Gợi ý mâm lễ cúng rằm tháng Giêng đầy đủ, trang trọng

Rằm tháng Giêng (15/1 Âm lịch) còn gọi là Tết Nguyên tiêu, một trong những dịp lễ quan trọng trong đời sống văn hóa, tâm linh của người Việt, đánh dấu thời điểm trăng tròn đầu tiên của năm mới. Không chỉ mang ý nghĩa mở đầu cho một năm hanh thông, thuận lợi, ngày rằm tháng Giêng còn là dịp để mỗi gia đình bày tỏ lòng thành kính với tổ tiên, tri ân các giá trị truyền thống và hướng đến những điều tốt đẹp.

Từ xa xưa, trong dân gian đã lưu truyền quan niệm: “Cúng cả năm không bằng ngày rằm tháng Giêng”. Câu nói này cho thấy vị trí đặc biệt của ngày lễ trong tâm thức cộng đồng. Vào dịp này, nhiều người dân đi chùa cầu an, cầu may, tham gia các hoạt động tín ngưỡng phù hợp với phong tục địa phương. Bên cạnh đó, các gia đình cũng chuẩn bị mâm lễ dâng lên bàn thờ gia tiên với sự chu đáo, trang nghiêm.

Việc chuẩn bị mâm lễ không đặt nặng hình thức “mâm cao cỗ đầy”. Tùy vào điều kiện kinh tế, hoàn cảnh và truyền thống của từng gia đình, lễ vật có thể gia giảm cho phù hợp. Điều cốt lõi vẫn là sự thành tâm, thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, lòng biết ơn đối với tổ tiên, cũng như sự hướng thiện trong đời sống tinh thần.

Gợi ý mâm lễ cúng rằm tháng Giêng đầy đủ, trang trọng. (Ảnh: Đỗ Thu Ngọc)

Gợi ý mâm lễ cúng rằm tháng Giêng đầy đủ, trang trọng

Một mâm lễ cúng rằm tháng Giêng thường bao gồm hai phần: lễ vật cơ bản và mâm cỗ (có thể là mặn hoặc chay). Sự chuẩn bị chu đáo, đúng nghi thức không chỉ thể hiện lòng thành mà còn gửi gắm ước mong về một năm mới bình an, thuận lợi.

Lễ vật cơ bản

Các lễ vật phổ biến thường được bày biện trong ngày rằm tháng Giêng gồm:

Trái cây: Nhiều gia đình chuẩn bị mâm ngũ quả, biểu trưng cho sự sung túc, đầy đủ, hài hòa trong cuộc sống. Thông thường, mâm ngũ quả gồm chuối, bưởi, đào, quýt và dưa hấu. Mỗi loại quả mang một sắc màu, hương vị riêng, kết hợp tạo nên tổng thể hài hòa, tượng trưng cho sự cân bằng, viên mãn.
Hoa tươi: Hoa huệ, hoa cúc vàng hoặc hoa lay ơn thường được lựa chọn để dâng lên bàn thờ. Hoa tươi thể hiện sự thanh khiết, trang trọng và lòng thành kính của con cháu đối với bề trên.
Hương, đèn nến: Hương thơm và ánh nến mang ý nghĩa tưởng nhớ tổ tiên, người thân đã khuất. Đây là những lễ vật quen thuộc, không thể thiếu trên bàn thờ trong các dịp lễ tết truyền thống.
Trầu cau: Bộ trầu cau thường gồm từ 3 đến 5 lá trầu cùng một miếng cau bổ. Trầu cau tượng trưng cho tấm lòng son sắt, sự hòa hợp và gắn kết trong gia đình.
Rượu, nước, trà: Những lễ vật này biểu trưng cho sự thanh sạch, trong sáng. Thông thường, gia chủ bày ba chén rượu hoặc nước, cùng ấm trà trên bàn thờ, thể hiện sự trang nghiêm trong nghi lễ.

Mâm cỗ mặn cúng rằm tháng Giêng

Đối với nhiều gia đình, mâm cỗ mặn là phần quan trọng trong lễ cúng rằm tháng Giêng. Các món ăn truyền thống không chỉ phong phú về hương vị mà còn chứa đựng nhiều ý nghĩa biểu trưng.

Gà luộc: Đây là món ăn gần như không thể thiếu. Gia đình thường chọn gà trống tơ, luộc chín và bày nguyên con với hình dáng trọn vẹn. Gà luộc tượng trưng cho sự đầy đủ, viên mãn. Khi dâng cúng, gà thường được kèm lá chanh thái sợi nhỏ và chấm muối tiêu.
Xôi: Xôi gấc hoặc xôi đỗ xanh là hai lựa chọn phổ biến. Màu đỏ của xôi gấc tượng trưng cho sự cát tường, may mắn, trong khi xôi đỗ xanh biểu trưng cho sự đủ đầy, yên bình.
Giò lụa, giò thủ: Những khoanh giò tròn đầy, được cắt gọn gàng và bày đẹp mắt trên đĩa, tượng trưng cho tài lộc và sự an khang. Hình tròn của khoanh giò còn gợi nhắc đến sự viên mãn, sung túc.
Nem rán (chả giò): Món ăn này thể hiện sự phong phú trong ẩm thực Việt. Nem rán với lớp vỏ vàng giòn, nhân thịt và rau củ đậm đà góp phần làm mâm cỗ thêm hấp dẫn.
Thịt kho tàu: Với người miền Nam, món ăn này có hương vị đậm đà, thịt mềm cùng trứng luộc, món ăn này được xem là biểu trưng cho sự giàu sang, phát đạt. Đồng thời, đây cũng là món ăn quen thuộc trong các dịp lễ tết, thể hiện sự trân trọng đối với tổ tiên.
Canh mọc hoặc canh bóng thả: Những viên mọc nhỏ hoặc miếng bóng mềm, thơm tạo nên hương vị đặc trưng. Món canh giúp mâm cỗ thêm phong phú, đồng thời mang ý nghĩa về sự gắn kết, đậm đà trong tình thân.
Rau củ luộc: Các loại rau theo mùa như bầu, bí, cà rốt, su hào… với màu sắc tươi tắn tượng trưng cho sức khỏe, sinh khí và sự tươi mới trong năm mới.

