Chuyên gia ô tô: Xe bán tải ngắn hơn Rolls-Royce, sao lại cấm đi trong phố?

Tranh luận về quản lý xe bán tải tiếp tục nóng lên trong những ngày gần đây. Là dòng xe "lai" giữa xe tải và xe con, bán tải lâu nay nằm trong vùng xám chính sách, khi cách phân loại và quyền lưu thông chưa thống nhất. Khi đề xuất siết quản lý tại đô thị lớn như Hà Nội được đặt ra, câu hỏi cốt lõi là: có nên hạn chế như xe tải, hay cần một cách tiếp cận rõ ràng, cân bằng hơn giữa nghĩa vụ và quyền lợi người dùng?

Cần lộ trình rõ ràng

Trao đổi với PV VietNamNet, GS.TS Từ Sỹ Sùa, giảng viên cao cấp Trường Đại học Giao thông vận tải cho rằng, việc phân loại và quản lý xe bán tải cần được nhìn nhận một cách thận trọng, khoa học, tham chiếu kinh nghiệm quốc tế và xây dựng lộ trình phù hợp, thay vì áp dụng các quy định mang tính áp đặt.

Theo ông, tại nhiều quốc gia, xe bán tải được xếp vào nhóm phương tiện lưỡng dụng, nằm giữa xe con và xe tải, do đó cách quản lý cũng linh hoạt hơn, không áp dụng cứng nhắc như xe tải chở hàng thuần túy.

Thay vì phân loại theo tên gọi hay việc "có chở hàng hay không", cơ quan quản lý cần xây dựng các tiêu chí cụ thể về kích thước, khối lượng và mức độ tác động đến hạ tầng giao thông đô thị để làm căn cứ quản lý phù hợp.

"Mọi điều chỉnh chính sách phải có lộ trình rõ ràng. Phải có bước nghiên cứu căn cứ dựa trên dữ liệu và quy định quốc tế phù hợp với điều kiện Việt Nam. Không nên ‘bụp một cái’ là cấm ngay", GS.TS Sùa nhấn mạnh.

Ngoài ra, GS.TS Từ Sỹ Sùa cũng lưu ý, do đặc thù xe bán tải là "nửa xe con, nửa xe tải" nên từ trước đến nay cũng chịu mức thuế phí "lửng lơ".

Nếu cơ quan chức năng quyết định siết chặt hoặc cấm xe bán tải trong thành phố tại một thời điểm nào đó, cần tính đến quyền lợi của người dân. Trong đó, có thể nghiên cứu phương án cho chủ xe đóng tiền bổ sung để được đăng ký như xe con thông thường nếu có nhu cầu hoặc trả lại cho người dân phần thuế, phí chênh lệch giữa xe tải và xe bán tải đã đóng.

“Mọi quy định đều do con người đặt ra, phải phù hợp với điều kiện thực tế và cần lộ trình rõ ràng. Việc công bố sớm định hướng quản lý sẽ giúp người dân cân nhắc trước khi quyết định mua xe, tránh rủi ro về chi phí và nhu cầu sử dụng. Đồng thời, doanh nghiệp kinh doanh ô tô cũng có cơ sở để xây dựng chiến lược nhập khẩu, sản xuất và phân phối xe bán tải phù hợp với thị trường”, vị chuyên gia nhấn mạnh.

Lộ trình quản lý rõ ràng giúp doanh nghiệp kinh doanh ô tô có cơ sở để xây dựng chiến lược nhập khẩu, sản xuất và phân phối xe bán tải. Ảnh: Ford Ninh Thuận

Xe bán tải có gây gánh nặng cho hạ tầng?

Chia sẻ về vấn đề này, thạc sỹ Nguyễn Minh Đồng, chuyên gia kỹ thuật ô tô cũng cho rằng, việc hạn chế xe bán tải vào nội đô là chưa thực sự thuyết phục nếu xét trên các tiêu chí kỹ thuật và nhu cầu sử dụng thực tế.

Theo ông Đồng, phần lớn các mẫu xe bán tải hiện nay đều đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn khí thải và an toàn đang áp dụng, như Euro 4 hay Euro 5 không khác gì các loại xe con đời mới.

"Nếu một phương tiện không đạt chuẩn, gây ô nhiễm môi trường thì việc hạn chế là có cơ sở. Nhưng khi xe đã đạt tiêu chuẩn, thậm chí có nhiều tính năng an toàn hơn cả xe con thì không có lý do gì để cấm chỉ vì nó chở được hàng", ông nêu quan điểm.

Bên cạnh đó, chuyên gia này cho rằng cần nhìn nhận đúng vai trò của xe bán tải trong đời sống. Không chỉ phục vụ vận chuyển hàng hóa, loại xe này còn đáp ứng nhu cầu đi lại hàng ngày của gia đình, đồng thời mang lại sự linh hoạt khi cần chuyên chở các vật dụng cồng kềnh.

"Khi cần phải chở bộ bàn ghế hay cái tủ lạnh, chỉ cần cho lên thùng xe bán tải là xong, thay vì phải thuê xe ba gác, xe kéo rất tốn tiền mà lại thiếu an toàn. Như vậy còn giúp giảm số lượng phương tiện lưu thông trên đường”, vị chuyên gia dẫn chứng.

Về kích thước, ông Đồng cho rằng chiều rộng của xe bán tải phổ biến khoảng 2m, vẫn nằm trong tiêu chuẩn làn đường. Chiều dài hơn 5m, không vượt trội nhiều so với nhiều mẫu xe SUV 7 chỗ, thậm chí còn khiêm tốn hơn nếu với các dòng sedan hạng sang cỡ lớn. Do đó, việc cho rằng xe bán tải gây áp lực hạ tầng lớn hơn các dòng xe con là chưa đủ cơ sở.

"Xe bán tải đa số còn ngắn hơn những chiếc Rolls-Royce Phantom hay Cadillac Escalade, sao những xe này được đi mà lại cấm xe bán tải đi trong phố", vị chuyên gia dẫn chứng.

Xe bán tải là phương tiện rất phổ biến tại Bangkok (Thái Lan). Ảnh: Hoàng Hiệp

Từ kinh nghiệm quốc tế, ông Đồng cho biết đa số quốc gia lân cận và các đô thị lớn trên thế giới không áp dụng lệnh cấm xe bán tải trong nội đô.

“Ở Bangkok, mật độ giao thông rất cao nhưng xe bán tải vẫn lưu thông bình thường, thậm chí còn được khuyến khích sử dụng. Tại châu Âu, theo tôi biết cũng không có xu hướng cấm loại phương tiện này trong thành phố”, ông nói.

Dù vậy, chuyên gia này cũng thừa nhận thực tế có tình trạng một bộ phận tài xế xe bán tải điều khiển phương tiện thiếu chuẩn mực, dừng đỗ xe bừa bãi, gây phản cảm trên đường. Tuy nhiên, theo ông, đây là vấn đề thuộc về ý thức người lái, không nên đánh đồng với bản thân loại phương tiện.

"Sai ở người điều khiển thì đã có lực lượng chức năng xử lý người điều khiển, chứ chiếc xe không có lỗi”, ông Nguyễn Minh Đồng nhấn mạnh.

Hoàng Hiệp