Giám sát phải là công cụ kiến tạo, thúc đẩy phát triển, tháo gỡ 'điểm nghẽn của điểm nghẽn'

Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh điều hành phiên thảo luận. Ảnh: Phạm Thắng

Sáng 23/4, ngay sau khi nghe trình bày Tờ trình, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh, Quốc hội làm việc tại hội trường, thảo luận về dự kiến Chương trình giám sát của Quốc hội năm 2027.

Đề xuất xây dựng Định hướng công tác giám sát của Quốc hội khóa XVI

Thảo luận tại hội trường, các đại biểu cơ bản nhất trí với những nhận định, đánh giá nêu trong Tờ trình của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về kết quả thực hiện chương trình giám sát năm 2025 và tình hình triển khai hoạt động giám sát những tháng đầu năm 2026.

Các đại biểu ghi nhận những đổi mới quan trọng trong triển khai nội dung giám sát, cho rằng hoạt động giám sát thời gian qua đã thực sự đồng hành cùng Chính phủ để kiến tạo phát triển đất nước.

Để nâng cao hiệu quả giám sát, đáp ứng yêu cầu quản lý, điều hành và thúc đẩy phát triển trong bối cảnh hiện nay, ĐBQH Lê Minh Nam (Cần Thơ) cho rằng, khâu tổ chức thực hiện cần được cải thiện đồng bộ ở cả chủ thể giám sát và các cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát.

ĐBQH Lê Minh Nam (Cần Thơ) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Theo đó, việc triển khai các nghị quyết giám sát cần tập trung vào mục tiêu kiến nghị hoàn thiện chính sách, pháp luật; góp phần xây dựng đồng bộ thể chế kiến tạo, phát triển bền vững; tháo gỡ kịp thời, dứt điểm các điểm nghẽn; huy động, khơi thông và giải phóng nhanh các nguồn lực, phát triển lực lượng sản xuất mới.

Đại biểu đề nghị, bên cạnh những nội dung cốt lõi phải quản lý, kiểm soát chặt chẽ, như tuân thủ Hiến pháp, phòng, chống tham nhũng, giữ vững kỷ luật, kỷ cương tài khóa - tiền tệ, bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, các cân đối lớn của nền kinh tế, tiêu chuẩn an toàn môi trường, sức khỏe, tính mạng và đời sống Nhân dân…, cần nghiên cứu đề xuất các chính sách nới lỏng theo hướng chủ động, linh hoạt, hợp lý.

“Giám sát kiến tạo để không phá rào thể chế, nhưng phải thiết kế được ‘làn ưu tiên’ trong thể chế giúp thúc đẩy phát triển”, đại biểu nêu rõ.

Đưa ra giải pháp cụ thể, đại biểu Lê Minh Nam cho rằng, khi xây dựng kế hoạch giám sát cần tập trung phát hiện điểm nghẽn và tìm giải pháp tháo gỡ; thông qua giám sát để nhận diện thực trạng, đề xuất kiến tạo chính sách tốt hơn. Đồng thời, phải kiểm soát, ngăn chặn sớm các nguy cơ trước khi trở thành thiệt hại, nhất là trong bối cảnh mở rộng không gian phát triển.

ĐBQH Tạ Đình Thi (Hà Nội) đề nghị, để bảo đảm tính đồng bộ và chiều sâu trong cả nhiệm kỳ, Quốc hội cần trình cấp có thẩm quyền xem xét, ban hành “Định hướng công tác giám sát của Quốc hội khóa XVI”, trên cơ sở đã có “Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI” theo Kết luận 17-KL/TW của Bộ Chính trị.

ĐBQH Tạ Đình Thi (Hà Nội) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Theo đại biểu, định hướng này cần xác định rõ mục tiêu giám sát không chỉ là phát hiện sai phạm mà phải là công cụ kiến tạo, thúc đẩy phát triển, tháo gỡ “điểm nghẽn của điểm nghẽn” về thể chế. Đồng thời, đổi mới toàn diện phương thức theo hướng tăng cường giám sát dựa trên dữ liệu số, nâng cao chất lượng chất vấn, coi trọng giám sát chuyên đề và hậu giám sát.