Mâm cơm mặn đơn giản dâng lễ với những món truyền thống. (Ảnh: Đỗ Thu Ngọc)

Mâm cỗ chay cúng rằm tháng Giêng

Nhiều gia đình lựa chọn mâm cỗ chay trong ngày rằm tháng Giêng với quan niệm hướng đến sự thanh tịnh, thiện lành. Mâm cỗ chay thường bao gồm:

Xôi gấc hoặc xôi đỗ xanh: Tượng trưng cho sự no ấm, đoàn viên. Màu đỏ của xôi gấc tiếp tục mang ý nghĩa cầu chúc may mắn, phúc lộc.
Nem chay (chả giò chay): Được chế biến từ mộc nhĩ, nấm hương, cà rốt, đậu phụ và các loại rau củ khác, tạo nên hương vị thanh nhẹ, hài hòa.
Đậu hũ chiên sả: Đậu hũ cắt miếng, ướp với sả băm rồi chiên vàng. Món ăn giản dị nhưng thơm ngon, dễ thực hiện.
Canh nấm chay: Kết hợp nhiều loại nấm như nấm hương, nấm kim châm cùng đậu hũ non, tạo vị ngọt tự nhiên, thanh mát.
Rau củ luộc hoặc xào chay: Bông cải, cà rốt, đậu que… vừa đẹp mắt, vừa giàu dinh dưỡng, thể hiện mong ước về sức khỏe.
Chè trôi nước chay: Món chè ngọt mang ý nghĩa cầu mong sự đoàn viên, viên mãn trong gia đình.

Cúng rằm tháng Giêng trong nhà hay ngoài trời?

Theo phong tục, lễ cúng rằm tháng Giêng thường được thực hiện cả ngoài trời và trong nhà. Mâm cúng quan thần đặt ngoài trời, còn mâm cúng gia tiên đặt trong nhà. Trình tự thông thường là gia chủ làm lễ ngoài trời trước, sau đó mới tiến hành lễ trong nhà.

Lễ cúng ngoài trời mang ý nghĩa tạ ơn trời đất, thần linh, Phật thánh và các vị anh hùng dân tộc. Với những gia đình không có sân riêng, có thể bày lễ tại gian giữa trong nhà hoặc trên sân thượng, đảm bảo sự trang nghiêm, sạch sẽ.

Một số gia đình có điều kiện về không gian còn chuẩn bị bốn bàn lễ đặt theo bốn hướng: hướng Bắc thờ Thượng đế, hướng Nam thờ các vị thần, hướng Tây thờ Phật, hướng Đông thờ các vị anh hùng có công với dân với nước.

Mâm cỗ cúng ngoài trời thường gồm: mâm ngũ quả; hương (thường 3 cây nhang to); 12 đĩa hoa tượng trưng cho 12 tháng trong năm; đèn hoặc nến với 24 hũ nến sáp vàng hoặc đỏ tượng trưng cho 24 tiết khí; trầu cau, muối gạo, trà rượu; quần áo, mũ Thần Nông giấy, lưỡi liềm giấy; gà luộc; xôi hoặc bánh chưng. Các lễ vật này mang tính biểu trưng, thể hiện ước vọng đủ đầy, thuận hòa và sự tri ân đối với truyền thống.

Nếu gia đình nào không có điều kiện cúng mâm lễ ngoài trời thì chỉ cần chuẩn bị mâm lễ cúng rằm tháng Giêng trong nhà, điều quan trọng nhất vẫn là thành tâm thực hiện nghi lễ.

Cúng rằm tháng Giêng trong nhà hay ngoài trời tùy điều kiện từng gia đình. (Ảnh: Đỗ Thu Ngọc)

Rằm tháng Giêng năm 2026 cúng ngày, giờ nào?

Theo sách Tìm hiểu Văn hóa Phương Đông Âm Dương đối lịch năm Bính Ngọ 2026 do Nhà xuất bản Thanh Hóa phát hành, tác giả Trần Đình Tuấn đưa ra một số khung giờ được xem là thuận lợi để thực hiện lễ cúng rằm tháng Giêng năm 2026.

Cụ thể:

- Ngày 15/1 Âm lịch (tức 3/3/2026 Dương lịch – chính rằm) các khung giờ phù hợp gồm giờ Thìn (7h – 9h), giờ Tỵ (9h – 11h), giờ Mùi (13h – 15h).

- Ngày 14/1 Âm lịch (2/3/2026 Dương lịch) các khung giờ thuận lợi gồm giờ Tỵ (9h – 11h), Thân (15h – 17h), Dậu (17h – 19h).

Ngày 13/1 Âm lịch (1/3/2026 Dương lịch) các khung giờ nên lựa chọn gồm giờ Thìn (7h – 9h), Tỵ (9h – 11h), Thân (15h – 17h), Dậu (17h – 19h).

Việc lựa chọn thời điểm cúng có thể tham khảo các nguồn tư liệu văn hóa, song điều quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm, chuẩn bị chu đáo và phù hợp với điều kiện sinh hoạt của mỗi gia đình.

Rằm tháng Giêng không chỉ là một ngày lễ theo lịch âm, mà còn là dịp để mỗi người hướng về cội nguồn, củng cố sự gắn kết gia đình và gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc.

Nhật Thùy