Đan Phượng khơi thông nguồn lực đất đai, hình thành những 'cánh đồng vàng'

Cánh đồng mẫu lớn, vùng trồng hoa tại ngoại thành Hà Nội. Ảnh Phạm Hùng

"Hạ tầng xanh" và bước chuyển tư duy từ "lượng" sang "chất"

Với bước chuyển mình mạnh mẽ, xã Đan Phượng luôn đi đầu trong phong trào xây dựng nông thôn mới của thành phố. Khái niệm "hạ tầng xanh" không còn nằm trên giấy tờ. Hệ thống giao thông nội đồng, thủy lợi được đầu tư bài bản theo hướng liên thông chính là "mạch máu" để đưa cơ giới hóa vào đồng ruộng, giảm chi phí logistics và kết nối chặt chẽ chuỗi giá trị nông sản.

Thực tế cho thấy, ở đâu hạ tầng đồng bộ, ở đó quỹ đất được khai thác hiệu quả hơn. Tại xã Đan Phượng, việc giữ gìn cấu trúc làng xã truyền thống kết hợp với không gian văn hóa cộng đồng (ao làng, vườn hoa, cây xanh) đã biến những vùng quê ven đô trở thành những "đô thị xanh". Đây chính là nền tảng cốt lõi, tạo đòn bẩy chiến lược để thu hút đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao và du lịch nông thôn - những lĩnh vực vốn đòi hỏi không gian rộng và hạ tầng kết nối cực tốt.

Trồng hoa lan theo công nghệ cao tại xã Đan Phượng. Ảnh Phạm Hùng

Về xã Đan Phượng những ngày này, hình ảnh những ruộng hoa đồng tiền rực rỡ đang vào vụ khiến bất cứ ai cũng phải ngỡ ngàng. Từ những mảnh ruộng canh tác truyền thống, manh mún, nhỏ lẻ, nơi đây đã chuyển mình thành vùng sản xuất tập trung chuyên canh quy mô lớn.

Dẫn chúng tôi đi thăm cánh đồng hoa bát ngát, ông Bùi Văn Khá, Giám đốc Hợp tác xã Hoa Đồng Tháp xã Đan Phượng - một trong những người tiên phong tại địa phương, phấn khởi chia sẻ: “So với lúa hay màu trước đây, hoa đồng tiền cho hiệu quả kinh tế cao hơn rõ rệt, gấp từ 3 đến 5 lần. Nhưng cái lãi lớn nhất không chỉ là tiền bán hoa, mà là thay đổi được cách làm của bà con. Chúng tôi giờ không sản xuất mù quáng mà sản xuất theo tín hiệu thị trường.”

Điểm khác biệt lớn nhất trong mô hình tại Đan Phượng chính là khái niệm "nông nghiệp đa giá trị". Giá trị đất đai giờ đây không chỉ nằm ở sản lượng bông hoa, mà còn nằm ở cảnh quan và trải nghiệm. Hợp tác xã đã bước đầu kết hợp sản xuất với tham quan, chụp ảnh và giáo dục trải nghiệm. Khách du lịch từ nội thành đổ về không chỉ mua hoa tại vườn mà còn tiêu dùng các dịch vụ phụ trợ, tạo thêm nguồn thu nhập bền vững cho xã viên.

Trồng hoa Lan theo công nghệ cao tại xã Đan Phượng. Ảnh Phạm Hùng

Chính sự chuyển đổi từ "sản xuất nông nghiệp" sang "kinh tế nông nghiệp" đã giúp diện mạo nông thôn mới Đan Phượng thay đổi căn bản. Những ruộng hoa không chỉ là nơi tạo ra sản phẩm, mà còn là "hạt nhân" gìn giữ hồn cốt nông thôn, bồi đắp bản sắc văn hóa Thăng Long - Hà Nội trong quá trình đô thị hóa mạnh mẽ.

Những "nút thắt" cần tháo gỡ

Mặc dù đã đạt được những kết quả đáng khích lệ, nhưng để Đan Phượng thực sự trở thành hình mẫu về nông nghiệp đô thị, vẫn còn đó những rào cản cần sự vào cuộc quyết liệt hơn từ các cấp chính quyền.

Tại buổi làm việc về định hướng phát triển, lãnh đạo xã Đan Phượng thẳng thắn nhìn nhận: Để hình thành được các vùng sản xuất quy mô lớn, bài toán khó nhất vẫn là tích tụ và tập trung đất đai. Hiện nay, cơ chế sử dụng đất nông nghiệp còn nhiều ràng buộc. Khi các hợp tác xã muốn đầu tư thêm nhà màng, nhà lưới công nghệ cao hoặc các hạng mục phụ trợ phục vụ du lịch trải nghiệm (nhà dừng chân, khu trưng bày), họ thường vấp phải các quy định pháp lý về xây dựng trên đất nông nghiệp.

