Cơ chế đặc thù chỉ áp dụng riêng cho Hà Nội, không áp dụng cho địa phương khác

Tiếp tục Phiên họp thứ 55, chiều 18/3, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).

Hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội cho Thủ đô

Trình bày Tờ trình tóm tắt Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, việc xây dựng dự án Luật được đặt trên cả ba cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn.

Nhấn mạnh cơ sở thực tiễn, ông Phan Chí Hiếu cho rằng, thành phố Hà Nội vẫn đang đối mặt với nhiều "điểm nghẽn", như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, hạn chế về hạ tầng.

Vì vậy, yêu cầu đặt ra là xây dựng Thủ đô theo định hướng "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc", trở thành trung tâm dẫn dắt phát triển của vùng và cả nước.

Theo ông Hiếu, mục tiêu của dự án Luật là hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn cho Thủ đô; đồng thời "trao quyền mạnh hơn, phân cấp, phân quyền toàn diện cho chính quyền Thủ đô gắn với trách nhiệm kiểm tra, giám sát".

Dự án cũng hướng tới việc tạo cơ chế thuận lợi để giải quyết các thách thức, thu hút nguồn lực và đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu (Ảnh: Media Quốc hội).

Dự thảo Luật gồm 9 chương, 36 điều, giảm 18 điều so với Luật Thủ đô năm 2024, với phạm vi điều chỉnh liên quan đến vị trí, vai trò, cơ chế, chính sách đặc thù và trách nhiệm xây dựng, bảo vệ Thủ đô.

Trong đó, các chương đầu quy định về tổ chức chính quyền, quy hoạch, xây dựng, trật tự đô thị, phát triển văn hóa - xã hội; các chương sau tập trung vào phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, nguồn lực, liên kết vùng, cơ chế giám sát, kiểm tra và điều khoản thi hành.

Về nội dung, dự thảo Luật sửa đổi, hoàn thiện các quy định nhằm khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô; bổ sung, làm rõ một số khái niệm mới như "không gian tầm thấp", "không gian tầm cao"; đồng thời đẩy mạnh phân cấp tối đa cho thành phố trong các lĩnh vực đầu tư, tài chính, đất đai.

Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung nhiều nội dung mới như nguyên tắc phân quyền, thẩm quyền xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, thí điểm các mô hình quản lý mới, danh hiệu "Công dân danh dự Thủ đô", phát triển khu kinh tế tự do và cơ chế miễn trách nhiệm pháp lý trong một số trường hợp thực hiện nhiệm vụ vì lợi ích chung.

Theo Thứ trưởng Bộ Tư pháp, dự thảo Luật đã quy định phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền Tp.Hà Nội nhằm tăng tính chủ động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền Tp.Hà Nội. Theo thống kê, có 180 thẩm quyền được giao cho chính quyền Tp.Hà Nội, trong đó có 84 thẩm quyền mới.

Về nguồn lực thực hiện, dự thảo Luật quy định các cơ chế bảo đảm tài chính như tăng cường ngân sách, huy động nguồn lực xã hội hóa, vốn ODA, phát hành trái phiếu, đồng thời chú trọng phát triển nguồn nhân lực để đáp ứng yêu cầu triển khai.

Phân quyền phải bảo đảm yêu cầu 6 rõ

Thẩm tra sơ bộ dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, Thường trực Ủy ban và các cơ quan tham gia thẩm tra tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024 và 5 quan điểm xây dựng Luật Thủ đô (sửa đổi) như đã nêu tại Tờ trình của Chính phủ.

Việc sửa đổi Luật Thủ đô là rất cần thiết nhằm xác lập và bảo đảm một thể chế phát triển đặc biệt, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, đủ năng lực giải quyết hiệu quả các vấn đề của Thủ đô, phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất đặc thù, đặc biệt của Thủ đô.

Cùng với đó, đưa thể chế, pháp luật về Thủ đô trở thành lợi thế cạnh tranh khu vực và quốc tế để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững và thực hiện tốt vai trò, sứ mệnh tiên phong của Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng (Ảnh: Media Quốc hội).

Về một số nội dung cụ thể của dự thảo luật, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu làm rõ phạm vi lĩnh vực được phép ban hành quy định khác với quy định của cơ quan Nhà nước cấp trên, chỉ nên giới hạn trong những lĩnh vực gắn với yêu cầu quản trị đô thị đặc thù hoặc cần thử nghiệm chính sách mới.

Đồng thời, quy định rõ nguyên tắc, điều kiện và quy trình ban hành các văn bản này, bao gồm yêu cầu đánh giá tác động chính sách và tham vấn các cơ quan, tổ chức có liên quan; thiết kế cơ chế áp dụng có thời hạn hoặc theo hình thức thí điểm đối với các quy định khác với quy định chung, kèm theo trách nhiệm báo cáo, giám sát và tổng kết việc thực hiện để kịp thời điều chỉnh khi phát sinh bất cập.

Cơ quan thẩm tra cũng nhấn mạnh cần xác định rõ đây là cơ chế hết sức đặc thù, chỉ áp dụng riêng cho Thủ đô Hà Nội mà không áp dụng cho các địa phương khác.

Về các nội dung phân quyền cho Thủ đô trong các lĩnh vực, đề nghị rà soát toàn bộ các quy định về phân quyền trong dự thảo Luật theo các nguyên tắc: Việc phân quyền phải bảo đảm yêu cầu 6 rõ: "rõ người, rõ việc, rõ quy trình (trách nhiệm), rõ thời gian, rõ sản phẩm (kết quả) và rõ hiệu quả".

Theo tinh thần này, dự thảo Luật cần làm rõ tiêu chí, nguyên tắc phân định thẩm quyền giữa các chủ thể của chính quyền Thành phố: loại quyền nào giao cho HĐND, loại quyền nào giao cho UBND; khi nào thì phân quyền cho tập thể UBND và cá nhân Chủ tịch UBND; cơ chế kiểm soát, giám sát trong việc thực hiện các quyền này như thế nào để bảo đảm "rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm".

Cần có sự phân biệt, làm rõ nội dung nào là giao quyền tự chủ cho Thành phố tự quyết định các nội dung phù hợp với đặc điểm, yêu cầu phát triển đặc thù của Thành phố (được phân quyền trong Luật Thủ đô) và nội dung nào là thí điểm cơ chế, chính sách khác quy định của luật và văn bản của cơ quan Nhà nước cấp trên để áp dụng trình tự, thủ tục và các yêu cầu, giới hạn cụ thể khác nhau nhằm bảo đảm "rõ việc, rõ quy trình, rõ trách nhiệm"…

Hoàng Thị Bích