Hoàn thiện khung pháp lý về xuất xứ hàng hóa: Tạo nền tảng minh bạch cho sản xuất và thương mại

Hội thảo lấy ý kiến và phổ biến văn bản quy phạm pháp luật về xuất xứ hàng hóa

Tiếp tục chuỗi hoạt động truyền thông, phổ biến sau “Hội nghị đánh giá công tác quản lý nhà nước về xuất xứ hàng hóa và phổ biến văn bản quy phạm pháp luật về xuất xứ hàng hóa” tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh ngày 30/10/2026, nhằm cập nhật kịp thời chính sách mới của Chính phủ liên quan đến quản lý nhà nước về xuất xứ hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước, sáng 13/11, tại thành phố Huế, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) tổ chức Hội thảo lấy ý kiến và phổ biến văn bản quy phạm pháp luật về xuất xứ hàng hóa.

Hội thảo có sự tham dự của đại diện Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), Sở Công Thương các tỉnh, thành phố, các Hiệp hội ngành hàng cùng gần 100 doanh nghiệp sản xuất, chế biến, kinh doanh và lưu thông thương mại trong nước, xuất khẩu, nhập khẩu.

Tháo gỡ “điểm nghẽn”, hoàn thiện pháp luật về hàng hóa

Phát biểu khai mạc Hội thảo, bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cho biết: Trong những năm qua, Đảng ta đã có nhiều chủ trương, chỉ đạo quan trọng trong việc hoàn thiện quy định pháp luật tháo gỡ “điểm nghẽn” của hệ thống pháp luật, kiến tạo phát triển, tạo hành lang pháp lý minh bạch; hoàn thiện pháp luật về hàng hóa, chất lượng sản phẩm, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, sự minh bạch, thông tin về đặc tính chất lượng sản phẩm, hàng hóa góp phần tạo ra một môi trường thương mại nội địa trong sạch, chất lượng, an toàn tại Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Thời gian qua, Quốc hội đã ban hành nhiều luật như Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Luật An toàn thực phẩm, Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa nhằm xây dựng một môi trường kinh doanh lành mạnh, đưa việc đáp ứng các nhu cầu, nguyện vọng và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng thành trách nhiệm, động lực và lợi thế cạnh tranh cho các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp Việt. Việc quản lý sản phẩm, hàng hóa phải bảo đảm hiệu quả, công khai, minh bạch, khách quan, phù hợp với mức độ rủi ro; không phân biệt đối xử về xuất xứ hàng hóa và chủ thể có liên quan, phù hợp với thông lệ quốc tế, không tạo rào cản kỹ thuật không cần thiết; bảo vệ quyền của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp và người tiêu dùng. Tuy nhiên, để biến chủ trương thành hành lang pháp lý bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là rất cần thiết đặc biệt đối với quy định hướng dẫn về xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước.

Đến nay, Việt Nam đã tham gia mạng lưới Hiệp định thương mại tự do (FTA) rộng khắp và ban hành nhiều quy định về xuất xứ hàng hóa để quy định một sản phẩm được coi là có xuất xứ Việt Nam. Quy định này chỉ áp dụng cho hàng xuất khẩu và hàng nhập khẩu, giúp hàng hóa được hưởng ưu đãi thuế nhập khẩu theo cam kết tại các hiệp định thương mại tự do hoặc phục vụ các mục tiêu khác của quản lý ngoại thương. Với hàng hóa sản xuất trong nước cần có quy định về cách xác định xuất xứ Việt Nam.

Trước thực tiễn đó, Bộ Công Thương đã tham mưu để Chính phủ ban hành Nghị định hướng dẫn thực thi về xác định xuất xứ của hàng hóa sản xuất trong nước, làm cơ sở pháp lý vững chắc để thương nhân không gặp khó khăn khi tự xác định xuất xứ hàng hóa của mình, có thể tiếp cận được các chính sách ưu đãi của nhà nước; cơ quan có thẩm quyền xác định được việc tuân thủ pháp luật của thương nhân; người tiêu dùng thực hiện quyền được thông tin về sản phẩm, hàng hóa.

