Gỡ khó về vốn, thuế và mặt bằng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Chiều ngày 17/10, thảo luận tại tổ 7 gồm Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Bắc Ninh và tỉnh Lâm Đồng, các đại biểu đề nghị dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa cần tháo gỡ những điểm nghẽn về vốn, dữ liệu, tài sản bảo đảm, thuế và mặt bằng sản xuất, tạo điều kiện để doanh nghiệp nâng cao năng lực, năng suất và mở rộng quy mô.

Tháo gỡ điểm nghẽn về vốn, dữ liệu và tài sản vô hình

Qua nghiên cứu dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, đại biểu Nguyễn Như So (đoàn TP. Bắc Ninh) đánh giá cao sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa và chuyển thành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo đại biểu, đây không đơn thuần là sự thay đổi về tên gọi, mà là sự chuyển đổi căn bản trong tư duy xây dựng chính sách: từ hỗ trợ doanh nghiệp khắc phục khó khăn sang kiến tạo môi trường và động lực để doanh nghiệp phát triển, lớn mạnh và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đại biểu Nguyễn Như So nhấn mạnh: "Hiện nay, doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm 98% tổng số doanh nghiệp, đóng góp hơn 60% GDP, khoảng 55% tổng thu ngân sách và tạo việc làm cho khoảng 17,6 triệu lao động. Với quy mô này, đây không chỉ là khu vực đông đảo nhất mà còn là trụ cột bảo đảm năng lực nội sinh, sức chống chịu và tính tự chủ của nền kinh tế. Tuy nhiên, nghịch lý là khu vực doanh nghiệp rất lớn về số lượng nhưng chưa tương xứng về quy mô và năng lực. Phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn đang bị kẹt trong bẫy mỏng vốn, biên lợi nhuận thấp, không thể tích lũy và khó mở rộng quy mô. Con số hơn 172.000 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường vừa qua cho thấy sức chống chịu và khả năng phát triển bền vững của khu vực này chưa thực sự vững chắc."

Vì vậy, đại biểu Nguyễn Như So cho rằng lần sửa đổi này cần được đặt trong cách tiếp cận rộng hơn: không chỉ sửa những chính sách hỗ trợ, mà phải đổi mới phương thức Nhà nước kiến tạo phát triển cho khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa; chuyển từ hỗ trợ trực tiếp sang tạo lập môi trường và thị trường thuận lợi, từ xử lý các khó khăn riêng lẻ sang tháo gỡ các rào cản mang tính cấu trúc, để nguồn lực xã hội được phân bổ hiệu quả hơn và tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển từ “đông về số lượng” sang “mạnh về năng lực, cao về năng suất và lớn về quy mô”.

Đại biểu Nguyễn Như So (đoàn đại biểu Bắc Ninh).

Để thực hiện mục tiêu này, đại biểu Nguyễn Như So đề nghị cơ quan soạn thảo tập trung tháo gỡ ba điểm nghẽn.

Thứ nhất, cần tháo gỡ rủi ro trong cấp tín dụng. Muốn ngân hàng mạnh dạn cho vay dựa trên dòng tiền và dữ liệu thay vì tài sản thế chấp, trước hết phải tạo hành lang pháp lý đủ rõ ràng cho người thực thi. Cần phân định rạch ròi giữa rủi ro kinh doanh khách quan và hành vi vi phạm pháp luật; cán bộ tín dụng làm đúng quy trình, đúng thẩm quyền, dựa trên thông tin hợp pháp thì việc khoản vay phát sinh nợ xấu không nên mặc nhiên quy kết trách nhiệm cá nhân. Nếu không giải quyết được tâm lý sợ rủi ro trong quyết định tín dụng, rất khó kỳ vọng ngân hàng mạnh dạn sử dụng những phương thức cấp vốn mới.

Thứ hai, cần coi dữ liệu là một loại hạ tầng của thị trường vốn. Khoản 4, Điều 8 mới dừng ở mức “khuyến khích kết nối, chia sẻ dữ liệu”, trong khi dữ liệu về thuế, hóa đơn điện tử, bảo hiểm, hải quan và giao dịch kinh doanh còn phân tán ở nhiều cơ quan. Đại biểu cho rằng cần thiết lập cơ chế kết nối và chia sẻ dữ liệu theo chuẩn thống nhất, trên cơ sở doanh nghiệp đồng ý và bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin. Có dữ liệu chuẩn, ngân hàng mới có thể chấm điểm tín dụng tự động và cho vay không cần tài sản thế chấp.

