Hà Nội chính thức công nhận điểm du lịch Làng nghề dệt lụa Vạn Phúc - Hà Đông

Quyết định của Thành phố không chỉ ghi nhận những giá trị văn hóa, lịch sử và nghề thủ công truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ, mà còn tạo động lực để địa phương phát triển du lịch gắn với bảo tồn di sản.

Các sản phẩm Lụa Vạn Phúc, Hà Đông được bảo tồn và phát triển. Ảnh: VGP/Thiện Tâm.

Di sản nghìn năm giữa lòng Thủ đô

Là một trong những làng nghề dệt lụa lâu đời nhất Việt Nam còn duy trì hoạt động, Vạn Phúc từ lâu đã trở thành biểu tượng của nghề thủ công truyền thống Hà Nội.

Theo hồ sơ thuyết minh của UBND phường Hà Đông, làng nghề dệt lụa Vạn Phúc hiện có hơn 4.000 hộ dân với khoảng 14.620 nhân khẩu, nằm bên dòng sông Nhuệ, cách trung tâm Hà Nội khoảng 10km về phía Tây Nam. Toàn bộ khu vực được quy hoạch bảo tồn và phát triển với diện tích 54,68ha, hướng tới xây dựng không gian làng nghề kết hợp du lịch đặc trưng của Thủ đô.

Nhắc đến Vạn Phúc, người ta nghĩ ngay đến những tấm lụa mềm mại, óng ả đã trở thành biểu tượng của nghề dệt truyền thống Việt Nam. Theo thần phả còn lưu giữ, nghề dệt lụa nơi đây gắn với Ả Lã Đê Nương, người được nhân dân tôn là Thành hoàng làng. Tương truyền vào khoảng giữa thế kỷ IX, bà đã truyền dạy người dân nghề trồng dâu, nuôi tằm, ươm tơ, dệt lụa, đặt nền móng cho một làng nghề tồn tại và phát triển suốt hơn một thiên niên kỷ.

Ngay từ đầu thế kỷ XX, lụa Vạn Phúc đã được giới thiệu tại nhiều hội chợ quốc tế ở Marseille (Pháp), Paris và được đánh giá là một trong những sản phẩm thủ công tinh xảo của Đông Dương. Nhiều nghệ nhân của làng liên tiếp đạt giải thưởng tại các triển lãm trong và ngoài nước, góp phần đưa thương hiệu lụa Vạn Phúc vượt ra khỏi biên giới Việt Nam.

Trải qua hàng trăm năm, lụa Vạn Phúc không chỉ là sản phẩm thủ công mà còn trở thành biểu tượng văn hóa với hàng chục dòng lụa, gấm cùng những hoa văn mang đậm bản sắc dân tộc. Trong bối cảnh nhiều làng nghề truyền thống gặp khó khăn, các nghệ nhân Vạn Phúc vẫn không ngừng cải tiến kỹ thuật, tạo ra những dòng lụa chất lượng cao, phù hợp với nhu cầu hiện đại nhưng vẫn giữ được tinh hoa của nghề dệt cổ truyền.

Những nỗ lực ấy được ghi nhận bằng nhiều danh hiệu quan trọng. Vạn Phúc được công nhận là Làng nghề truyền thống dệt lụa tơ tằm từ năm 2001; lụa Vạn Phúc đạt danh hiệu Thương hiệu vàng Thăng Long năm 2011; nghề dệt lụa được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2023. Đặc biệt, đầu năm 2025, Vạn Phúc trở thành một trong hai làng nghề đầu tiên của Việt Nam gia nhập Mạng lưới các Thành phố Thủ công sáng tạo thế giới (World Cities of Crafts), góp phần nâng tầm thương hiệu lụa Việt trên trường quốc tế.

Có thể nói, việc được công nhận là điểm du lịch không phải là sự khởi đầu, mà là kết quả của quá trình gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị làng nghề qua nhiều thế hệ. Đồng thời, đây cũng là bước đi phù hợp với định hướng phát triển công nghiệp văn hóa của Hà Nội, trong đó các làng nghề truyền thống không chỉ là nơi sản xuất mà còn trở thành không gian sáng tạo, trải nghiệm và quảng bá văn hóa.

Các sản phẩm lụa Vạn Phúc nổi tiếng với hoa văn tinh xảo và chất lượng cao. Ảnh: PV

Không gian trải nghiệm đặc sắc của một điểm du lịch làng nghề

Không chỉ hấp dẫn bởi lịch sử lâu đời, Vạn Phúc còn là một trong số ít làng nghề của Hà Nội vẫn bảo tồn được không gian sản xuất, kinh doanh và sinh hoạt truyền thống. Đến đây, du khách không chỉ tìm kiếm những tấm lụa nổi tiếng mà còn được hòa mình vào nhịp sống của một làng nghề vẫn đang "sống" cùng nghề, từ tiếng khung cửi vang lên trong các xưởng dệt đến những cửa hàng rực rỡ sắc màu trên tuyến phố lụa.