Ngày 09/10/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 384/2026/NĐ-CP quy định xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước. Nghị định 384/2026/NĐ-CP sẽ có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2027.

Nghị định số 384/2026/NĐ-CP là văn bản pháp lý đầu tiên thiết lập khung pháp lý riêng, thống nhất và đầy đủ về xác định xuất xứ Việt Nam cho thị trường sản xuất và lưu thông tại thị trường nội địa. Nghị định số 384/2026/NĐ-CP ra đời giúp hoàn thiện hệ thống pháp lý về việc xác định tiêu chí xuất xứ Việt Nam một cách minh bạch, có căn cứ, phù hợp pháp luật hiện hành; bổ sung quy định về tiêu chí xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước; ngăn chặn hiệu quả tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng; tạo cơ sở để doanh nghiệp, cơ quan quản lý xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước. Đồng thời xây dựng một hệ tiêu chí minh bạch, có tính ứng dụng cao, hiệu quả trong công tác quản lý, giám sát, kiểm tra cũng như phục vụ việc tự xác định xuất xứ và công bố công khai của doanh nghiệp; tăng cường công tác phòng chống gian lận xuất xứ, hạn chế tình trạng giả mạo xuất xứ, bảo vệ uy tín, thương hiệu hàng hóa Việt Nam, ngăn ngừa tình trạng chuyển tải.

Bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu phát biểu khai mạc Hội thảo

Nghị định 384/2026/NĐ-CP: Làm rõ tiêu chí xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa lưu thông trong nước

Tại Hội thảo, đại diện Phòng Xuất xứ hàng hóa, Cục Xuất nhập khẩu đã giới thiệu tổng quan những nội dung cơ bản của Nghị định số 384/2026/NĐ-CP ngày 09/10/2026 của Chính phủ quy định xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước.

Một trong những điểm đáng chú ý được nhấn mạnh là phạm vi điều chỉnh của Nghị định. Theo đó, văn bản quy định các tiêu chí kỹ thuật để xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trên thị trường trong nước; bao gồm tiêu chí xuất xứ thuần túy, xuất xứ không thuần túy, danh mục công đoạn gia công, chế biến đơn giản không được công nhận là công đoạn tạo xuất xứ, các yếu tố trung tính không xem xét khi xác định xuất xứ và trách nhiệm của thương nhân, cơ quan quản lý nhà nước.

Đáng lưu ý, quy định này không áp dụng để cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) phục vụ hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu. Việc xác định xuất xứ hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu tiếp tục thực hiện theo các quy định hiện hành tương ứng. Như vậy, Nghị định 384/2026/NĐ-CP tập trung giải quyết yêu cầu xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước, góp phần hoàn thiện cơ sở pháp lý về ghi nhãn, minh bạch thông tin hàng hóa và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Về đối tượng áp dụng, Nghị định bao quát các chủ thể trong toàn bộ chuỗi giá trị, từ thương nhân trực tiếp sản xuất, chế biến, dán nhãn, lưu thông, phân phối hàng hóa (bao gồm cả doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài); các cơ quan quản lý nhà nước ở Trung ương và địa phương đến người tiêu dùng, hiệp hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và các tổ chức xã hội.

Ông Nguyễn Hoàng Hà, Phó Trưởng phòng Xuất xứ hàng hóa, Cục Xuất nhập khẩu giới thiệu những nội dung cơ bản của Nghị định số 384/2026/NĐ-CP

Trọng tâm của nội dung phổ biến là hai phương pháp xác định xuất xứ Việt Nam được quy định tại Điều 4 Nghị định 384.

