Cần chuyển 'đi xin cơ chế' sang có khả năng kiến tạo cơ chế

Sáng 7/8, thảo luận tại Tổ về dự án Luật Phát triển đô thị, các đại biểu đánh giá cao công tác chuẩn bị của cơ quan chủ trì soạn thảo, kiến nghị cần kiểm soát chặt chẽ quyền lực trong phân cấp, phân quyền trong phát triển đô thị; nghiên cứu hoàn thiện cơ chế hỗ trợ và quảng bá đối với các tác phẩm văn hóa, nghệ thuật có giá trị, đồng thời đề nghị xây dựng một khuôn khổ pháp lý đủ mạnh, phân quyền thực chất để các đô thị lớn chuyển từ tư duy “xin cơ chế” sang chủ động kiến tạo cơ chế, tự quyết định và chịu trách nhiệm về kết quả; qua đó mở rộng không gian phát triển, khơi thông nguồn lực và thúc đẩy đổi mới, sáng tạo.

Đề nghị xây dựng thành một cơ chế thử nghiệm có kiểm soát

Nêu quan điểm, đại biểu Nguyễn Vũ Trung, (đoàn TP Hồ Chí Minh) cho rằng, mong muốn lớn nhất của những người tham gia xây dựng pháp luật đối với dự thảo này là làm sao chuyển TP Hồ Chí Minh và các đô thị lớn từ vị thế những đô thị phải “đi xin cơ chế” sang vị thế những đô thị có khả năng kiến tạo cơ chế và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện.

Góp ý về quy định phân quyền tại Điều 3, đại biểu Nguyễn Vũ Trung nhận định dự thảo đã sử dụng những khái niệm mạnh như “phân quyền triệt để, toàn diện”, tuy nhiên trên thực tế không thể liệt kê đầy đủ tất cả những vấn đề có thể phát sinh trong quá trình quản trị đô thị đặc biệt.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung phát biểu tại Tổ.

Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc theo hướng, đối với những vấn đề phát sinh từ yêu cầu quản trị đô thị đặc biệt mà pháp luật chưa quy định hoặc chưa giao rõ thẩm quyền, chính quyền thành phố được quyền quyết định và chịu trách nhiệm, trừ những lĩnh vực thuộc thẩm quyền riêng của cơ quan Trung ương hoặc bị pháp luật cấm.

Theo đại biểu, quy định này sẽ mở rộng không gian chủ động, giúp thành phố kịp thời xử lý những vấn đề mới phát sinh từ thực tiễn, thay vì phải chờ sửa đổi hoặc bổ sung các quy định chung.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung đề nghị xây dựng thành một cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, hay “sandbox” thể chế tổng quát dành cho thành phố. Theo đại biểu, dự thảo đã có bước tiến mạnh khi cho phép thành phố thí điểm cả những vấn đề pháp luật đã quy định và chưa quy định. Tuy nhiên, cần bổ sung quy định cho phép những mô hình thí điểm được đánh giá đạt yêu cầu tiếp tục được áp dụng cho đến khi cơ quan có thẩm quyền ban hành quy định thay thế. “Tôi cho rằng quy định này rất quan trọng. Nếu một mô hình thử nghiệm đã thành công nhưng sau thời hạn ba năm hoặc năm năm lại phải dừng để chờ quy định mới thì sẽ làm gián đoạn quá trình triển khai, hạn chế sự đổi mới, sáng tạo của thành phố”, đại biểu cho biết.

Bảo đảm công bằng và hiệu quả trong tiếp cận các dịch vụ y tế

Bày tỏ sự thống nhất cao với các chính sách về y tế trong dự thảo, đại biểu Lê Văn Khảm, (đoàn Hồ Chí Minh) cho rằng một đô thị đặc biệt cần được xây dựng trên nền tảng xã hội bền vững, phong phú và văn minh. Trong đó, sức khỏe của người dân là một trong những yếu tố đặc biệt quan trọng, đòi hỏi phải bảo đảm công bằng và hiệu quả trong tiếp cận các dịch vụ y tế.

Đại biểu Lê Văn Khảm phát biểu tại buổi thảo luận

Liên quan đến hệ thống y tế cơ sở, đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế cụ thể nhằm bảo đảm mỗi người dân được chăm sóc sức khỏe liên tục theo vòng đời, phù hợp với chủ trương tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Theo đó, y tế xã, phường phải giữ vai trò chủ động trong quản lý sức khỏe người dân. Mỗi người dân cần được lập và quản lý hồ sơ sức khỏe, tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu, phòng bệnh, khám, chữa bệnh ban đầu và các hoạt động nâng cao sức khỏe.

Cũng góp ý về hệ thống y tế, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan (đoàn Hồ Chí Minh) đề nghị bổ sung cơ chế sử dụng ngân sách thành phố để hỗ trợ người dân tham gia bảo hiểm y tế, hướng tới mục tiêu bao phủ 100% dân số trên địa bàn.

Theo đại biểu, khoản 1 Điều 27 hiện quy định ngân sách thành phố có thể hỗ trợ chi trả thêm đối với những chi phí chưa thuộc phạm vi thanh toán của bảo hiểm y tế. Tuy nhiên, trước khi mở rộng hỗ trợ đối với các dịch vụ chưa được bảo hiểm y tế chi trả, cần ưu tiên bảo đảm toàn bộ người dân đều có thẻ bảo hiểm y tế.

Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan cho biết, hiện nay ngân sách mới hỗ trợ chính thức cho trẻ em và một số nhóm đối tượng nhất định. Trong khi đó, việc huy động các quỹ xã hội, nguồn lực từ thiện để mua thẻ bảo hiểm y tế cho người nghèo, người cận nghèo và người có hoàn cảnh khó khăn đã được triển khai tại nhiều nơi nhưng chưa được thể chế hóa đầy đủ, ổn định.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị dự thảo quy định rõ cơ chế cho phép ngân sách thành phố hỗ trợ mua bảo hiểm y tế cho những nhóm người dân chưa được bao phủ, mục tiêu 100% người dân có bảo hiểm y tế sẽ tạo nền tảng quan trọng để bảo đảm an sinh xã hội, nâng cao công bằng trong tiếp cận dịch vụ y tế và chăm sóc sức khỏe lâu dài cho người dân thành phố.

Hoàn thiện cơ chế hỗ trợ, quảng bá tác phẩm văn hóa nghệ thuật có giá trị cao

Đánh giá các quy định về văn hóa, giáo dục, y tế và an sinh xã hội trong bản tiếp thu, giải trình đã được làm kỹ lưỡng, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh (đoàn Tuyên Quang) cho rằng, ngoài việc hỗ trợ tác giả sáng tạo, nên cân nhắc thiết kế thêm cơ chế hỗ trợ phổ biến, quảng bá tác phẩm. Trên thực tế, có những tác phẩm mang giá trị lớn về chính trị, tư tưởng, giáo dục lịch sử và truyền thống văn hóa đối với thành phố cũng như quốc gia, nhưng bản thân tác giả lại không có đủ điều kiện để quảng bá đến đông đảo công chúng.

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh.

Do đó, đại biểu kiến nghị cơ quan soạn thảo có thể phát triển ngay tại khoản đầu tiên của điều khoản quy định về phát triển văn hóa: bổ sung nội dung hỗ trợ quảng bá bên cạnh các cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ hay đấu thầu hiện có, giúp tạo điều kiện tốt nhất để các giá trị văn hóa nghệ thuật thực sự đi vào đời sống đô thị.

Quy định rõ thẩm quyền, ranh giới trách nhiệm

Đại biểu Bế Thanh Tịnh, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cao Bằng thống nhất với sự cần thiết ban hành luật, đồng thời cho rằng việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền phải luôn đi đôi với cơ chế kiểm soát quyền lực, đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Thống nhất với chủ trương tạo khung khổ pháp lý mới nhằm thúc đẩy phát triển hệ thống đô thị, đặc biệt là các đô thị đặc biệt, thành phố động lực và khu kinh tế đặc biệt, đại biểu Bế Thanh Tịnh cho rằng, cần làm rõ thẩm quyền trong các cơ chế, chính sách đặc thù, thí điểm.

Để tránh cách hiểu khác nhau và đảm bảo tính minh bạch, đại biểu đề nghị quy định cụ thể ngay trong luật thẩm quyền quyết định thuộc về Quốc hội hay Ủy ban Thường vụ Quốc hội đối với từng trường hợp; đồng thời chỉ cho phép thực hiện thí điểm sau khi có quyết định theo đúng trình tự pháp luật.

Đại biểu Bế Thanh Tịnh.

Bên cạnh đó, trước quy định cho phép HĐND thành phố quyết định thí điểm cơ chế, chính sách khác với luật hoặc nghị quyết của Quốc hội, đại biểu Bế Thanh Tịnh phân tích, HĐND cấp tỉnh chỉ nên quyết định những nội dung đã được luật giao hoặc pháp luật chưa quy định. Trường hợp cần áp dụng cơ chế khác hiện hành, địa phương phải trình Quốc hội hoặc Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét. Đây là nguyên tắc cốt lõi nhằm vừa giữ vững tính thống nhất của pháp luật quốc gia, vừa đảm bảo không gian đổi mới, sáng tạo cho địa phương.

Đối với các khu thương mại tự do, đại biểu thống nhất cần cơ chế vượt trội. Tuy nhiên, việc giao đất không qua đấu giá, đấu thầu chỉ áp dụng cho nhà đầu tư chiến lược và dự án hạ tầng thiết yếu theo tiêu chí rõ ràng, không áp dụng đại trà cho các dự án thương mại thông thường. Bên cạnh đó, cần bổ sung cơ chế hậu kiểm đối với nhà đầu tư nước ngoài về quốc phòng, an ninh và phòng, chống chuyển giá để vừa tạo môi trường thông thoáng, vừa bảo vệ an ninh kinh tế quốc gia.

"Càng phân cấp mạnh thì càng phải quy định rõ thẩm quyền, ranh giới trách nhiệm và cơ chế kiểm soát quyền lực. Càng giao nhiều quyền thì càng phải đảm bảo tính thống nhất trong hệ thống pháp luật, công khai, minh bạch và hiệu quả trong tổ chức thực hiện", đại biểu Bế Thanh Tịnh nhấn mạnh.