Bảo vệ Voọc mông trắng mở hướng phát triển văn hóa - du lịch từ di sản thiên nhiên

Bước đi có ý nghĩa quan trọng về quản lý nhà nước và thực thi pháp luật

Trong bức tranh đa dạng sinh học của Việt Nam, Voọc mông trắng là một trong những loài linh trưởng có giá trị đặc biệt. Đây là loài đặc hữu của Việt Nam, được xếp vào nhóm cực kỳ nguy cấp trong Danh lục Đỏ của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN).

Sự tồn tại của loài không chỉ có ý nghĩa đối với khoa học bảo tồn mà còn phản ánh giá trị sinh thái của những cánh rừng núi đá vôi  vốn là môi trường sống đặc trưng đang chịu nhiều sức ép từ các hoạt động phát triển kinh tế và tác động của con người.

Theo số liệu được công bố tại Lễ công bố Quyết định thành lập Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng ngày 3/11/2026, cả nước hiện có khoảng 540 cá thể Voọc mông trắng, trong đó Ninh Bình có gần 470 cá thể. Riêng khu vực rừng núi đá vôi Kim Bảng ghi nhận ít nhất 116 cá thể qua khảo sát thực địa, là quần thể lớn thứ hai thế giới, sau Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long.

Những con số này cho thấy trách nhiệm đặc biệt của Ninh Bình đối với tương lai của một loài động vật quý hiếm. Bảo vệ Voọc mông trắng không thể chỉ dừng lại ở việc ngăn chặn săn bắt hay cứu hộ những cá thể gặp nguy hiểm, mà phải bảo vệ toàn bộ môi trường sống tự nhiên, duy trì tính liên tục của sinh cảnh, hạn chế những tác động làm chia cắt hệ sinh thái và bảo đảm điều kiện sinh tồn lâu dài cho các quần thể.

Bởi vậy, việc thành lập Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng là bước đi có ý nghĩa quan trọng cả về quản lý nhà nước lẫn thực thi pháp luật. Đây không đơn thuần là việc xác lập một khu vực có giá trị sinh thái, mà còn là cơ sở để tổ chức lực lượng quản lý, phân định trách nhiệm bảo vệ, huy động nguồn lực và triển khai các biện pháp bảo tồn có tính hệ thống.

Phát biểu tại buổi lễ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình Trần Anh Dũng nhấn mạnh, quy mô quần thể Voọc mông trắng tại địa phương cho thấy vai trò đặc biệt của tỉnh trong công tác bảo tồn, đồng thời đặt ra trách nhiệm lớn đối với chính quyền, lực lượng chức năng và người dân. Việc thành lập khu bảo tồn thể hiện quyết tâm của tỉnh trong bảo vệ tài sản thiên nhiên có giá trị đặc biệt, gìn giữ hệ sinh thái rừng núi đá vôi và môi trường sống của loài.

Ninh Bình vừa công bố thành lập khu rừng đặc dụng Khu bảo tồn loài - sinh cảnh (Ảnh: P.V)

Gắn bảo tồn với phát triển văn hóa - du lịch

Ý nghĩa của Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng không chỉ giới hạn trong phạm vi bảo vệ một loài linh trưởng quý hiếm. Khu bảo tồn còn là một hợp phần quan trọng trong không gian cảnh quan văn hóa - sinh thái Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc, nơi hội tụ những giá trị nổi bật về địa chất, địa mạo, đa dạng sinh học, cảnh quan tự nhiên và văn hóa con người. Đây cũng là nền tảng để Ninh Bình xúc tiến xây dựng hồ sơ khoa học đề cử Di sản thế giới.

Ngày 25/3/2026, Văn phòng Chính phủ có văn bản thông báo ý kiến của Phó Thủ tướng Mai Văn Chính, thống nhất chủ trương chuẩn bị hồ sơ khoa học “Cảnh quan văn hóa - sinh thái Voọc mông trắng Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc” để xem xét đưa vào Danh sách dự kiến lập hồ sơ đề cử Di sản thế giới. UBND tỉnh Ninh Bình được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành và cơ quan liên quan triển khai.

Ngày 01/11/2026, Bộ VH,TT&DL có tờ trình báo cáo Thủ tướng Chính phủ về việc chuẩn bị hồ sơ khoa học với sự phối hợp giữa Ninh Bình và Phú Thọ. Theo đề xuất, phạm vi nghiên cứu sẽ xem xét các khu vực thuộc Lạc Thủy và An Nghĩa của tỉnh Phú Thọ nhằm đánh giá đầy đủ hơn mối liên kết về cảnh quan, sinh thái, tính liên tục của sinh cảnh và hành lang sinh thái.

Việc nghiên cứu liên kết các khu vực được kỳ vọng góp phần làm rõ hơn giá trị địa chất, địa mạo và tính toàn vẹn của không gian cảnh quan dự kiến đề cử. Điều này cho thấy, xây dựng hồ sơ Di sản thế giới không chỉ là công việc của riêng ngành văn hóa hay du lịch, mà đòi hỏi sự phối hợp liên ngành, liên địa phương, trong đó bảo tồn đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường phải được đặt ở vị trí trung tâm.

Theo ông Trần Anh Dũng, chất lượng quản lý, bảo tồn tại thực địa là một phần quan trọng trong cam kết của Ninh Bình với UNESCO. Điều đó có nghĩa, hồ sơ di sản không thể chỉ được xây dựng bằng những báo cáo khoa học hay những hình ảnh đẹp về cảnh quan, mà phải được chứng minh bằng kết quả bảo vệ thực chất tại từng khu rừng, từng sinh cảnh và từng quần thể động vật hoang dã.

Từ góc độ phát triển văn hóa - du lịch, đây cũng là cơ hội để Ninh Bình định hình những sản phẩm có chiều sâu, khác biệt và giàu bản sắc. Đặc biệt, câu chuyện về Voọc mông trắng có thể trở thành chất liệu sáng tạo cho các ngành công nghiệp văn hóa. Từ phim tài liệu, nhiếp ảnh nghệ thuật, xuất bản phẩm, triển lãm, sản phẩm truyền thông số đến các chương trình giáo dục sáng tạo, hình ảnh loài linh trưởng đặc hữu này có thể được lan tỏa rộng rãi, góp phần quảng bá hình ảnh Ninh Bình ra thế giới.