Thứ nhất là phương pháp xác định xuất xứ thuần túy (WO), áp dụng đối với hàng hóa có nguồn gốc tự nhiên hoặc được sản xuất hoàn toàn tại Việt Nam. Điều 5 quy định 10 nhóm hàng hóa thuộc diện này, bao gồm cây trồng và sản phẩm từ cây trồng được trồng, thu hoạch tại Việt Nam; động vật sống sinh ra, nuôi dưỡng tại Việt Nam và sản phẩm từ chúng; sản phẩm thu được từ săn bắn, đánh bẫy, đánh bắt, nuôi trồng; khoáng sản khai thác trong nước; hải sản đánh bắt hợp pháp trên vùng biển quốc tế bằng tàu đăng ký Việt Nam; sản phẩm chế biến trên tàu đăng ký và treo cờ Việt Nam; sản phẩm khai thác từ đáy biển thuộc quyền khai thác của Việt Nam; phế liệu, phế thải thu gom từ sản xuất, tiêu dùng trong nước; hàng hóa đã qua sử dụng được thu gom để tái chế và hàng hóa được sản xuất hoàn toàn từ các nhóm sản phẩm nêu trên.

Thứ hai là phương pháp xác định xuất xứ không thuần túy, áp dụng đối với hàng hóa có sử dụng nguyên liệu nhập khẩu hoặc nguyên liệu chưa xác định được xuất xứ. Theo Điều 6, hàng hóa phải đáp ứng một trong hai tiêu chí: chuyển đổi mã số hàng hóa (CTC) ở cấp độ 4 số (Heading) hoặc đạt hàm lượng giá trị Việt Nam (VVC) từ 30% trở lên.

Đối với tiêu chí CTC, các nguyên liệu không có xuất xứ Việt Nam phải trải qua quá trình biến đổi căn bản, làm thay đổi mã số hàng hóa ở cấp độ 4 số từ nguyên liệu đầu vào sang sản phẩm hoàn chỉnh. Ví dụ được đưa ra tại Hội thảo là vải nhập khẩu thuộc mã HS 5407 được đưa vào Việt Nam để cắt, may thành áo sơ mi thuộc mã HS 6205. Sự thay đổi mã số ở cấp độ 4 số là căn cứ để xác định sản phẩm đáp ứng tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hóa.

Đối với tiêu chí VVC, Nghị định đưa ra hai phương pháp tính trực tiếp và gián tiếp. Theo phương pháp trực tiếp, hàm lượng giá trị Việt Nam được xác định trên cơ sở tổng chi phí nguyên liệu Việt Nam, chi phí nhân công, chi phí sản xuất chung và lợi nhuận so với giá xuất xưởng (EXW). Theo phương pháp gián tiếp, VVC được xác định bằng giá xuất xưởng trừ trị giá nguyên liệu nhập khẩu, sau đó chia cho giá xuất xưởng. Mức hàm lượng giá trị Việt Nam phải đạt tối thiểu 30%.

Một nội dung đáng chú ý khác là quy định về chi phí nghiên cứu và phát triển (R&D), thiết kế bo mạch, phần mềm và tự động hóa được thực hiện tại Việt Nam. Theo nội dung trình bày, các khoản chi phí này được tính trực tiếp vào hàm lượng giá trị Việt Nam đối với nhóm hàng hóa công nghệ và công nghệ thông tin. Quy định có ý nghĩa đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ, nơi giá trị sản phẩm không chỉ được tạo ra từ nguyên liệu, linh kiện vật chất mà còn từ hoạt động nghiên cứu, thiết kế và phát triển công nghệ trong nước.

Bên cạnh việc xác định các công đoạn tạo xuất xứ, Nghị định cũng quy định cụ thể những công đoạn gia công, chế biến đơn giản không được công nhận là công đoạn tạo xuất xứ Việt Nam. Các thao tác như bảo quản hàng hóa trong quá trình vận chuyển và lưu kho; làm sạch, lau chùi, sấy khô; là, ủi sản phẩm dệt may; phân loại, sàng lọc, chia tách lô hàng; đóng gói, thay đổi bao bì; dán nhãn, logo; trộn đơn giản nguyên liệu; lắp ráp đơn giản các bộ phận hoặc kết hợp nhiều công đoạn đơn giản đều thuộc danh mục cần lưu ý.

Việc quy định rõ các công đoạn này nhằm ngăn chặn tình trạng hàng hóa chỉ trải qua những thao tác gia công, chế biến không đáng kể nhưng được gắn mác xuất xứ Việt Nam. Qua đó, bảo đảm việc xác định xuất xứ phản ánh đúng quá trình sản xuất và giá trị thực sự được tạo ra tại Việt Nam.

Đối với yếu tố trung tính, Điều 8 quy định 8 nhóm vật tư, yếu tố gián tiếp không được xem xét khi xác định xuất xứ, gồm nhiên liệu và năng lượng; dụng cụ, khuôn rập, khuôn đúc; phụ tùng và vật liệu bảo dưỡng thiết bị, nhà xưởng; dầu nhờn, chất bôi trơn; thiết bị bảo hộ lao động; máy móc, dụng cụ kiểm tra, thử nghiệm; chất xúc tác, dung môi và các nguyên liệu khác không cấu thành hàng hóa nhưng cần thiết cho quá trình sản xuất. Quy định này góp phần giảm nghĩa vụ kê khai, chứng minh nguồn gốc đối với những yếu tố đầu vào không trực tiếp cấu thành sản phẩm.

Về trách nhiệm thực hiện, Nghị định xác lập nguyên tắc thương nhân tự nguyện, tự kê khai và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật. Nhà nước không cấp C/O nội địa và không bắt buộc thương nhân phải xin xác nhận hay đăng ký trước khi ghi nhãn xuất xứ Việt Nam. Tuy nhiên, thương nhân có trách nhiệm tự đối chiếu quy trình sản xuất với các tiêu chí quy định; lưu trữ hóa đơn, chứng từ, bảng kê nguyên liệu và quy trình sản xuất trong thời hạn 5 năm; đồng thời cung cấp hồ sơ chứng minh khi cơ quan quản lý nhà nước thực hiện kiểm tra, hậu kiểm.

Ở góc độ quản lý nhà nước, Bộ Công Thương giữ vai trò đầu mối quản lý thống nhất, xây dựng khung kỹ thuật chung, công khai các văn bản hướng dẫn và kết nối, chia sẻ cơ sở dữ liệu về xuất xứ. Các bộ, ngành quản lý chuyên ngành có thể ban hành quy tắc xuất xứ riêng đối với hàng hóa đặc thù khi cần thiết; UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo lực lượng quản lý thị trường, thanh tra chuyên ngành thực hiện kiểm tra, hậu kiểm và xử lý vi phạm tại địa phương.

Nghị định số 384/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2027. Các quy định chuyển tiếp cũng được giới thiệu nhằm bảo đảm quyền lợi của doanh nghiệp, tránh lãng phí đối với hàng hóa đã dán nhãn đúng quy định trước đó và lượng bao bì, nhãn mác đã in sẵn còn tồn kho.

Hội thảo thu hút sự quan tâm, tham dự của đại diện Bộ, ngành, địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp.

Hoàn thiện quy tắc xuất xứ không ưu đãi: Làm rõ tiêu chí, xử lý vướng mắc từ thực tiễn

Bên cạnh giới thiệu Nghị định mới về xuất xứ hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước, Hội thảo dành thời lượng đáng kể giới thiệu dự thảo Thông tư quy định quy tắc xuất xứ hàng hóa không ưu đãi của Việt Nam.

Theo đại diện Cục Xuất nhập khẩu, việc xây dựng dự thảo Thông tư được đặt trong bối cảnh hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành Luật Quản lý ngoại thương về xuất xứ hàng hóa, đồng thời gắn với dự thảo Nghị định mới thay thế Nghị định số 31/2018/NĐ-CP. Dự thảo Thông tư dự kiến thay thế các quy định liên quan tại Thông tư số 05/2018/TT-BCT, Thông tư số 44/2023/TT-BCT và Điều 1 Thông tư số 23/2025/TT-BCT.

