Chủ tịch Quốc hội: Giảm thu ngân sách từ thuốc lá nhưng lợi ích xã hội rất lớn

Thảo luận tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, sáng 21/10, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng phải đánh giá đầy đủ tác động của các chính sách đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp, tình trạng buôn lậu thuốc lá và nguồn thu ngân sách Nhà nước.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn.

Song, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, không thể chỉ xem xét lợi ích từ nguồn thu ngân sách mà phải đặt trong tổng thể lợi ích kinh tế - xã hội, đặc biệt là yêu cầu bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

“Mặc dù nguồn thu ngân sách có giảm nhưng mà chúng ta phòng, chống được cái này thì nó cũng đem lại lợi ích xã hội rất lớn”, Chủ tịch Quốc hội nói và đề nghị bảo đảm sự cân bằng giữa mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng với quyền sản xuất, kinh doanh hợp pháp đối với các sản phẩm thuốc lá truyền thống.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu làm rõ phạm vi cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá, mở rộng địa điểm cấm hút thuốc hoàn toàn, tăng cường kiểm soát thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và hoàn thiện cơ chế thực thi.

Về quy định cấm trưng bày thuốc lá, Chủ tịch Quốc hội cho biết, dự thảo đề xuất cấm hoàn toàn việc trưng bày sản phẩm, bao bì, hình thức, hình ảnh, tên nhãn hiệu tại các điểm bán buôn, bán lẻ, thay vì cho phép trưng bày mỗi nhãn hiệu một bao, một tút hoặc một hộp như hiện hành.

Theo Chủ tịch Quốc hội, cần đánh giá kỹ tính khả thi trong thực tế, đặc biệt đối với các cửa hàng miễn thuế, nhà ga hàng không, khu vực biên giới. Bên cạnh đó, phân định rõ hoạt động trưng bày, quảng bá thuốc lá với việc niêm yết giá và sử dụng tên thương mại hợp pháp theo quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ và pháp luật về giá.

Với đề xuất sử dụng tủ đựng kín, không để lộ sản phẩm thuốc lá nhằm hạn chế kích thích mua, Chủ tịch Quốc hội nhận định đây là hướng phù hợp, nhưng phải có hướng dẫn cụ thể và chế tài đủ mạnh, tránh tình trạng quy định cấm nhưng không kiểm soát được trong thực tế.

Nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm hiệu quả thực thi, Chủ tịch Quốc hội lưu ý phải tránh tình trạng “cấm mà như không cấm”, các quy định phải có khả năng áp dụng và xử lý được hành vi vi phạm.

Về việc mở rộng địa điểm cấm hút thuốc hoàn toàn, Chủ tịch Quốc hội cho biết, dự thảo đề xuất chuyển dần các địa điểm hiện có khu vực hút thuốc riêng như khách sạn, quán bar, karaoke, vũ trường, nhà hàng sang cấm hút thuốc hoàn toàn trong nhà theo lộ trình; bổ sung tàu thủy, tàu hỏa vào nhóm phương tiện giao thông công cộng cấm hút thuốc hoàn toàn.

Cho rằng việc bố trí khu vực hút thuốc phải rõ ràng, phù hợp, bảo đảm môi trường và mỹ quan, Chủ tịch Quốc hội lưu ý nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về xử lý vi phạm, trong đó có Singapore (nếu bị camera ghi lại, người vi phạm có thể bị phạt 300 đô la Singapore).

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội lưu ý việc mở rộng địa điểm cấm hút thuốc phải có “lộ trình rõ ràng, có giai đoạn chuyển tiếp hợp lý”, hỗ trợ doanh nghiệp điều chỉnh hoạt động, bảo đảm tổ chức thực hiện thống nhất.

Về việc nâng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá từ 50% lên 85%, kèm thông tin tổng đài hỗ trợ cai nghiện và thay đổi định kỳ mẫu cảnh báo, Chủ tịch Quốc hội cho rằng cần có những biện pháp mạnh, hiệu quả hơn để tác động đến hành vi người sử dụng.

Chủ tịch Quốc hội dẫn thực tế dù trên bao thuốc đã có những cảnh báo về nguy cơ bệnh tật, tác hại đối với sức khỏe, nhiều người vẫn tiếp tục hút thuốc do đã nghiện. Do đó, việc tăng diện tích cảnh báo phải gắn với đổi mới nội dung, cơ chế giám sát và quy định rõ thời hạn thay đổi mẫu cảnh báo, tránh tình trạng doanh nghiệp chậm thực hiện.

Đặc biệt, đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, Chủ tịch Quốc hội nhắc lại quan điểm kiên quyết cấm các sản phẩm đã được xác định có tác hại đối với sức khỏe; đồng thời nhấn mạnh cơ sở của việc cấm là những tác hại đối với sức khỏe đã được ngành y tế xác định.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu khi hoàn thiện dự thảo Luật phải giải thích rõ các khái niệm, xác định đầy đủ phạm vi điều chỉnh, đối tượng và hành vi bị cấm, đặc biệt phải tính toán đến sự phát triển của công nghệ và sự xuất hiện của các sản phẩm thuốc lá mới.

Cùng với đó, cần tăng cường thực hiện quy định cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi; kiểm soát hoạt động bán thuốc lá qua sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và các ứng dụng số; nghiên cứu sử dụng phương tiện kỹ thuật, nghiệp vụ để phát hiện, xử lý vi phạm.