Gỡ vướng cho doanh nghiệp trong hoạt động thương mại điện tử

Ngày 13/11, Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) phối hợp với Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh tổ chức Hội nghị Đối thoại Doanh nghiệp - Chính quyền thành phố chuyên đề thương mại điện tử, nhằm tiếp nhận, giải đáp những khó khăn, vướng mắc của cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình thực hiện chính sách, pháp luật và thủ tục kinh doanh trên môi trường số.

Ông Lê Anh Hoàng, Phó Giám đốc ITPC phát biểu tại hội nghị. Ảnh: Xuân Anh - TTXVN

Ông Lê Anh Hoàng, Phó Giám đốc ITPC thông tin, theo kế hoạch về phát triển thương mại điện tử TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2026 - 2030, thành phố tập trung thúc đẩy thương mại điện tử xanh, mở rộng thương mại điện tử xuyên biên giới, tối ưu hóa hạ tầng logistics và chi phí giao hàng.

Đồng thời, khuyến khích doanh nghiệp ứng dụng công nghệ số, chuyển đổi sang mô hình bán hàng đa kênh kết hợp, giảm phụ thuộc vào chi phí nền tảng và thúc đẩy tiêu thụ các sản phẩm chủ lực, sản phẩm Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) trên môi trường số. 

Trong bối cảnh đó, hội nghị đối thoại với các chủ thể kinh doanh thương mại điện tử là diễn đàn để doanh nghiệp phản ánh trực tiếp những khó khăn phát sinh trong thực tiễn, đồng thời được cơ quan chức năng hướng dẫn, giải đáp các quy định liên quan. Qua đó, góp phần tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh và triển khai hiệu quả chủ đề năm 2026 của thành phố: “Hoàn thiện, nâng cao chất lượng tổ chức bộ máy - Khai thông thể chế - Đột phá hạ tầng - Nâng cao hiệu quả phục vụ nhân dân”. 

Tại hội nghị, các vấn đề được doanh nghiệp quan tâm tập trung vào: nghĩa vụ thuế và thời điểm lập hóa đơn đối với giao dịch trực tuyến; trách nhiệm xác thực thông tin người bán trên sàn thương mại điện tử; thủ tục khuyến mại trực tuyến; giải quyết tranh chấp giữa người mua và người bán; phòng chống hàng giả, bảo vệ dữ liệu cá nhân và hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi sang mô hình kinh doanh đa kênh. 

Một trong những nhóm vấn đề nhận được nhiều ý kiến tại hội nghị là quy định về thời điểm lập hóa đơn điện tử đối với các giao dịch bán hàng trực tuyến, nhất là trường hợp khách hàng đặt hàng nhưng từ chối nhận khi giao hàng, thường được gọi là tình trạng “bom hàng”.

Đại diện Công ty cổ phần Bismark cho biết, trong hoạt động bán hàng thông qua website, doanh nghiệp thường xuyên phát sinh tình trạng khách hàng đặt hàng nhưng không nhận khi hàng được giao đến. Tuy nhiên, doanh nghiệp chưa nhận được hướng dẫn cụ thể về cách thức hạch toán đối với những trường hợp này. 

Theo đại diện doanh nghiệp, việc lập hóa đơn tại thời điểm giao hàng có thể phát sinh nhiều thủ tục xử lý, điều chỉnh nếu khách hàng từ chối nhận hàng. Với số lượng đơn hàng lớn mỗi ngày, vấn đề này làm tăng khối lượng công việc của bộ phận kế toán, ảnh hưởng đến quá trình vận hành và chi phí của doanh nghiệp. Doanh nghiệp đề nghị cơ quan thuế hướng dẫn cụ thể cách hạch toán đối với đơn hàng không giao dịch thành công, đồng thời xem xét khoảng thời gian lập hóa đơn phù hợp hơn với thực tế kinh doanh. 

Giải đáp kiến nghị, đại diện Thuế TP. Hồ Chí Minh cho biết, việc xác định thời điểm lập hóa đơn cần căn cứ vào tình trạng thực tế của giao dịch và thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hàng hóa cho người mua, không phụ thuộc vào việc doanh nghiệp đã thu được tiền hay chưa. Đối với trường hợp hàng hóa mới được đưa đi giao nhưng giao dịch chưa hoàn tất, khách hàng chưa nhận hàng và doanh nghiệp chưa lập hóa đơn thì chưa phải xuất hóa đơn tại thời điểm hàng hóa đang trên đường giao. Trường hợp doanh nghiệp đã lập hóa đơn điện tử ngay khi khách hàng đặt hàng, sau đó khách hàng từ chối nhận hàng, doanh nghiệp có thể thực hiện điều chỉnh theo quy định về xử lý hàng bán bị trả lại. 