Về bố cục, dự thảo gồm 3 chương: Quy định chung; Cách xác định xuất xứ hàng hóa; Điều khoản thi hành. Kèm theo là các phụ lục về quy tắc cụ thể mặt hàng, mẫu C/O mẫu B của Việt Nam và hướng dẫn kê khai C/O mẫu B.

Định hướng xây dựng dự thảo tập trung vào ba nội dung: kế thừa, hệ thống hóa các quy định hiện hành về quy tắc xuất xứ hàng hóa không ưu đãi; sửa đổi, bổ sung nhằm làm rõ tiêu chí xuất xứ và xử lý những vướng mắc phát sinh trong thực tiễn; đồng thời phân tách quy định về mẫu tờ khai và chứng nhận mẫu khỏi nội dung quy tắc xuất xứ để đưa vào Thông tư riêng về quy trình, thủ tục cấp C/O.

Trong các nội dung sửa đổi, bổ sung, cách xác định hàm lượng giá trị nội địa (LVC) là một vấn đề được quan tâm. Dự thảo tiếp tục quy định hai công thức tính trực tiếp và gián tiếp, đồng thời điều chỉnh cách xác định trị giá nguyên liệu đầu vào có xuất xứ. Theo đó, dự thảo làm rõ trị giá nguyên liệu đầu vào có xuất xứ là trị giá nguyên liệu có xuất xứ được thu mua hoặc sản xuất trong nước. Việc làm rõ cách xác định này nhằm tạo cơ sở thống nhất hơn trong quá trình kê khai, tính toán và chứng minh xuất xứ hàng hóa.

Một điểm mới khác tại Điều 10 của dự thảo liên quan đến công đoạn gia công, chế biến đơn giản. Theo đó, công đoạn được coi là đơn giản khi không cần sử dụng kỹ năng đặc biệt, máy móc, dây chuyền hoặc thiết bị chuyên dụng. Dự thảo bổ sung quy định các mặt hàng thủ công do nghệ nhân thực hiện hoặc được làm chủ yếu bằng tay như hàng thêu, đồ gốm, chăn dệt may, đồ trang sức thủ công và chăn khâu tay không được coi là công đoạn gia công, chế biến đơn giản. Đồng thời, dự thảo bổ sung công đoạn sơn và đánh bóng đơn giản, điều chỉnh quy định về giết, mổ động vật đơn giản.

Đối với bộ hàng hóa, Điều 15 dự thảo quy định bộ hàng hóa được coi là có xuất xứ khi tất cả sản phẩm thành phần đều có xuất xứ. Trường hợp bộ hàng hóa gồm cả sản phẩm có xuất xứ và không có xuất xứ, bộ hàng hóa vẫn được coi là có xuất xứ nếu trị giá sản phẩm không có xuất xứ không vượt quá 15% trị giá FOB của bộ hàng hóa. Đây là nội dung doanh nghiệp cần lưu ý khi xác định xuất xứ đối với các sản phẩm được đóng gói, phân phối dưới dạng bộ.

Dự thảo cũng đề cập việc cộng gộp nguyên liệu có xuất xứ trong nước tại Điều 14 và Điều 16. Theo nội dung giới thiệu, nguyên liệu không có xuất xứ nhưng đã trải qua quá trình sản xuất đáp ứng quy định của Thông tư sẽ được coi là có xuất xứ khi sử dụng để sản xuất sản phẩm tiếp theo, không phụ thuộc việc sản phẩm tiếp theo do chính nhà sản xuất đó hay một nhà sản xuất khác thực hiện. Đối với thương nhân đề nghị cấp C/O, nhà sản xuất hoặc nhà cung cấp có trách nhiệm kê khai, cam kết về xuất xứ hàng hóa.

