Du lịch chuyển từ 'đón khách' sang 'tạo giá trị'

Thay đổi thước đo tăng trưởng

- Nghị quyết 26-NQ/TW có điểm gì mới và đột phá so với Nghị quyết số 08-NQ/TW năm 2017 về phát triển ngành du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn, thưa ông?

- Sau gần 10 năm thực hiện Nghị quyết 08, du lịch Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể về thị trường, hạ tầng, cơ sở vật chất và sản phẩm. Tuy nhiên, ngành vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng.

Điểm mới đáng chú ý nhất của Nghị quyết 26 là nâng tầm cách tiếp cận về du lịch. Nếu Nghị quyết 08 đặt du lịch trong khuôn khổ một ngành kinh tế, thì Nghị quyết 26 xác lập đây là ngành kinh tế tổng hợp, liên ngành, liên vùng, có tính xã hội hóa cao, kết nối với thương mại, giao thông, văn hóa, nông nghiệp, kinh tế số, kinh tế đêm.

Du lịch cũng được đặt trong mối liên hệ với mục tiêu tăng trưởng của nền kinh tế. Vì vậy, trách nhiệm giải trình cũng khác: không chỉ báo cáo lượng khách mà phải chứng minh đóng góp thực vào GDP, việc làm và nguồn thu ngoại tệ.

TS.Trần Hữu Hiệp, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch đồng bằng sông Cửu Long. Ảnh: NVCC

Một thay đổi quan trọng khác là du lịch chuyển từ tăng trưởng dựa vào số lượng sang chú trọng chất lượng, xanh, thông minh và sáng tạo; lấy văn hóa, bản sắc và trải nghiệm làm lợi thế cạnh tranh, đồng thời tăng cường quản trị dựa trên dữ liệu và công nghệ.

Năm 2025, Việt Nam đón 21,2 triệu lượt khách quốc tế, tăng 20,4% so với năm 2024 và vượt mức 18 triệu lượt của năm 2019. Trong 8 tháng năm 2026, lượng khách quốc tế đạt gần 16 triệu lượt, tăng 14,4% so với cùng kỳ năm 2025. Những kết quả này tạo nền tảng để du lịch tiếp tục bứt phá, thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn và động lực tăng trưởng mới.

- Nghị quyết 26 yêu cầu chuyển mô hình phát triển du lịch từ “số lượng” sang “chất lượng”, hướng tới thu hút khách chi tiêu cao, lưu trú dài ngày. Để thực hiện chuyển đổi này, ngành du lịch Việt Nam cần thay đổi gì, thưa ông?

- Chuyển từ “đếm đầu khách” sang đo mức chi tiêu và thời gian lưu trú là thay đổi quan trọng về tư duy phát triển. Muốn khách ở lại lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn, sản phẩm không thể chỉ dừng ở tham quan, chụp ảnh. Một điểm đến phải có đủ “cái để xem, cái để chơi, cái để trải nghiệm, cái để mua và cái để quay lại”.

Vì vậy, cần chuyển từ bán từng sản phẩm sang thiết kế hành trình trải nghiệm, kết nối lưu trú, ẩm thực, mua sắm, giải trí, văn hóa, sự kiện và kinh tế đêm. Đồng thời, phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao như nghỉ dưỡng, văn hóa - di sản, đường thủy, y tế, thể thao, du lịch kết hợp hội nghị, sự kiện (MICE).

Cùng với sản phẩm, phải nâng chất lượng điểm đến từ hạ tầng, vệ sinh, an toàn, môi trường, thông tin đến chất lượng nhân lực. Điểm đến cần được quản trị như một chỉnh thể, ứng dụng dữ liệu, bản đồ số, vé điện tử và trí tuệ nhân tạo (AI) để điều phối dòng khách và sức chứa.

Đặc biệt, phải coi văn hóa và cộng đồng là tài sản kinh tế. Khách chi tiêu cao không chỉ mua dịch vụ mà còn tìm kiếm sự khác biệt, câu chuyện, cảm xúc và tính xác thực. Khi người dân được tham gia và hưởng lợi, những giá trị bản địa được gìn giữ và chuyển hóa thành trải nghiệm đặc sắc, du lịch mới tạo ra giá trị bền vững.