Thứ ba, cần giải quyết bài toán định giá và xử lý tài sản vô hình. Đại biểu Nguyễn Như So đề nghị Chính phủ ban hành tiêu chuẩn định giá tài sản vô hình và quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời thành lập hoặc chỉ định Trung tâm trung gian phát mại, xử lý tài sản vô hình và khoản phải thu khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán. Theo đại biểu, hiện nay ngân hàng không có công cụ định giá quyền sở hữu trí tuệ, phần mềm hay đơn hàng. Nếu nợ xấu xảy ra, ngân hàng cũng không có thị trường để xử lý hoặc phát mại các tài sản này. Chỉ khi giải quyết được bài toán “định được giá - bán được tài sản”, quyền sở hữu trí tuệ và dòng tiền hợp đồng mới có thể trở thành tài sản thế chấp thực sự của doanh nghiệp.

Hoàn thiện chính sách tín dụng, thuế và mặt bằng sản xuất

Cũng tại phiên thảo luận, đại biểu Vũ Văn Cường (đoàn TP. Bắc Ninh) cơ bản nhận thấy việc sửa đổi toàn diện Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa là cần thiết, đồng thời đề nghị hoàn thiện một số nội dung của dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Về chính sách tiếp cận nguồn vốn, đại biểu đánh giá Điều 8 dự thảo luật đã có nhiều đổi mới khi không chỉ đề cập tín dụng ngân hàng mà mở rộng sang thị trường vốn, quỹ đầu tư, tài trợ chuỗi cung ứng, bao thanh toán, cho thuê tài chính. Đồng thời, dự thảo cho phép xem xét cấp vốn dựa trên dòng tiền, doanh thu, dữ liệu giao dịch và đa dạng hóa tài sản bảo đảm như động sản, tài sản hình thành trong tương lai, quyền tài sản, quyền sở hữu trí tuệ, khoản phải thu và hàng tồn kho.

Đại biểu Vũ Văn Cường nhấn mạnh: "Hướng tiếp cận này phù hợp với đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên, phần lớn quy định hiện nay vẫn dừng ở chủ trương, chưa tạo ra công cụ pháp lý đủ mạnh, cụ thể để tháo gỡ những điểm nghẽn đã tồn tại trong thời gian qua".

Đại biểu Quốc hội Vũ Văn Cường (đoàn đại biểu Bắc Ninh).

Từ nhận định trên, đại biểu đồng tình với việc cần có cơ chế bảo đảm doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận được nguồn vốn thông qua các phương thức cho vay dựa trên dòng tiền, doanh thu và dữ liệu. Đồng thời, đối với chính sách tín dụng, đại biểu đề nghị Chính phủ tiếp tục duy trì chính sách hỗ trợ tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Hiện nay, theo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017 và Nghị định số 39/2019, Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa đang tập trung cho vay ba nhóm đối tượng, gồm doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp tham gia liên kết chuỗi và doanh nghiệp tham gia cụm liên kết ngành.

Nếu tiếp tục duy trì và mở rộng đối tượng doanh nghiệp nhỏ và vừa được tham gia quỹ, đại biểu nhấn mạnh, đây là việc làm rất cần thiết, góp phần giảm chi phí vốn cho doanh nghiệp. Vì vậy, thay vì quy định tại Điều 35 theo hướng rà soát, xem xét giải thể quỹ, đại biểu đề nghị nghiên cứu nội dung này để Chính phủ tiếp tục duy trì quỹ, bảo đảm hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa giảm chi phí vốn.

Đối với Điều 9 của dự thảo luật, đại biểu đề nghị miễn thuế thu nhập doanh nghiệp cho doanh nghiệp nhỏ và vừa trong 3 năm kể từ khi phát sinh thu nhập chịu thuế, thay vì từ thời điểm được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu. Cách tính này giúp doanh nghiệp được hưởng ưu đãi khi có thu nhập chịu thuế, bảo đảm chính sách hỗ trợ phát huy hiệu quả thực chất.

Về chính sách tiếp cận mặt bằng sản xuất, theo đại biểu, Điều 10 của dự thảo luật có một số thay đổi so với Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017, song mới tập trung tạo quỹ đất cho doanh nghiệp thuê lại trong các khu công nghiệp, cụm công nghiệp. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa còn hạn chế về nguồn lực tài chính, khó đáp ứng chi phí thuê hạ tầng tương đối cao tại các khu vực này. Đây là rào cản cần được quan tâm để chính sách hỗ trợ mặt bằng sản xuất phát huy hiệu quả thực chất.

Đại biểu Vũ Văn Cường đề xuất dự thảo luật nghiên cứu bổ sung nội dung hỗ trợ chi phí thuê cơ sở hạ tầng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hoặc giao các địa phương căn cứ điều kiện thực tế để xem xét ban hành chính sách hỗ trợ phù hợp. Qua đó, tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận mặt bằng sản xuất, có quỹ đất phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh.