Đổi mới phương thức sản xuất, hướng tới nền nông nghiệp xanh

Nông dân xã Nam Phù thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật để làm sạch cánh đồng. Ảnh: Phương Xuyến

Từ “4 đúng” đến sản xuất an toàn

Thực tế cho thấy, quá trình phát triển sản xuất nông nghiệp cũng kéo theo không ít áp lực về môi trường. Lượng phụ phẩm nông nghiệp, chất thải trong trồng trọt, chăn nuôi ngày càng lớn; nếu không được thu gom, xử lý đúng cách có thể gây ô nhiễm đất, nguồn nước và không khí. Trong khi đó, thị trường ngày càng yêu cầu cao đối với nông sản về chất lượng, an toàn thực phẩm, nguồn gốc xuất xứ và quy trình sản xuất.

Tại xã Nam Phù, việc thay đổi tập quán sản xuất đang được triển khai từng bước thông qua tuyên truyền, tập huấn và xây dựng các mô hình sản xuất an toàn. Giám đốc Hợp tác xã Kinh doanh dịch vụ thương mại tổng hợp Đại Lan (xã Nam Phù) Đặng Bá Thắng cho biết, thời gian qua, UBND xã Nam Phù đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, đồng thời tăng cường tuyên truyền trên hệ thống truyền thanh và lồng ghép trong các buổi sinh hoạt cộng đồng. Nội dung tuyên truyền tập trung hướng dẫn người dân sử dụng vật tư nông nghiệp đúng quy định, đặc biệt thực hiện nguyên tắc “4 đúng” trong sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.

Nhu cầu của người tiêu dùng đối với thực phẩm sạch, an toàn và tốt cho sức khỏe ngày càng tăng. Vì vậy, các sản phẩm được sản xuất theo hướng hữu cơ ngày càng được quan tâm. “Chúng tôi tập trung đẩy mạnh phương pháp trồng rau hữu cơ, giúp nông dân thay đổi tập quán sản xuất và phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững hơn, từ đó mang lại thu nhập ổn định”, ông Đặng Bá Thắng chia sẻ.

Không chỉ thay đổi phương thức sản xuất, việc nâng cao nhận thức của người dân còn được thực hiện thông qua các lớp tập huấn kỹ thuật. Qua đó, nông dân có thêm kiến thức về sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, phòng trừ sâu bệnh theo hướng an toàn, tiết kiệm và giảm tác động đến môi trường.

Bà Nguyễn Thị Thảo, một hộ sản xuất tại xã Thanh Oai, cho biết gia đình hiện trồng 3 sào rau màu. Để hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, gia đình thường xuyên tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật do xã tổ chức, đặc biệt là những nội dung liên quan đến sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn, đúng quy định. “Nhờ được tập huấn, người dân nâng cao nhận thức và áp dụng tốt hơn vào sản xuất. Do sản xuất theo hướng an toàn nên sản phẩm rau đã có đầu ra ổn định, được tiêu thụ thuận lợi, nông dân rất yên tâm sản xuất và gắn bó lâu dài với đồng ruộng”, bà Nguyễn Thị Thảo cho hay.

Những chuyển biến từ cơ sở cho thấy, khi sản xuất an toàn gắn với thị trường tiêu thụ, nông dân có thêm động lực thay đổi thói quen. Từ việc sử dụng vật tư nông nghiệp theo kinh nghiệm, nhiều hộ đã bắt đầu quan tâm đến quy trình, tiêu chuẩn và sức khỏe lâu dài của đất, nước, cây trồng.

Cùng với thay đổi phương thức canh tác, nông dân Hà Nội đang từng bước đưa các giải pháp kinh tế tuần hoàn vào sản xuất. Nhiều mô hình đã được triển khai như ủ men phụ phẩm cây trồng làm phân bón, sử dụng đệm lót sinh học trong chăn nuôi, xây dựng cánh đồng sạch, thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng đúng cách.

Hiện nay, Hà Nội đã có 406 mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, hơn 5.000ha vùng chuyên canh rau an toàn; triển khai 52 mô hình áp dụng hệ thống bảo đảm chất lượng nội bộ PGS trên gần 2.000ha; có 1.700ha trồng trọt đạt chuẩn VietGAP, gồm 429ha rau, 446ha cây ăn quả và 3ha chè; 66 cơ sở nuôi trồng thủy sản VietGAP, 88 cơ sở chăn nuôi VietGAP và khoảng 100ha sản xuất nông nghiệp hữu cơ... Các mô hình không chỉ góp phần tạo nguồn nông sản an toàn mà còn cho hiệu quả kinh tế cao hơn khoảng 15 - 20% so với phương thức sản xuất truyền thống, đồng thời góp phần hạn chế ô nhiễm môi trường.

Hình thành tư duy sản xuất mới

Trong bối cảnh yêu cầu phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn ngày càng trở nên cấp thiết, việc xử lý ô nhiễm môi trường cần được đặt trong tổng thể tổ chức lại sản xuất nông nghiệp. Đây không chỉ là câu chuyện xử lý chất thải mà còn là giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm chi phí sản xuất và gia tăng giá trị nông sản.

Nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Xuân Cường cho rằng, quá trình gia tăng dân số và đô thị hóa nhanh đang khiến áp lực lên môi trường ngày càng lớn. Riêng tại Hà Nội, mỗi ngày phát sinh khoảng 7.500 tấn rác thải sinh hoạt, hơn 2.000 tấn chất thải xây dựng và khoảng 1.000 tấn chất thải công nghiệp. Trong khi đó, lĩnh vực nông nghiệp cũng có thể trở thành nguồn phát thải lớn nếu không được quản lý hiệu quả. Do đó, việc thúc đẩy các mô hình sản xuất tuần hoàn, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp làm đầu vào cho những chu trình sản xuất mới là hướng đi cần thiết, góp phần giảm phát thải, tiết kiệm tài nguyên và tạo ra nông sản an toàn.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Mạnh Phương cho biết, Sở tiếp tục phối hợp với các địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao ý thức của người dân về các mô hình sản xuất nông nghiệp xanh, giảm phát thải, bảo vệ môi trường. Các địa phương mở rộng xây dựng mô hình cánh đồng sạch, không bao bì thuốc bảo vệ thực vật để giảm ô nhiễm môi trường... Cùng với đó, xây dựng các vùng sản xuất tập trung, liên kết với doanh nghiệp, hợp tác xã và hệ thống phân phối để bảo đảm đầu ra cho nông sản an toàn.

Đặc biệt, hiệu quả kinh tế cần được đặt song hành với hiệu quả môi trường. Khi người dân thấy rõ việc sản xuất sạch giúp giảm chi phí đầu vào, nâng cao chất lượng nông sản, mở rộng thị trường và tăng thu nhập, việc thay đổi tập quán sản xuất sẽ có nền tảng vững chắc hơn...