Ngoài ra, dự thảo điều chỉnh nội dung kê khai C/O mẫu B tại ô số 2, bổ sung thông tin về người nhập khẩu (Consignee/Importer), đồng thời chuyển hướng dẫn kê khai thành phụ lục và thực hiện kê khai trực tiếp trên hệ thống eCoSys.

Cục Xuất nhập khẩu cho biết, hồ sơ, tài liệu lấy ý kiến dự thảo đã được gửi và đăng tải trên Cổng thông tin điện tử Bộ Công Thương từ ngày 15/9/2026. Hiện cơ quan soạn thảo đang tổng hợp, giải trình ý kiến đối với dự thảo các Thông tư. Dự kiến, Thông tư sẽ có hiệu lực đồng thời với Nghị định thay thế Nghị định số 31/2018/NĐ-CP.

Bà Trần Thanh Bình, Trưởng phòng Xuất xứ hàng hóa, Cục Xuất nhập khẩu giới thiệu dự thảo Thông tư quy định quy tắc xuất xứ hàng hóa không ưu đãi của Việt Nam

Cập nhật quy tắc xuất xứ trong các FTA: Doanh nghiệp cần hiểu đúng để tận dụng ưu đãi

Một nội dung quan trọng khác được phổ biến tại Hội thảo là cập nhật quy trình, thủ tục cấp C/O; tiêu chí xuất xứ hàng hóa theo C/O mẫu B và mẫu EUR.1; đồng thời lưu ý những điểm doanh nghiệp cần nắm khi thực hiện quy tắc xuất xứ trong các FTA, trong đó có EVFTA.

Theo đó, về quy trình đề nghị cấp C/O, đại diện Cục Xuất nhập khẩu đã hệ thống ba bước cơ bản gồm đăng ký hồ sơ thương nhân, chuẩn bị hồ sơ đề nghị cấp C/O và thực hiện khai báo, cấp C/O. Hồ sơ thương nhân được thực hiện theo Điều 13 Nghị định số 31/2018/NĐ-CP; hồ sơ đề nghị cấp C/O theo Điều 15 Nghị định số 31/2018/NĐ-CP và các quy định hướng dẫn tại Thông tư số 05/2018/TT-BCT, được sửa đổi, bổ sung.

Hồ sơ đề nghị cấp C/O gồm đơn đề nghị cấp C/O, mẫu C/O tương ứng, tờ khai hải quan xuất khẩu, hóa đơn thương mại, chứng từ vận tải, bảng kê khai nguyên liệu sản xuất hàng hóa xuất khẩu, quy trình sản xuất, bản khai báo xuất xứ của nhà sản xuất và các chứng từ cần thiết khác. Việc khai báo được thực hiện trên hệ thống eCoSys hoặc hệ thống quản lý, cấp chứng nhận xuất xứ hàng hóa điện tử của Bộ Công Thương. Kết quả có thể được trả dưới hình thức C/O điện tử, bản PDF hoặc bản giấy tùy theo mẫu C/O.

Đáng chú ý, từ ngày 01/8/2026, việc triển khai Thông tư số 26/2026/TT-BCT đã có sự phân định về thẩm quyền cấp C/O. Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) thực hiện cấp 12 mẫu C/O gồm D, AI, AK, AJ, AANZ, RCEP, EUR.1, EUR.1 UK, CPTPP, EAV, VK và VJ. Các tổ chức cấp C/O tại địa phương được thực hiện cấp tất cả các mẫu C/O theo văn bản chấp thuận.

Đối với tiêu chí xuất xứ hàng hóa C/O mẫu B và mẫu EUR.1, phần trình bày đã làm rõ sự khác biệt về cơ sở pháp lý và cách áp dụng các tiêu chí xuất xứ. C/O mẫu B được thực hiện theo Nghị định số 31/2018/NĐ-CP, Thông tư số 05/2018/TT-BCT và các văn bản sửa đổi, bổ sung; trong khi C/O mẫu EUR.1 được thực hiện theo Thông tư số 14/2026/TT-BCT.