Chuyển từ "liên kết bằng hội nghị" sang liên kết bằng lợi ích

- Nghị quyết 26 nhấn mạnh xây dựng “hệ sinh thái kinh tế tổng hợp”, gắn du lịch với thương mại, văn hóa, nông nghiệp, kinh tế số, kinh tế đêm... Theo ông, đâu là những thách thức lớn nhất trong quá trình hình thành hệ sinh thái này?

- Thách thức lớn nhất không phải thiếu tài nguyên, mà là thiếu cơ chế phối hợp có thực quyền và lợi ích đủ lớn để các chủ thể cùng liên kết. Phải chuyển từ "liên kết bằng hội nghị" sang liên kết bằng sản phẩm, thị trường và lợi ích: ai đầu tư, ai tổ chức, ai hưởng lợi? Nếu chỉ ký biên bản mà thiếu sản phẩm, dữ liệu và cơ chế phân chia lợi ích thì khó bền vững.

Bên cạnh hoàn thiện cao tốc, đường ven biển, hàng không, đường sắt và đường thủy, cần xây dựng hạ tầng dữ liệu du lịch dùng chung. Hiện dữ liệu về lưu trú, chi tiêu, hành trình của du khách còn phân tán theo từng địa phương, khiến các tỉnh, thành chưa có cái nhìn đầy đủ về dòng khách toàn vùng. Thiếu dữ liệu chung cũng làm hạn chế khả năng thiết kế sản phẩm và tuyến du lịch liên tỉnh.

Thách thức thứ ba là thể chế. Những hướng mới như kinh tế đêm, kinh tế ven sông, ven biển, nền tảng số, hợp tác công - tư, thí điểm có kiểm soát và thị thực linh hoạt cần được thể chế hóa nhanh, rõ để doanh nghiệp biết được phép làm gì, ở đâu và chịu trách nhiệm thế nào.

- Nghị quyết 26 xác định doanh nghiệp là lực lượng tiên phong, người dân là chủ thể tham gia và thụ hưởng. Yếu tố nào là then chốt để các bên phối hợp hiệu quả, đưa du lịch “cất cánh”?

- Cần phân vai rõ Nhà nước, địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng. Nhà nước tập trung kiến tạo thể chế, quy hoạch, đầu tư hạ tầng công cộng, bảo đảm an ninh - an toàn và tạo sân chơi bình đẳng. Địa phương chịu trách nhiệm về chất lượng điểm đến, môi trường, hạ tầng tại chỗ và điều phối các ngành.

Doanh nghiệp tiên phong về sản phẩm, công nghệ, chất lượng và thị trường; hiệp hội là cầu nối, phản biện chính sách và hỗ trợ liên kết; người dân phải là chủ thể tạo trải nghiệm, cung ứng dịch vụ và được hưởng lợi công bằng.

Nếu phải chọn một yếu tố quyết định, tôi chọn “năng lực quản trị và liên kết”. Một hệ sinh thái điểm đến quản trị tốt, kết nối tốt và phân phối giá trị công bằng sẽ tạo lợi thế bền vững.

- Đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu đón 45 - 50 triệu khách quốc tế, tổng thu 80 - 90 tỷ USD và đóng góp trực tiếp 10 - 12% GDP. Theo ông, Việt Nam cần những điều kiện và “cú hích” nào để hiện thực hóa mục tiêu này?

- Đây là mục tiêu tham vọng nhưng có cơ sở. Tuy nhiên, không nên đồng nhất tăng trưởng với số lượng khách. Điều quan trọng hơn là doanh thu, mức chi tiêu và thời gian lưu trú. Khách tăng nhưng chi tiêu thấp, lưu trú ngắn thì áp lực lên hạ tầng và môi trường có thể tăng nhanh hơn giá trị kinh tế.

“Cú hích” đầu tiên là hạ tầng và kết nối quốc tế, đồng thời phát triển các trung tâm du lịch có khả năng giữ khách nhiều ngày. Tiếp đến là marketing dựa trên dữ liệu, nhắm đúng phân khúc có khả năng chi trả cao và tiếp tục cải thiện chính sách thị thực. Cùng với đó, cần những doanh nghiệp đủ năng lực quản trị điểm đến, xây dựng thương hiệu và tham gia chuỗi phân phối toàn cầu, đồng thời tạo cơ hội để doanh nghiệp nhỏ và cộng đồng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Du lịch Việt Nam không nên chạy theo số lượng khách, mà phải làm cho mỗi du khách ở lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn và có lý do để quay trở lại.

- Xin cảm ơn ông!