Trước kiến nghị về việc cho phép doanh nghiệp linh hoạt lựa chọn thời điểm lập hóa đơn trước hoặc sau khi giao hàng một số ngày, đại diện cơ quan thuế cho biết, pháp luật hiện hành chưa có quy định cho phép doanh nghiệp tự lựa chọn thời điểm xuất hóa đơn theo phương án này. Doanh nghiệp phải lập hóa đơn tại thời điểm hoàn thành việc chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hàng hóa cho người mua, không phải ngay khi hàng hóa được đưa đi giao nhưng giao dịch chưa hoàn tất. 

Cũng liên quan đến nghĩa vụ hóa đơn và thuế, đại diện Công ty Nhật Nhật Tân phản ánh những khó khăn trong việc thống nhất thời điểm ghi nhận doanh thu, lập hóa đơn và xác định nghĩa vụ thuế thu nhập doanh nghiệp.

Doanh nghiệp cho rằng cần có hướng dẫn cụ thể về mối quan hệ giữa các quy định kế toán, hóa đơn và thuế để hạn chế cách hiểu khác nhau trong quá trình thực hiện, kê khai và quyết toán thuế. Đối với hoạt động bán lẻ và kinh doanh trực tuyến có số lượng giao dịch lớn, doanh nghiệp kiến nghị nghiên cứu khôi phục cơ chế tổng hợp nhiều giao dịch trong ngày trên một hóa đơn kèm bảng kê chi tiết, thay vì phải lập hóa đơn riêng cho từng khách hàng. 

Theo đại diện doanh nghiệp, chi phí mỗi hóa đơn hiện khoảng hơn 1.000 đồng; nếu phải phát hành hàng nghìn hóa đơn mỗi ngày, tổng chi phí hàng tháng sẽ tạo áp lực đáng kể đối với doanh nghiệp. Ngoài ra, việc thu thập thông tin người mua để lập hóa đơn cũng phát sinh khó khăn khi nhiều khách hàng không muốn cung cấp mã số thuế hoặc thông tin cá nhân do lo ngại lộ dữ liệu.

Doanh nghiệp kiến nghị cơ quan chức năng hướng dẫn cụ thể hơn, đồng thời rà soát quy định về thuế, hóa đơn và quản lý hoạt động kinh doanh trực tuyến nhằm bảo đảm cạnh tranh bình đẳng giữa doanh nghiệp với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh. 

Bên cạnh những vướng mắc về chính sách thuế và thủ tục hành chính, hội nghị cũng ghi nhận đề xuất của doanh nghiệp về mở rộng khả năng tiếp cận thương mại điện tử cho hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và các cơ sở kinh doanh truyền thống.

Ông Nguyễn Lâm Thanh, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Công nghệ TikTok Việt Nam cho biết, qua thực tế hoạt động, doanh nghiệp nhận thấy nhiều nhà bán hàng tại các chợ truyền thống, cửa hàng tạp hóa, doanh nghiệp địa phương và hộ kinh doanh nhỏ chưa có đầy đủ kỹ năng để tham gia kinh doanh trên nền tảng trực tuyến. 

Doanh nghiệp đề xuất phối hợp với Sở Công Thương và chính quyền các phường, xã tổ chức các chương trình tập huấn, hướng dẫn trực tiếp cho các hộ kinh doanh và doanh nghiệp. Theo phương án đề xuất, mỗi phường, xã tập hợp khoảng 100 đơn vị, hộ kinh doanh có nhu cầu chuyển đổi hoặc đa dạng hoá kênh bán hàng, TikTok sẽ triển khai tập huấn, hướng dẫn cụ thể cách thức kinh doanh lên nền tảng để đạt hiệu quả tốt nhất. 

Ông Nguyễn Nguyên Phương, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh cho biết, việc hỗ trợ các cơ sở kinh doanh truyền thống tham gia thương mại điện tử được xem là một trong những hướng mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng, thúc đẩy chuyển đổi số và đa dạng hóa kênh phân phối. Tuy nhiên, để hoạt động này phát triển bền vững, doanh nghiệp cũng cần được hỗ trợ về kiến thức pháp luật, quản trị kinh doanh, nghĩa vụ thuế và khả năng kiểm soát chi phí trên các nền tảng. Cơ quan quản lý đồng thời lưu ý hộ kinh doanh, doanh nghiệp về trách nhiệm phòng chống hàng giả, minh bạch nguồn gốc sản phẩm và bảo vệ dữ liệu cá nhân trên môi trường số.