Theo hồ sơ thuyết minh của UBND phường Hà Đông, Phố Lụa Vạn Phúc hiện có hơn 150 gian hàng cùng khu chợ lụa, là nơi giới thiệu, quảng bá và tiêu thụ các sản phẩm của làng nghề. Bên cạnh những sản phẩm như vải lụa, áo dài, khăn quàng hay phụ kiện thời trang, không gian làng cổ với cây đa, giếng nước, sân đình vẫn được gìn giữ, tạo nên sức hấp dẫn riêng đối với du khách.

Hệ thống điểm trải nghiệm tại Vạn Phúc ngày càng phong phú với Trung tâm Bảo tồn - Phát triển lụa Vạn Phúc, Công ty Cổ phần Phát triển lụa Vạn Phúc cùng Hợp tác xã Vụn Art. Nếu Trung tâm Bảo tồn là nơi trưng bày và giới thiệu các sản phẩm lụa truyền thống thì doanh nghiệp và các cơ sở sản xuất mở cửa cho du khách trực tiếp quan sát quy trình dệt lụa, từ mắc sợi đến hoàn thiện sản phẩm. Trong khi đó, Vụn Art mang đến trải nghiệm sáng tạo tranh ghép từ lụa vụn, kết hợp bảo tồn nghề với tạo việc làm cho người khuyết tật và lan tỏa thông điệp phát triển bền vững.

Ngoài ra, nhiều xưởng dệt lụa, cơ sở thiết kế áo dài và các nghệ nhân địa phương cũng mở cửa đón khách tham quan, giúp du khách trực tiếp tìm hiểu quy trình sản xuất cũng như câu chuyện phía sau mỗi tấm lụa. Theo định hướng của UBND phường Hà Đông, Vạn Phúc đang hướng tới xây dựng mô hình làng nghề - làng du lịch tiêu biểu, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của du khách trong nước và quốc tế.

Không chỉ có nghề dệt, Vạn Phúc còn sở hữu hệ thống di tích lịch sử - văn hóa đặc sắc như Đình Vạn Phúc, nơi thờ bà tổ nghề Ả Lã Đê Nương, và Chùa Vạn Phúc, di tích gắn với nhiều dấu mốc của phong trào cách mạng. Cùng với các lễ hội truyền thống được tổ chức hằng năm, những công trình này góp phần tạo nên không gian văn hóa đặc sắc, giúp hành trình khám phá làng nghề thêm phong phú và giàu chiều sâu.

Du khách trải nghiệm quy trình dệt lụa tại làng nghề Vạn Phúc. Ảnh: PV

Động lực mới để Vạn Phúc bứt phá

Việc được công nhận là điểm du lịch được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực để Hà Đông tiếp tục đầu tư hạ tầng, nâng cao chất lượng dịch vụ, đa dạng hóa sản phẩm và tăng cường kết nối Vạn Phúc với các tuyến du lịch văn hóa, làng nghề của Thủ đô. Đây cũng là bước tiếp theo trong lộ trình phát triển làng nghề gắn với du lịch theo quy hoạch đã được thành phố phê duyệt, hướng tới mục tiêu vừa bảo tồn không gian văn hóa truyền thống, vừa khai thác hiệu quả các giá trị kinh tế từ công nghiệp văn hóa và du lịch trải nghiệm.

Từ một làng nghề từng nổi tiếng với những tấm lụa tiến vua và chinh phục nhiều thị trường quốc tế, Vạn Phúc hôm nay đang từng bước chuyển mình trở thành điểm đến mang bản sắc riêng của Hà Nội. Mỗi khung cửi, mỗi sản phẩm lụa, mỗi nghệ nhân và mỗi nếp nhà cổ đều góp phần kể câu chuyện về một làng nghề đã vượt qua những biến động của thời gian để gìn giữ hồn cốt văn hóa dân tộc.

Quyết định số 3971/QĐ-UBND không chỉ là niềm tự hào của người dân địa phương mà còn mở ra cơ hội để Vạn Phúc tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những làng nghề tiêu biểu của cả nước. Với nền tảng lịch sử hơn một nghìn năm, cùng sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn di sản và đổi mới sáng tạo, làng lụa Vạn Phúc được kỳ vọng sẽ trở thành điểm đến hấp dẫn, góp phần đưa Hà Nội phát triển du lịch văn hóa theo hướng bền vững, đồng thời lan tỏa những giá trị tinh hoa của nghề dệt lụa Việt Nam đến với bạn bè trong nước và quốc tế.