Vùng đất ven 2 bên sông Hồng nằm trong quy hoạch cảnh quan sông Hồng. Ảnh Phạm Hùng

Ông Bùi Văn Khá - Giám đốc Hợp tác xã Hoa Đồng Tháp tâm tư: “Chúng tôi rất muốn mở rộng, muốn làm bài bản hơn theo hướng du lịch sinh thái gắn với giáo dục. Nhưng để dựng một cái nhà màng hiện đại hay khu trải nghiệm đúng nghĩa, thì thủ tục còn rất vướng. Nếu cơ chế về đất đai được thông thoáng, linh hoạt hơn, cho phép xây dựng các công trình phụ trợ phục vụ sản xuất gắn với dịch vụ, giá trị trên mỗi mét vuông đất chắc chắn sẽ còn tăng gấp nhiều lần. Cụ thể như: Khi chúng tôi muốn đầu tư thêm hạ tầng, dịch vụ để phát triển du lịch trên đất nông nghiệp, sẽ gặp khó khăn, vướng mắc về hồ sơ sử dụng đất nông nghiệp. Do đó chúng tôi kiến nghị các cấp lãnh đạo tạo điều kiện để cho các hộ dân chúng tôi và hợp tác xã có cơ hội đầu tư, phát triển hơn, như được phép chuyển đổi, xây dựng nhà, trại trong lòng vườn hoa, để khi khách du lịch đến trải nghiệm. Bởi, khi có chỗ để trú chân mới lưu giữ được du khách, đồng thời giúp đẩy mạnh phát triển kinh tế trang trại gắn với du lịch trải nghiệm, giúp tăng thu nhập trên diện tích đất nông nghiệp.

Ông Bùi Văn Khá kỳ vọng: Nếu được tháo gỡ về cơ chế, mô hình kinh tế chuyên canh gắn với du lịch trải nghiệm hướng tới khai thác hiệu quả giá trị gia tăng trên cùng một đơn vị đất đai sẽ phát triển bền vững. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương và các hộ gia đình, xã viên, từ quy hoạch vùng sản xuất, tổ chức sản xuất theo hướng tập trung đến xây dựng các sản phẩm trải nghiệm hấp dẫn, phù hợp nhu cầu thị trường.

Phó Chủ tịch UBND xã Đan Phượng Nguyễn Đăng Thịnh cũng thông tin: Từ thực tiễn, xã Đan Phượng đã kiến nghị cấp có thẩm quyền cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế về tích tụ, tập trung đất đai, tạo điều kiện thuận lợi để hình thành các vùng sản xuất quy mô lớn; cần có cơ chế linh hoạt hơn trong sử dụng đất nông nghiệp, đặc biệt là cho phép đầu tư một số hạ tầng để kết hợp sản xuất với dịch vụ, du lịch trải nghiệm; tăng cường đầu tư hạ tầng nông thôn, nhất là giao thông nội đồng, thủy lợi và hạ tầng số, để nâng cao hiệu quả khai thác đất đai. Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh hỗ trợ khoa học - công nghệ, hỗ trợ kết nối thị trường, tăng cường liên kết giữa Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp - Nhà nông để bảo đảm đầu ra bền vững cho các vùng chuyên canh, sẽ giúp người dân yên tâm đầu tư, phát triển sản xuất lâu dài.

Thực tiễn cho thấy, chính sách là điều kiện cần, nhưng hiệu quả thực tế trên đồng đất mới là thước đo chính xác nhất. Khi chính quyền cơ sở đóng vai trò là "bà đỡ" - từ quy hoạch, tổ chức sản xuất đến tháo gỡ khó khăn cho người dân - thì đất đai sẽ thực sự trở thành nguồn lực vàng. Hà Nội đang bước vào giai đoạn phát triển mới, nơi nông thôn không còn là "vùng trũng" mà trở thành không gian đáng sống, là vành đai xanh cung ứng giá trị cho đô thị. Những vùng sản xuất hoa chuyên canh, những mô hình nông nghiệp đô thị tại Đan Phượng chính là những viên gạch đầu tiên xây dựng nên tương lai đó. Khi những “điểm nghẽn” về cơ chế được khơi thông, khi hạ tầng nông thôn thực sự đồng bộ và hiện đại, những vùng sản xuất quy mô lớn sẽ không chỉ là nơi làm giàu cho người nông dân, mà còn là biểu tượng cho sự thịnh vượng, bền vững của vùng đất "địa linh nhân kiệt" phía Tây Thủ đô.

Ánh Dương - Phạm Hùng