Các tiêu chí xuất xứ phổ biến được giới thiệu gồm xuất xứ thuần túy (WO), sản xuất từ nguyên liệu có xuất xứ (PE) và xuất xứ không thuần túy, được xác định theo các tiêu chí chuyển đổi mã số hàng hóa (CTC), hàm lượng giá trị khu vực/nội địa (RVC, LVC hoặc VL%) và công đoạn gia công, chế biến cụ thể (SP), tùy theo quy định của từng hiệp định và từng mặt hàng.

Đối với hàng hóa có xuất xứ thuần túy, các quy định được đối chiếu theo từng nhóm sản phẩm như cây trồng, động vật sống, sản phẩm động vật, nuôi trồng thủy sản, sản phẩm săn bắn, đánh bắt, khoáng sản, tài nguyên biển và phế liệu. Qua các ví dụ về con giống, vật nuôi, sản phẩm chăn nuôi và thủy sản, phần trình bày cho thấy doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý đến nguồn gốc ban đầu của nguyên liệu, con giống và điều kiện sản xuất, nuôi trồng, khai thác theo từng mẫu C/O.

Đối với quy tắc cụ thể mặt hàng (PSR), C/O mẫu B và EUR.1 có cách quy định và tiêu chí áp dụng khác nhau. Vì vậy, doanh nghiệp không thể mặc nhiên sử dụng một phương pháp xác định xuất xứ cho tất cả các thị trường mà cần đối chiếu đúng quy tắc áp dụng đối với từng mã HS và từng mẫu C/O.

Nội dung về công đoạn gia công, chế biến đơn giản cũng được phân tích thông qua bảng so sánh giữa C/O mẫu B và EUR.1. Các công đoạn như bảo quản, làm sạch, xay xát, bóc tách, xử lý đường, sơn, đánh bóng, mài cắt, sàng lọc, pha loãng, trộn đơn giản, đóng gói, dán nhãn và lắp ráp được quy định với phạm vi cụ thể theo từng bộ quy tắc. Một số thao tác có thể được liệt kê trong quy tắc của mẫu EUR.1 nhưng không có cách quy định tương tự ở mẫu B. Do đó, việc xác định một công đoạn có đủ mức độ tạo xuất xứ hay không phải căn cứ vào quy định cụ thể, không chỉ dựa trên tên gọi hoặc hình thức của hoạt động sản xuất.

Về hạn mức linh hoạt, phần trình bày nêu rõ C/O mẫu B áp dụng hạn mức tối đa 15% trị giá FOB đối với tiêu chí CTC; riêng hàng dệt may thuộc Chương 50-63 áp dụng mức 15% theo trọng lượng hoặc trị giá FOB. Đối với C/O mẫu EUR.1, hạn mức chung là 10% giá xuất xưởng, với cách xác định riêng theo từng nhóm chương hàng và các quy tắc cụ thể mặt hàng. Đây là những giới hạn kỹ thuật cần được doanh nghiệp rà soát kỹ khi tính toán tỷ lệ nguyên liệu không có xuất xứ.

Riêng với EVFTA, nội dung cộng gộp xuất xứ được nhấn mạnh như một cơ chế có thể hỗ trợ doanh nghiệp tổ chức lại chuỗi cung ứng và tận dụng tốt hơn các nguồn nguyên liệu trong khu vực. Theo đó, nguyên liệu có xuất xứ từ một nước thành viên có thể được coi là có xuất xứ tại nước thành viên khác mà không cần trải qua công đoạn gia công hoặc chế biến, nếu đáp ứng điều kiện cộng gộp tương ứng.

Ví dụ được đưa ra là trường hợp doanh nghiệp Việt Nam sử dụng vải có xuất xứ Hàn Quốc theo cơ chế cộng gộp mở rộng trong EVFTA, sản xuất thành quần áo thuộc HS 61, 62 và xuất khẩu sang EU. Việc đáp ứng điều kiện về xuất xứ của nguyên liệu và cơ chế cộng gộp là yếu tố quan trọng để doanh nghiệp xác định khả năng hưởng ưu đãi thuế quan.

