Bảo tồn văn hóa Mường gắn với phát triển du lịch

Người dân thôn Đăng Thượng gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống.

Xã hiện có khoảng 80% người dân tộc Mường. Bản sắc văn hóa Mường hiện diện rõ nét trong nếp sống hằng ngày, từ nếp nhà sàn, trang phục truyền thống đến những món ăn hay tiếng cồng chiêng vang vọng núi rừng, những điệu hát ru, hát xường, sắc bùa rộn ràng ngày hội. Những giá trị văn hóa ấy không chỉ nuôi dưỡng tâm hồn, mà còn là tài nguyên quý giá để địa phương phát triển du lịch cộng đồng.

Về thăm thôn Đăng Thượng - nơi có tới 99% đồng bào dân tộc Mường sinh sống, chúng ta sẽ cảm nhận rõ nét hơn sự hiện hữu của văn hóa trong từng nếp nhà, từng sinh hoạt đời thường. Con đường dẫn vào thôn uốn lượn theo triền núi, hai bên là những nếp nhà sàn còn giữ được dáng dấp truyền thống. Hiện nay, trong thôn có 95% hộ dân còn giữ và sống trong nếp nhà sàn truyền thống. Kết quả này cho thấy sự vào cuộc tích cực của chính quyền địa phương và người dân trong việc bảo tồn nhà sàn truyền thống.

Dưới những mái nhà sàn, đời sống của người dân tộc Mường vẫn được duy trì theo những nếp xưa, từ cách tổ chức không gian đến lối sinh hoạt gia đình. Không gian ấy không chỉ để ở, mà còn là nơi diễn ra mọi hoạt động lao động và sinh hoạt văn hóa. Góc nhà là nơi đan lát, dệt thổ cẩm, còn trong sân bếp lửa luôn đỏ than, gắn kết các thế hệ trong những câu chuyện đời thường. Khi vào dịp lễ, tết, không khí bản làng thêm rộn ràng bởi tiếng cồng chiêng ngân vang, hòa cùng những làn điệu hát xường mộc mạc, tạo nên nhịp sống văn hóa đặc trưng, bền bỉ theo thời gian.

Ông Nguyễn Tài Năng ở thôn Đăng Thượng chia sẻ: “Đối với người dân tộc Mường, nhà sàn không chỉ là nơi ở mà còn là biểu tượng của nếp sống và văn hóa. Giữ nhà sàn là giữ lấy cái gốc của người Mường. Do đó, bà con luôn ý thức, trách nhiệm trong việc gìn giữ nhà sàn”.

Không chỉ lưu giữ nhiều giá trị văn hóa đậm bản sắc dân tộc Mường, thôn Đăng Thượng còn được thiên nhiên ưu ái ban tặng cảnh quan độc đáo, tạo nền tảng để phát triển du lịch cộng đồng. Nằm không xa khu dân cư, Thác Mây mang vẻ đẹp nguyên sơ đã trở thành điểm đến thu hút du khách trong và ngoài tỉnh đến khám phá, trải nghiệm. Từ trung tâm thôn, theo lối mòn men theo sườn núi, thác dần hiện ra với chín tầng nước nối tiếp, trắng xóa giữa đại ngàn, vẽ nên một bức tranh thiên nhiên vừa hùng vĩ, vừa nên thơ.

Vào mùa cao điểm, từ khoảng tháng 4 đến tháng 10, lượng khách tìm về Thác Mây khá đông, với khoảng 2.000 lượt người mỗi năm. Không chỉ dừng lại ở tham quan, nhiều du khách còn muốn trải nghiệm đời sống bản địa, thưởng thức ẩm thực, tìm hiểu văn hóa Mường. Nắm bắt xu hướng đó, một số hộ dân trong thôn đã bắt đầu tham gia vào các hoạt động du lịch cộng đồng.

Là một trong những hộ sớm “bén duyên” với hướng đi này từ năm 2024, chị Bùi Thị Thao cho biết: “Tôi đi nhiều nơi thấy họ làm du lịch cộng đồng hiệu quả nên khi thấy khách đến Thác Mây ngày một đông và có nhu cầu trải nghiệm văn hóa bản địa, gia đình quyết định về làm thử. Gia đình nấu ăn và để khách trải nghiệm sinh hoạt cùng gia đình, nhiều khách rất thích, nên tôi sẽ tiếp tục đầu tư mở rộng thêm dịch vụ để phục vụ du khách tốt hơn”.

Ở quy mô bài bản hơn, mô hình của anh Lê Văn Chiến đã cho thấy hướng phát triển rõ nét của du lịch cộng đồng tại địa phương. Bắt đầu triển khai từ năm 2022, đến nay khu homestay Thác Mây của gia đình anh đã được đầu tư trên diện tích khoảng 5.000m2, với 14 căn bungalow, 2 nhà sàn cộng đồng, 1 nhà sàn nhà hàng, bể bơi, sân pickleball, khu vui chơi trẻ em. Khu homestay có thể phục vụ cho khoảng 200 khách du lịch.

Chia sẻ về quá trình làm du lịch, anh Lê Văn Chiến cho biết: “Tôi xác định không chỉ làm dịch vụ lưu trú đơn thuần mà phải tạo trải nghiệm cho khách. Do đó, tôi đã kết hợp với câu lạc bộ văn hóa - văn nghệ dân gian của người bản địa để tổ chức biểu diễn cồng chiêng, hát xường, nhảy sạp để du khách hiểu hơn về văn hóa của người dân tộc Mường. Thời gian tới, tôi sẽ tiếp tục đầu tư thêm các hạng mục để giữ chân khách lâu hơn”.

Khu vực vào Thác Mây và trong thôn đã có nhiều hộ tham gia kinh doanh du lịch, song phần lớn là quy mô nhỏ lẻ. Tuy nhiên những mô hình này cho thấy hướng phát triển kinh tế gắn với bảo tồn văn hóa đang dần hình thành.

Để hiện thực hóa mục tiêu bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch, xã đã khuyến khích các hộ liên kết, hình thành tổ nhóm làm du lịch để nâng cao chất lượng dịch vụ; đầu tư nâng cấp tuyến đường vào Thác Mây với chiều rộng tới 5,5m. Đồng thời, xã sẽ phối hợp với các ngành chức năng tháo gỡ vướng mắc về đất đai, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất để người dân yên tâm đầu tư lâu dài.

Phó Chủ tịch UBND xã Thạch Quảng Tống Văn Vang cho biết: “Xã xác định phát triển du lịch cộng đồng phải gắn với bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của đồng bào dân tộc Mường. Xã sẽ từng bước hoàn thiện hạ tầng, tháo gỡ khó khăn, đồng thời định hướng, hỗ trợ người dân nâng cao chất lượng dịch vụ, xây dựng các sản phẩm du lịch đặc trưng. Mục tiêu là phát triển du lịch theo hướng bền vững, để vừa nâng cao đời sống Nhân dân, vừa gìn giữ lâu dài các giá trị văn hóa truyền thống của địa phương”.

Bài và ảnh: Thùy Linh