'Cơ hội vàng' cho tham vọng quốc tế hóa đồng NDT của Trung Quốc

Đồng NDT tại một ngân hàng ở Giang Tô, Trung Quốc. Ảnh: AFP/TTXVN

Theo Financial Times ngày 21/5, việc sử dụng Hệ thống thanh toán liên ngân hàng xuyên biên giới của Trung Quốc (CIPS) đã tăng mạnh kể từ khi xung đột bùng phát. Giá trị giao dịch thanh toán trung bình mỗi ngày qua CIPS đạt mức kỷ lục 920,5 tỷ NDT trong tháng 3 (khoảng 135,7 tỷ USD). Sang đầu tháng 4, con số này từng vọt lên khoảng 1.220 tỷ NDT trong một ngày với gần 42.000 giao dịch.

CIPS được Bắc Kinh triển khai từ năm 2015 nhằm cung cấp dịch vụ thanh toán và bù trừ giao dịch xuyên biên giới bằng NDT, qua đó giảm phụ thuộc vào các hệ thống tài chính do phương Tây kiểm soát.

Dù dữ liệu của CIPS không cho biết cụ thể loại hàng hóa được giao dịch, nhiều chuyên gia cho rằng nhu cầu thanh toán dầu mỏ bằng NDT đang gia tăng, đặc biệt trong bối cảnh Nga và Iran gặp khó khăn trong việc tiếp cận hệ thống thanh toán bằng USD do các lệnh trừng phạt.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết doanh thu xuất khẩu năng lượng của Nga gần như tăng gấp đôi trong tháng 3/2026 so với tháng trước đó, đạt khoảng 19 tỷ USD và tiếp tục tăng trong tháng 4.

Các nhà phân tích của Citi nhận định một “cơ hội vàng” cho quá trình quốc tế hóa NDT đang mở ra, chủ yếu do những biến động địa chính trị hiện nay.

Ông Bert Hofman, giáo sư tại Viện Đông Á thuộc Đại học Quốc gia Singapore, cho rằng Nga gần như không còn lựa chọn nào khác ngoài việc sử dụng NDT trong thương mại quốc tế. Ông nhận định Nga không thể sử dụng USD, trong khi các phương án thay thế khác cuối cùng vẫn phải đi qua hệ thống tài chính gắn với đồng bạc xanh.

Trong khi đó, ông Chi Lo, chiến lược gia thị trường cấp cao khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại BNP Paribas Asset Management, cho biết Nga và Iran hiện là những nhà xuất khẩu dầu lớn sử dụng NDT do tác động của lệnh trừng phạt. Ngoài ra, Saudi Arabia cũng được cho là đang tăng cường sử dụng đồng tiền Trung Quốc trong thương mại song phương với Bắc Kinh.

Tuy nhiên, quy mô thanh toán dầu bằng NDT vẫn còn khá nhỏ so với USD. Ông Cheng Tan, nhà sáng lập công ty tư vấn GMF Research tại Bắc Kinh, ước tính tỷ trọng của NDT trong thương mại dầu mỏ toàn cầu hiện dao động từ 3% đến 8%, tùy theo phương pháp tính toán. Trong khi đó, JPMorgan cho rằng đồng USD vẫn chiếm khoảng 80% giao dịch dầu mỏ toàn cầu.

Ông Abbas Keshvani, Giám đốc chiến lược vĩ mô châu Á tại RBC Capital Markets, cho biết hiện chưa có dữ liệu đầy đủ để xác định chính xác tỷ lệ giao dịch dầu bằng NDT. Tuy nhiên, ông cho rằng có nhiều cơ sở để tin rằng vai trò của đồng tiền này đang tăng lên trong lĩnh vực năng lượng.

Theo giới phân tích, vị thế là nước nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới giúp Trung Quốc có thêm đòn bẩy trong các cuộc đàm phán về loại tiền tệ được sử dụng trong thanh toán thương mại.

Xu hướng gia tăng giao dịch năng lượng bằng nhân dân tệ cũng làm dấy lên các cuộc thảo luận về khái niệm “petroyuan”, được xem là đối trọng tiềm năng với hệ thống “petrodollar” vốn giúp củng cố vị thế toàn cầu của đồng USD suốt nhiều thập kỷ.

Dù vậy, nhiều chuyên gia cho rằng còn tồn tại không ít rào cản để NDT có thể cạnh tranh trực tiếp với đồng bạc xanh.

Một trong những thách thức lớn là thị trường tài chính Trung Quốc vẫn chưa mở cửa hoàn toàn. Các nhà đầu tư phương Tây hiện vẫn tỏ ra dè dặt với các công cụ tài chính và hợp đồng phái sinh định giá bằng NDT.

Ông Guy Wolf, Giám đốc phân tích thị trường toàn cầu tại Marex, cho rằng để đồng NDT được chấp nhận rộng rãi, Trung Quốc cần mở cửa nền kinh tế và thị trường tài chính sâu rộng hơn.

Một số chuyên gia khác lại cho rằng vàng có thể trở thành công cụ trung gian giúp thúc đẩy vai trò quốc tế của NDT. Theo bà Zouhoure Bousbih thuộc Ostrum Asset Management, các nước xuất khẩu sang Trung Quốc có thể nhận thanh toán bằng NDT rồi chuyển đổi lượng tiền dư thừa thành vàng thông qua Sàn giao dịch vàng Thượng Hải mà không cần sử dụng USD.

Năm ngoái, Sàn giao dịch vàng Thượng Hải đã khai trương kho lưu trữ vàng giao nhận ở nước ngoài đầu tiên tại Hong Kong, mở thêm kênh chuyển đổi NDT sang vàng cho nhà đầu tư quốc tế.

Trong khi đó, nhiều chuyên gia nhận định cuộc chiến Iran đang đóng vai trò như một phép thử thực tế đối với hệ thống CIPS.

Ông Benn Steil, chuyên gia kinh tế quốc tế tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ (CFR), cho rằng các bên lần đầu sử dụng CIPS vì chiến sự hiện đã có bằng chứng cho thấy hệ thống này có thể vận hành hiệu quả.

Ông nhấn mạnh CIPS hiện vẫn xử lý lượng giao dịch nhỏ hơn nhiều so với các hệ thống tài chính phương Tây, nhưng điều này phù hợp với chiến lược quốc tế hóa NDT theo hướng từng bước, thay vì tăng tốc đột ngột, của Bắc Kinh.