Bên cạnh đó, cần tăng cường nguồn lực và trách nhiệm thông qua chuyên nghiệp hóa đội ngũ đại biểu chuyên trách, xây dựng cơ chế phối hợp đồng bộ giữa giám sát của Quốc hội với kiểm tra của Đảng, thanh tra và kiểm toán nhà nước.

ĐBQH Đàng Thị Mỹ Hương (Khánh Hòa) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Để nâng cao tính độc lập và chất lượng giám sát của đại biểu, ĐBQH Đàng Thị Mỹ Hương (Khánh Hòa) cho rằng, cần có hướng dẫn cụ thể nhằm hỗ trợ đại biểu chủ động xây dựng và triển khai kế hoạch giám sát cá nhân; tổ chức các khóa bồi dưỡng kỹ năng giám sát ngay từ đầu nhiệm kỳ; đồng thời bảo đảm cơ chế cung cấp đầy đủ, kịp thời thông tin, tài liệu phục vụ hoạt động giám sát.

Xác định rõ trách nhiệm người đứng đầu nếu không thực hiện kiến nghị giám sát

Để chương trình giám sát tạo chuyển biến thực chất, ĐBQH Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) đề nghị, cần tiếp tục tinh gọn nội dung, xác định rõ trọng tâm, trọng điểm, tránh dàn trải. Quốc hội nên tập trung nguồn lực vào những vấn đề nổi cộm, bức xúc trong đời sống kinh tế - xã hội hoặc các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro lớn về thất thoát, lãng phí, như quản lý tài sản công, đầu tư công.

Mục tiêu là giám sát đến cùng, làm rõ nguyên nhân và trách nhiệm cụ thể của từng cá nhân, tổ chức.

ĐBQH Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) phát biểu. Ảnh: Phạm Thắng

Đối với các dự án quan trọng quốc gia và hệ thống hạ tầng chiến lược như đường sắt tốc độ cao, cảng hàng không Long Thành, các tuyến vành đai, cao tốc, đại biểu đề nghị đổi mới cách tiếp cận giám sát theo hướng đánh giá hiệu quả tổng thể và tác động kinh tế - xã hội, thay vì chỉ dừng ở tiến độ giải ngân hay thi công.

Đặc biệt, cần thực hiện nghiêm việc xác định rõ trách nhiệm của từng cá nhân, cơ quan trong thực hiện các kết luận sau giám sát. “Chỉ khi hoạt động giám sát gắn với cơ chế giải trình minh bạch và biện pháp xử lý quyết liệt mới tạo được chuyển biến thực chất, củng cố niềm tin của Nhân dân”, đại biểu nêu rõ.

Về hoạt động chất vấn, đại biểu đề nghị tiếp tục đổi mới theo hướng ngắn gọn, đi thẳng vào vấn đề, tăng tính đối thoại, tránh trùng lặp; mỗi phiên chất vấn phải đi đến các cam kết rõ ràng, có lộ trình và thời hạn cụ thể.

Nhấn mạnh hậu giám sát là khâu đột phá, đại biểu đề nghị thiết lập cơ chế theo dõi bắt buộc, yêu cầu các cơ quan chịu giám sát báo cáo định kỳ, công khai kết quả thực hiện. Đặc biệt, cần xác định rõ trách nhiệm của người đứng đầu nếu không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các kiến nghị đã được Quốc hội thông qua.

Liên quan đến lựa chọn chuyên đề giám sát tối cao của Quốc hội trong năm 2027, ĐBQH Trần Thị Hoa Ry (Cà Mau) tán thành giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công là trụ sở làm việc sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, đơn vị hành chính.

ĐBQH Trần Thị Hoa Ry (Cà Mau). Ảnh: Quang Khánh

Và bên cạnh giám sát về quản lý, sử dụng tài sản công là trụ sở làm việc, đại biểu đề nghị, chuyên đề giám sát tối cao của Quốc hội trong năm 2027 cần xem xét, mở rộng nội dung về sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính, qua đó có cơ sở đánh giá toàn diện, đề xuất giải pháp phù hợp.