Bên cạnh đó, đại diện Cục Xuất nhập khẩu lưu ý quy định về hàng nông nghiệp trong EVFTA, đặc biệt đối với sản phẩm thuộc các Chương 6, 7, 8, 9, 10, 12 và Nhóm 2401. Doanh nghiệp cần phân biệt trường hợp sản phẩm được trồng, thu hoạch từ cây có nguồn gốc trong nước với trường hợp cây được trồng từ hạt, củ, thân rễ, cành giâm, cành ghép hoặc các bộ phận sống khác nhập khẩu từ nước ngoài khối. Đồng thời, việc tính toán giới hạn trọng lượng nguyên liệu không có xuất xứ phải căn cứ đúng cách diễn đạt tại quy tắc cụ thể mặt hàng, bao gồm cả giới hạn riêng và giới hạn tổng hợp khi được quy định.

Đối với C/O mẫu B, việc cộng gộp nguyên liệu có xuất xứ trong nước cũng được lưu ý. Nguyên liệu được cộng gộp phải đáp ứng quy tắc xuất xứ không ưu đãi theo quy định hiện hành và có chứng từ chứng minh phù hợp, trong đó có Phụ lục X ban hành kèm theo Thông tư số 05/2018/TT-BCT. Khi hàng hóa trải qua nhiều công đoạn sản xuất tại Việt Nam, việc xác định xuất xứ phải căn cứ trên toàn bộ quá trình sản xuất, không chỉ riêng tại nhà máy thực hiện công đoạn cuối cùng.

Một nội dung quan trọng khác là cơ chế nhà xuất khẩu tự chứng nhận xuất xứ đối với lô hàng có trị giá dưới 6.000 EUR theo quy định của C/O mẫu EUR.1. Nhà xuất khẩu có thể thực hiện khai báo xuất xứ trên hóa đơn, phiếu giao hàng hoặc chứng từ thương mại khác theo mẫu lời văn quy định; đồng thời đăng tải chứng từ tự chứng nhận và các chứng từ liên quan lên hệ thống eCoSys trong thời hạn 3 ngày làm việc.

Những nội dung được cập nhật cho thấy quy tắc xuất xứ trong các FTA có nhiều điểm khác biệt về tiêu chí, hạn mức linh hoạt, cộng gộp và công đoạn gia công, chế biến. Việc nắm vững quy định của từng hiệp định, từng mẫu C/O và từng nhóm mặt hàng có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng đáp ứng điều kiện hưởng ưu đãi thuế quan của doanh nghiệp.

Trong khuôn khổ Hội thảo, các đại biểu đã trao đổi, thảo luận về các nội dung cần lưu ý của Nghị định số 384/2026/NĐ-CP; phương pháp xác định hàng hóa có xuất xứ Việt Nam, công đoạn gia công, chế biến đơn giản, yếu tố trung gian; những vấn đề thực tiễn liên quan thực thi xuất xứ hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước cũng như những vấn đề liên quan đến đến thực thi Quy tắc xuất xứ hàng hóa trong các FTA; cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước với Hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp...

Qua Hội thảo, các đại biểu đánh giá cao nỗ lực của Bộ Công Thương trong việc chủ động hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm quản lý, bảo vệ hàng hóa lưu thông trong nước, đồng thời nâng cao giá trị và uy tín sản phẩm Việt Nam trên thị trường đồng thời mong muốn các bộ, ban, ngành địa phương phối hợp với Bộ Công Thương tổ chức triển khai hiệu quả.

Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) tiếp thu các ý kiến góp ý của các Hiệp hội ngành hàng cũng như cộng đồng doanh nghiệp sản xuất, thương mại và lưu thông hàng hóa trong nước, doanh nghiệp xuất khẩu, doanh nghiệp nhập khẩu, để tiếp tục hoàn thiện các nội dung liên quan trong thời gian tới.