đại. Từ những cách làm cụ thể, Bảo tàng Văn hóa các dân tộc Việt Nam đang từng bước khẳng định vai trò là cầu nối giữa di sản và đời sống học đường, để văn hóa được lưu giữ, phát triển và trao truyền một cách tự nhiên, lâu dài.

Bích Phượng